SHPETONI EDIN/ PROTESTAT PO NXJERRIN NE PAH ARMIKUN ME TE MADH TE KRYEMINISTRIT: VETEN E TIJ

Protestat që kanë përfshirë Tiranën dhe që po marrin gjithnjë e më shumë karakter qytetar janë një moment që Edi Rama duhet ta lexojë përtej kalkulimeve të zakonshme politike. Sepse ajo që po ndodh në rrugë nuk është thjesht një përballje mes qeverisë dhe opozitës. Është një sinjal se një pjesë e shoqërisë shqiptare, veçanërisht brezi i ri, po kërkon të mos jetë më spektatore e vendimeve që përcaktojnë të ardhmen e saj.

Protestat studentore, të bashkuara me lëvizjen qytetare “Flamingos”, kanë zgjeruar kërkesat nga kundërshtimi i projekteve në zona të mbrojtura dhe mungesa e transparencës, te korrupsioni, arsimi, mundësitë për të rinjtë dhe largimi i klasës aktuale politike. Më 8 nëntor protestuesit u mblodhën sërish përpara Kryeministrisë. Ndërkohë, Rama ka kërkuar dialog, por kjo nuk ka mjaftuar për t’i bindur protestuesit të tërhiqen nga kërkesat e tyre.

Këtu fillon problemi i vërtetë i Ramës.

Ai duket se vazhdon ta lexojë realitetin përmes një logjike të vjetër politike: qeveria ka një mandat, ka një bilanc, ka projekte dhe rezultate, prandaj kundërshtimi duhet të kanalizohet përmes dialogut me institucionet. Por shoqëria nuk funksionon gjithmonë sipas këtij mekanizmi. Ndonjëherë njerëzit dalin në rrugë pikërisht sepse nuk besojnë më se institucionet i dëgjojnë.

Rama duhet të kuptojë se një mandat elektoral nuk është çek i bardhë për katër vjet. Fitorja në zgjedhje i jep të drejtën për të qeverisur, por nuk i heq qytetarit të drejtën për të kundërshtuar. Madje, sa më i madh të jetë pushteti i një qeverie, aq më e madhe duhet të jetë përgjegjësia e saj për të dëgjuar edhe ata që nuk e kanë votuar.

Problemi i Ramës është se ka rrezikuar të ngatërrojë mbështetjen elektorale me miratimin e përhershëm të shoqërisë.

Dhe kjo është një gabim që mund t’i kushtojë më shumë se çdo betejë me opozitën.

Protesta nuk është pronë e opozitës

Një nga zhvillimet më domethënëse të protestave aktuale është fakti se studentët nuk duan domosdoshmërisht të identifikohen me opozitën tradicionale. Edhe pse Partia Demokratike ka organizuar protesta dhe ka kërkuar largimin e Ramës, një pjesë e protestuesve studentorë ka mbajtur distancë nga organizimi partiak.

Kjo është një e dhënë politike që nuk duhet nënvlerësuar.

Për vite me radhë, politika shqiptare është mësuar t’i ndajë qytetarët në dy kampe: ata që janë me qeverinë dhe ata që janë me opozitën. Në këtë skemë, çdo protestë kundër qeverisë interpretohet si mbështetje për kundërshtarin e saj. Por kjo logjikë nuk funksionon më aq lehtë.

Një student që proteston për arsimin nuk është automatikisht demokrat. Një i ri që kundërshton korrupsionin nuk është domosdoshmërisht mbështetës i Berishës. Një qytetar që kërkon transparencë për një projekt strategjik nuk ka pse të bëhet pjesë e një partie për të pasur të drejtë të ngrejë zërin.

Kjo është pikërisht ajo që Rama duhet të kuptojë.

Nëse e trajton çdo protestë si një komplot të opozitës, rrezikon të bëjë gabimin më të madh politik: t’i japë opozitës një rol që ajo mund të mos e ketë fituar vetë.

Protestuesit nuk kanë nevojë që Berisha t’u japë zë. Ata kanë zërin e tyre. Dhe ky zë duhet dëgjuar edhe kur nuk i shërben asnjë interesi partiak.

