Prapaskena e emërimit/ Lëvizja e papritur e Trump për Shqipërinë, pse zgjodhi një gjeneral

Në diplomaci, emërimet rrallëherë janë thjesht çështje personash. Për Shtetet e Bashkuara, zgjedhja e një ambasadori pasqyron shpesh prioritetet e politikës së jashtme dhe mënyrën se si Uashingtoni e lexon një rajon. Në këtë kuadër, emërimi i gjeneralit me tre yje në pension Eric Wendt si ambasador në Shqipëri meriton të lexohet përtej aspektit protokollar.

Wendt nuk është diplomat karriere. Ai ka ndërtuar karrierën në fushën e sigurisë, duke shërbyer për më shumë se tri dekada në operacionet speciale amerikane dhe në strukturat e NATO-s. Përvoja e tij përfshin misione në Afganistan, Lindjen e Mesme dhe Azi, si edhe drejtimin e Operacioneve Speciale të NATO-s. Ky profil sugjeron se administrata amerikane e sheh Shqipërinë dhe Ballkanin përmes një prizmi më të gjerë strategjik.

Këtë e konfirmoi edhe gjatë dëshmisë së tij para Komitetit për Marrëdhëniet me Jashtë të Senatit. Ndryshe nga ambasadorët e mëparshëm, të cilët shpesh e vendosnin theksin te zhvillimet politike të brendshme, reforma në drejtësi apo proceset zgjedhore, Wendt foli kryesisht për sigurinë euroatlantike, bashkëpunimin në NATO, luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, si edhe për rëndësinë ekonomike e strategjike të Shqipërisë.

Megjithatë, kjo nuk nënkupton se çështjet e sundimit të ligjit kanë humbur rëndësinë e tyre. Përkundrazi, Wendt e renditi luftën kundër korrupsionit dhe forcimin e institucioneve mes prioriteteve të mandatit të tij. Vlerësimi që ai bëri për SPAK-un dhe lidhja që vendosi mes shtetit të së drejtës dhe klimës së investimeve tregojnë se, për Uashingtonin, siguria dhe funksionimi i institucioneve janë dy elemente që plotësojnë njëri-tjetrin.

Ky ndryshim fokusi lidhet edhe me zhvillimet më të gjera gjeopolitike. Lufta në Ukrainë ka riformësuar arkitekturën e sigurisë në Evropë, ndërsa Ballkani mbetet një rajon ku përplasen interesa të ndryshme. Rusia vazhdon të ruajë ndikimin e saj përmes aleatëve rajonalë dhe mjeteve hibride, Kina po zgjeron praninë ekonomike, ndërsa SHBA dhe NATO po përpiqen të forcojnë krahun juglindor të Aleancës.

Në këtë kontekst, Shqipëria nuk shihet vetëm si një anëtare e NATO-s, por si një pikë me rëndësi strategjike në Adriatik. Përmendja e Porto Romanos dhe Korridorit VIII nga Wendt nuk ishte rastësore. Të dy projektet lidhen me aftësinë e aleancës për të lëvizur më shpejt kapacitetet ushtarake në rajon, por edhe me interesin amerikan për zhvillimin e infrastrukturës strategjike.

Një element tjetër që e veçon Wendt është njohja e tij me Shqipërinë. Ai ka bashkëpunuar më parë me Forcat e Armatosura Shqiptare në misionet e NATO-s dhe ka vlerësuar publikisht profesionalizmin e tyre. Kjo do të thotë se ai nuk vjen në Tiranë për të ndërtuar marrëdhënie nga e para, por mbi një përvojë ekzistuese bashkëpunimi.

Po aq domethënëse ishte edhe përgjigjja e tij lidhur me investimet e familjes Trump në Shqipëri. Duke theksuar se ligji duhet të zbatohet njësoj për të gjithë dhe se çdo interes privat duhet të mbetet i ndarë nga detyra publike, ai dërgoi një sinjal se marrëdhëniet dypalëshe do të mbështeten te institucionet dhe jo te favorizimet politike.

Nëse konfirmohet nga Senati, Eric Wendt pritet të përfaqësojë një qasje që e vendos Shqipërinë në një kontekst më të gjerë rajonal dhe strategjik. Kjo nuk do të thotë se çështjet e brendshme do të humbasin rëndësinë e tyre, por se ato do të trajtohen si pjesë e një vizioni ku siguria, sundimi i ligjit, investimet dhe roli i Shqipërisë në NATO lidhen ngushtë me njëra-tjetrën.

Pikërisht për këtë arsye, emërimi i tij shihet si më shumë se një ndryshim ambasadori. Ai reflekton mënyrën se si Uashingtoni po ripozicionon prioritetet e tij në Ballkan, në një kohë kur rajoni mbetet pjesë e rëndësishme e arkitekturës së sigurisë euroatlantike.