Ndihemi si turistë në atdheun tonë/ Revolta e flamingove kundër Shqipërisë së oligarkëve

Ajo që nisi si kundërshtim ndaj projekteve luksoze turistike në zona të mbrojtura është shndërruar në një revoltë më të gjerë kundër korrupsionit, oligarkëve, mënyrës së qeverisjes dhe mbi të gjitha kundër pyetjes se kush ka të drejtë të vendosë për të ardhmen e Shqipërisë.

Në qendër të kësaj lëvizjeje është shfaqur një simbol i pazakontë: flamingoja rozë.

Por pas flamingos fshihet një zemërim shumë më i madh.

Nga Sazani te Narta, nga mjedisi te pushteti

Protestat shpërthyen pas planeve për zhvillimin e projekteve turistike luksoze në Sazan dhe në zonën e Nartës.

Në ishullin e Sazanit, Atlantic Incubation Partners LLC, e lidhur me kompaninë e investimeve Affinity Partners të Jared Kushnerit, synon një investim prej rreth 1.4 miliardë eurosh. Ndërkohë, projekte turistike me vlerë shumë miliarda euro janë parashikuar edhe në zonën e Nartës, pranë Zvërnecit.

Për qeverinë shqiptare, projekte të tilla përfaqësojnë investime strategjike, turizëm elitar, vende pune dhe rritje ekonomike.

Për kundërshtarët e tyre, ato janë simboli i një modeli ku pushteti politik dhe kapitali i madh vendosin mbi territorin, ndërsa qytetarët mbeten jashtë vendimmarrjes.

Narta është një zonë me rëndësi të veçantë ekologjike dhe një prej hapësirave ku ndalen flamingot dhe shumë shpendë shtegtarë. Pikërisht për këtë arsye, flamingoja rozë është shndërruar në emblemën e protestës.

“Shqipëria nuk shitet”

Kjo është një prej parullave që përsëritet në protestat e Tiranës.

Por mesazhi nuk është domosdoshmërisht kundër investimeve të huaja.

Protestuesit kërkojnë të dinë çfarë lloj investimesh kërkon Shqipëria, kush përfiton prej tyre dhe kush paguan koston sociale e mjedisore të zhvillimit.

Në këtë kuptim, flamujt shqiptarë, flamujt amerikanë, simbolet e ndryshme politike dhe flamingot rozë shfaqen së bashku në një lëvizje që nuk përshtatet lehtë me ndarjen tradicionale mes së majtës dhe së djathtës.

Mes protestuesve ka aktivistë mjedisorë, të rinj, njerëz të së majtës, konservatorë, nacionalistë dhe qytetarë që nuk identifikohen me asnjë forcë politike.

Ajo që i bashkon është bindja se vendimmarrja për territorin nuk mund të jetë ekskluzivitet i qeverive, investitorëve dhe elitave politike.

Flamingoja rozë kundër oligarkëve

Për biologun mjedisor dhe aktivistin 29-vjeçar Melitian Nezai, flamingoja është simboli ideal i kësaj lëvizjeje.

Ajo nuk përfaqëson një parti, një lider apo një ideologji të vetme.

Ajo përfaqëson një territor të gjallë.

Dhe pikërisht kjo e ka bërë flamingon një simbol bashkues.

Në vend që protesta të ketë një flamur të vetëm politik, ajo ka krijuar një identitet të ri: patriotizëm, mbrojtje të natyrës dhe revoltë kundër korrupsionit.

Artiste dhe aktiviste si Elsa Paja kanë sjellë një dimension tjetër në protesta. Hapësirat ku fëmijët vizatojnë flamingo, plazhe, ekskavatorë dhe rrethime janë kthyer në një metaforë të asaj që protestuesit besojnë se po ndodh me territorin shqiptar.

Dhe gradualisht, pyetja ka ndryshuar.

Nuk është më vetëm:

A duhet të ndërtohet një resort?

Pyetja është:

Kush vendos se çfarë ndërtohet dhe kujt i përket e ardhmja e këtij vendi?

Një revoltë që nuk beson më te partitë tradicionale

Një prej karakteristikave më të pazakonta të protestës është distanca e saj nga partitë e mëdha.

Shumë protestues nuk e shohin as qeverinë e Edi Ramës dhe as opozitën tradicionale si përgjigje ndaj krizës që ata perceptojnë.

Për ta, problemi nuk është thjesht se kush qeveris.

Problemi është vetë modeli i marrëdhënies mes politikës, kapitalit dhe qytetarit.

Kjo shpjegon edhe përzierjen e pazakontë politike në protesta.

Në të njëjtën hapësirë mund të gjenden aktivistë të majtë, ekologjistë, nacionalistë, konservatorë dhe qytetarë që nuk pranojnë të identifikohen me asnjë kamp politik.

