Raundi i parë doli në barazim, por Groenlanda është vetëm maja e ajsbergut

Evropianët prisnin një fjalim përçmues, por në Davos presidenti Donald Trump u shfaq pothuajse pajtues. Ai kërkoi “të drejtën, titullin dhe pronësinë” mbi Groenlandën, por hoqi dorë nga tarifat, përjashtoi përdorimin e forcës dhe më pas përshëndeti bisedime të reja “në kuadër të një marrëveshjeje”.
Ky duhet të jetë një lehtësim për aleatët e Amerikës kudo. Një krizë që kërcënonte të përfshinte të gjithë aleancën transatlantike është zbutur. Por për sa kohë? Kjo mund të jetë vetëm një tërheqje taktike. Z. Trump e ka dëshiruar Groenlandën prej vitesh. Dhe mënyra se si ai artikuloi pretendimin e tij, e shoqëruar me përbuzje ndaj NATO-s, duhet t’i vërë kryeqytetet evropiane në gjendje alarmi.
Kriza e Groenlandës përmban mësime për të gjitha vendet. Njëra është se z. Trump mund të tërhiqet nën presion, pa hequr domosdoshmërisht dorë nga objektivat e tij afatgjata. Një tjetër është se pikëpamja e tij e ngushtë dhe pesimiste për botën, si edhe gatishmëria për të rishkruar historinë, kanë gërryer besimin që dikur mbështeste aleancat amerikane. Së fundi, çdo përplasje nën presidencën e Trump rrezikon të bëhet ekzistenciale. Ai paralajmëron një riorientim global për të cilin aleatët e Amerikës duhet të përgatiten.

Me Groenlandën, Evropa pati fat. E kaloi këtë raund sepse z. Trump zgjodhi të hapte konflikt për një “çmim” me pothuajse asnjë vlerë strategjike reale për Amerikën. Trump argumenton, me të drejtë, se Arktiku do të bëhet gjithnjë e më i kontestuar ndërsa shkrirja e akujve u hap rrugë flotave detare. Groenlanda është një pikë kyçe për sistemet e paralajmërimit të hershëm që mbrojnë Amerikën nga sulmet, thotë ai. Nëse ishulli do t’i përkiste Amerikës, as Rusia dhe as Kina nuk do të guxonin ta godisnin.
Por Groenlanda tashmë ka një bazë amerikane dhe mbrohet nga Neni 5 i NATO-s, sipas të cilit anëtarët, përfshirë Shtetet e Bashkuara, angazhohen të ndihmojnë çdo shtet që sulmohet. Amerika mund të bëjë pothuajse gjithçka që dëshiron në Groenlandë sipas traktateve aktuale, dhe Danimarka ka ofruar t’i forcojë ato edhe më tej. Përfitimi shtesë i thjeshtë i “ngjyrosjes së hartës” është i papërfillshëm.
Këto argumente i ndihmuan evropianët të shpjegonin se kostoja potenciale për Amerikën nuk ia vlente. Kërcënimet e Trump për vendosjen e tarifave shtynë disa vende evropiane të kërcënonin me kundërmasa. Tregjet financiare e kuptuan dëmin që një luftë tregtare dhe një krizë sigurie do t’i shkaktonin Amerikës. Opinioni publik amerikan është gjerësisht kundër një marrjeje të kushtueshme. Nën presionin e fortë evropian, Kongresi tregoi shenja të rralla rezistence ndaj Trump.
Mësimi është i qartë: për ta detyruar presidentin amerikan të tërhiqet, duhet ta bindësh se do t’i imponosh një çmim. Në shumicën e marrëdhënieve me Trump, liderët evropianë e kanë trajtuar atë me lajka, të shoqëruara nga ndonjë kundërshtim i zbehtë. Këtë herë, ata ishin më këmbëngulës dhe kjo funksionoi.
Por këtu mbaron lajmi i mirë.
Në Davos, Trump foli për “pronësinë” e Groenlandës çka do të thotë se ai ende mund të kërkojë leva presioni duke ringjallur tarifat apo madje edhe kërcënimin e forcës. Edhe nëse nuk e bën këtë dhe Amerika dhe Danimarka negociojnë me sukses një traktat të rishikuar që nuk shkon deri te sovraniteti, evropianët duhet t’i kushtojnë vëmendje gjuhës së përdorur në fjalimin e tij. Sepse ajo zbulon përbuzjen e tij ndaj Evropës dhe ndaj vlerës që ka për Amerikën aleanca transatlantike në formën e saj aktuale.