Kjo nuk do të thotë se nuk ka kontradikta mes tyre.

Por ekziston një pikë ku bashkohen: refuzimi i një sistemi ku qytetari ndjehet i pafuqishëm përballë politikës dhe kapitalit.

Tridhjetë e gjashtë vjet tranzicion

Për brezin e ri shqiptar, problemi është edhe më i thellë.

Pas rënies së komunizmit, Shqipëria hyri në një transformim të shpejtë ekonomik. Privatizimi, hapja ndaj kapitalit të huaj dhe ndërtimi i ekonomisë së tregut ndodhën në një kohë kur institucionet demokratike ishin ende të brishta.

Kriza e piramidave në vitin 1997 tregoi se sa të rrezikshme mund të ishin pasojat e këtij tranzicioni.

Sot, një brez i ri shqiptar pyet nëse tranzicioni ka përfunduar ndonjëherë.

Nezai e formulon këtë ndjesi në mënyrë të drejtpërdrejtë:

“Jam 29 vjeç dhe prej 36 vitesh jemi në transformim.”

Për shumë të rinj, Shqipëria është një vend ku pagat nuk ecin me ritmin e çmimeve, banesat bëhen gjithnjë e më të shtrenjta dhe puna kërkon orë të gjata.

Në të njëjtën kohë, turizmi dhe ndërtimi lulëzojnë.

Këtu lind paradoksi.

Shqipëria po bëhet gjithnjë e më tërheqëse për turistët dhe investitorët, ndërsa një pjesë e shqiptarëve ndihen gjithnjë e më pak të aftë për të përballuar jetën në vendin e tyre.

“Ne ndihemi si turistë në vendin tonë!”, shprehet Paja.

Kjo fjali përmbledh një nga shqetësimet më të mëdha të protestës.

Një vend që po ndërtohet për të tjerët?

Për kundërshtarët e projekteve luksoze, problemi nuk është vetëm ndërtimi i një hoteli apo një marine.

Është modeli i zhvillimit.

A po ndërtohet Shqipëria për qytetarët që jetojnë këtu, apo për kapitalin që investon këtu?

Kush përcakton vlerën e tokës?

Kush kontrollon burimet?

Kush përfiton nga rritja e çmimeve?

Dhe çfarë ndodh me komunitetet që nuk mund të përballojnë më koston e zhvillimit?

Në këtë pikë, protesta e flamingove lidhet drejtpërdrejt me një problem që Shqipëria e ka përjetuar që prej viteve ’90: ndarjen mes rritjes ekonomike dhe shpërndarjes së përfitimeve të saj.

Një lëvizje pa lider të vetëm

Pas tre muajsh, lëvizja duket se ka kaluar kufijtë e një proteste mjedisore.

Ajo ka marrë karakter politik, por nuk është shndërruar në një parti.

Ka gjetur mbështetje nga forca të vogla politike, përfshirë Lëvizjen Bashkë, por vetë lëvizja përpiqet të ruajë karakterin e saj përtej strukturave tradicionale partiake.

Kjo është njëkohësisht forca dhe dobësia e saj.

Forca, sepse mund të bashkojë njerëz që normalisht nuk do të protestonin së bashku.

Dobësia, sepse një lëvizje pa strukturë të qartë duhet të gjejë mënyrën se si zemërimin qytetar ta shndërrojë në ndikim politik konkret.

Revolucioni i flamingove

Flamingoja rozë nisi si simbol i mbrojtjes së natyrës.

Sot ajo përfaqëson diçka shumë më të madhe.

Ajo është bërë simbol i një brezi që nuk dëshiron vetëm të shohë se si ndryshon Shqipëria, por kërkon të ketë zë në mënyrën se si ajo ndryshon.

Protesta nuk është më vetëm për Sazanin.

Nuk është më vetëm për Nartën.

Nuk është më vetëm kundër një investitori apo një projekti të caktuar.

Në thelb, është një përplasje mbi modelin e Shqipërisë së ardhshme.

Një Shqipëri ku kapitali ndërkombëtar sjell investime dhe zhvillim?

Një Shqipëri ku politika kontrollon drejtimin e ekonomisë?

Apo një Shqipëri ku qytetarët kërkojnë të kenë fjalën vendimtare për tokën, natyrën dhe burimet e tyre?

Pas tre muajsh protesta, pyetja mbetet e njëjtë, por tashmë jehona e saj është shumë më e madhe:

Kush do të vendosë për Shqipërinë e së ardhmes – qytetarët, politika apo kapitali?

Dhe nëse flamingoja rozë është bërë simbol i kësaj beteje, mesazhi i saj duket i qartë:

një vend nuk mund të quhet i zhvilluar nëse qytetarët e tij ndihen të huaj në territorin e tyre.