Trump tha se Amerika ka paguar “100%” për NATO-n dhe nuk ka marrë asgjë në këmbim. Sekretari i Thesarit, Scott Bessent, ankohet se Amerika ka shpenzuar 22 trilionë dollarë më shumë se evropianët “përfitues falas” për mbrojtjen që nga viti 1980. Strategjia e sigurisë e administratës paralajmëron se Evropa përballet me “zhdukje civilizuese” nga emigracioni dhe se së shpejti mund të mos jetë më një aleat i besueshëm.
Ky është një shtrembërim i historisë së NATO-s dhe i së ardhmes së Evropës. Është e vërtetë që, pas Luftës së Ftohtë, anëtarët evropianë të aleancës shpenzuan shumë pak për mbrojtjen. Por gjatë saj, ata ishin një digë kundër zgjerimit sovjetik, e ndërtuar mbi vlera të përbashkëta. Në çdo rast, ata po shpenzojnë sërish më shumë, pjesërisht për shkak të presionit të Trump, por edhe për shkak të kërcënimit në rritje nga Rusia.
NATO ka pasur sukses sepse është ndërtuar mbi përfitim të ndërsjellë. Rasti i vetëm kur Neni 5 është aktivizuar ishte pas sulmeve të 11 shtatorit ndaj Amerikës. Në raport me popullsinë, Danimarka humbi më shumë trupa në Afganistan se sa Shtetet e Bashkuara. Evropa i ofron Amerikës baza, si Ramstein në Gjermani, që i mundësojnë asaj të projektojë fuqi globale; ajo mbron interesa amerikane, përfshirë në Arktik.
Fatkeqësisht, Trump nuk ka gjasa të ndryshojë pikëpamjen e tij se aleatët janë barrë dhe se vlerat e përbashkëta janë naivitet. Kjo do të çojë patjetër në përplasje të tjera, qoftë për Groenlandën apo për çështje të tjera. Prandaj, miqtë e Amerikës, në Evropë dhe më gjerë, duhet të përgatiten për një botë ku janë vetëm. Kjo nis duke ruajtur sa më shumë nga NATO. Ndërtimi i fuqisë së fortë kërkon vite, dhe Trump është i paduruar.
Problemi është se Trump beson se Amerika i mban të gjitha letrat, sepse aleatët evropianë dhe aziatikë kanë më shumë për të humbur nga një përçarje sesa Amerika. Ai ka pjesërisht të drejtë. Për shembull, nëse Amerika refuzon t’i shesë armë Ukrainës dhe bllokon inteligjencën, kjo do të përshpejtonte humbjen e Ukrainës dhe agresionin e radhës rus. Evropa dhe Azia varen nga Amerika për pajisje ushtarake. Amerika siguron rreth 40% të kapaciteteve të NATO-s – dhe është 40%-shi më i rëndësishëm. Ajo furnizon Evropën me shërbime jetike dhe teknologji digjitale.

Evropa duhet të përpiqet të nxjerrë në pah sipërfaqësinë e këtij mendimi. Mund të nisë duke hartuar një inventar të asaj që Amerika rrezikon të humbasë dhe kjo përfshin shumë më tepër sesa koston e tarifave për konsumatorët amerikanë. Evropa është një treg për mallra dhe shërbime amerikane me vlerë 1 trilion dollarë. Ajo furnizon teknologji thelbësore, përfshirë për prodhimin e çipave, pajisje telekomunikacioni, lente, avionë dhe shumë të tjera. Shërbimet evropiane të inteligjencës, veçanërisht ato britanike, i japin Amerikës informacion të çmuar.
Groenlanda është vetëm maja e ajsbergut.
Më pas, Evropa duhet t’u tregojë amerikanëve botën armiqësore që Trump po sjell në ekzistencë. Nëse nuk mund t’i besojnë Amerikës, Gjermania, Japonia, Polonia dhe Koreja e Jugut do të armatoseshin edhe më shpejt dhe ndoshta do të kërkonin armë bërthamore. Kina dhe Rusia nuk do të bien dakord me Trump se ku mbaron ndikimi amerikan dhe ku fillon i tyre. Përhapja e armëve do të ulte vlerën e arsenalit amerikan dhe do të pengonte diplomacinë e tij. E gjithë kjo mund të çojë në një luftë aq shkatërrimtare sa Amerika nuk do të mund të qëndrojë jashtë saj.
Evropa duhet të sigurojë që, kur investitorët, votuesit dhe Kongresi të reagojnë ndaj planeve madhështore të Trump, ata të fokusohen jo vetëm te dobësitë e Evropës, por edhe te dëmi që mund t’i shkaktohet vetë Amerikës. Investitorët nuk duan të humbasin para, qytetarët nuk duan të shtrëngojnë rripin dhe politikanët nuk duan të humbasin zgjedhjet.
Fatkeqësisht, aleancat amerikane nuk mund të mbijetojnë në përballje të vazhdueshme force nga një president që beson se aleatët nuk kanë vlerë. Nga brenda, Evropa do të vuajë përçarje, pasi vende të ndryshme do të kërkojnë marrëveshje të veçanta me një Amerikë grabitqare. Nga jashtë, presidentët e Rusisë dhe Kinës, Vladimir Putin dhe Xi Jinping, do të përpiqen të gërryejnë unitetin e aleatëve përmes provokimeve përçarëse.
Për dekada, siguria amerikane i ka përkëdhelur evropianët. Në vend që të përballeshin me fuqinë e fortë, ata janë fokusuar te jeta e mirë. Ato kohë kanë marrë fund. Liderët evropianë duhet të përpiqen të ngadalësojnë erozionin e aleancës transatlantike, por gjithashtu duhet të përgatiten seriozisht për ditën kur NATO nuk do të ekzistojë më.