Rama duhet të dëgjojë atë që nuk i thonë njerëzit pranë tij

Këtu qëndron edhe paradoksi i pushtetit të gjatë. Sa më shumë konsolidohet një drejtues, aq më shumë rrezikon të rrethohet nga njerëz që i raportojnë vetëm lajme të mira, që i shpjegojnë çdo pakënaqësi si keqkuptim dhe çdo kritikë si sulm politik.

Rama ka ndërtuar një PS shumë të centralizuar rreth figurës së tij. Ka ndryshuar fytyrat, ka promovuar njerëz të rinj, ka modernizuar komunikimin dhe ka krijuar një makineri të fortë elektorale. Por kjo nuk do të thotë se ka ndërtuar një parti ku mendimi ndryshe ka të njëjtën hapësirë si besnikëria ndaj kryetarit.

Në një parti të tillë, lajmi i keq shpesh mbërrin vonë te drejtuesi. Pakënaqësia e qytetarëve filtrohet nga administrata, deputetët, ministrat dhe strukturat lokale. Secili ka interes të tregojë se situata është nën kontroll.

Por rruga nuk është zyrë partie. Aty nuk ka nevojë për lejen e kryetarit që njerëzit të shprehin pakënaqësinë.

Dhe kur mijëra qytetarë dalin në rrugë, përgjigjja nuk mund të jetë thjesht se ata nuk e kuptojnë punën e qeverisë. Ndoshta qeveria nuk po kupton mjaftueshëm atë që po ndodh në shoqëri.

Zhvillimi nuk e zëvendëson demokracinë

Rama ka investuar shumë në imazhin e Shqipërisë, në turizëm, infrastrukturë, transformimin urban dhe promovimin ndërkombëtar të vendit. Këto janë pjesë e bilancit të tij politik dhe nuk mund të fshihen nga një protestë.

Por as këto arritje nuk mund të përdoren si përgjigje ndaj çdo kritike.

Një qytetar nuk mund të detyrohet të pranojë një vendimmarrje vetëm sepse në vend ndërtohen hotele, rrugë dhe resorte. Zhvillimi duhet të shoqërohet me transparencë, konkurrencë të ndershme, mbrojtje të mjedisit dhe ndarje të drejtë të përfitimeve.

Rasti i projekteve të kundërshtuara në Zvërnec dhe në ishullin e Sazanit e ka nxjerrë këtë debat në plan të parë. Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë të dinë se kush vendos, mbi çfarë kriteresh dhe me çfarë garancish mbrohet interesi publik.

Një qeveri që beson te projektet e saj duhet të jetë e gatshme t’i nënshtrojë ato kontrollit publik dhe institucional. Nëse një projekt është i drejtë, transparenca duhet ta forcojë. Nëse ka probleme, ato duhet të korrigjohen.

Kjo nuk është dobësi e qeverisjes. Është demokraci.

Dhuna nuk duhet të bëhet justifikim për të mos dëgjuar

Natyrisht, protesta duhet të mbetet brenda kufijve të ligjit. Sulmet ndaj policisë, djegiet, shkatërrimi i pronës publike dhe private nuk mund të justifikohen me pakënaqësinë politike. E drejta për të protestuar nuk është e drejtë për të ushtruar dhunë.

Por edhe këtu Rama duhet të bëjë një dallim të qartë: mes qytetarit që proteston paqësisht dhe atij që kryen akte dhune.

Nuk mund të vendosen të gjithë në të njëjtën kategori. Nuk mund të përdoren aktet e disa protestuesve për të zhvlerësuar kërkesat e një brezi të tërë. Dhe mbi të gjitha, përgjegjësia individuale duhet të provohet përmes procedurave ligjore, jo përmes etiketimit politik.

Një qeveri demokratike duhet të garantojë të drejtën e protestës, të mbrojë rendin publik dhe të sigurojë proporcionalitetin e ndërhyrjes policore.

Rama duhet të tregojë se është më i madh se zemërimi i momentit. Sepse një kryeministër nuk provohet vetëm kur mbështetet nga shumica, por edhe kur përballet me kundërshtimin e saj më të zhurmshëm.

Berisha nuk mund të jetë shpëtimtari i protestës

Nga ana tjetër, edhe opozita duhet të kuptojë se zemërimi qytetar nuk është automatikisht kapital politik i saj.

Sali Berisha mund të organizojë protesta, të kërkojë largimin e qeverisë dhe të përpiqet të përfitojë nga pakënaqësia publike. Por nuk mund të pretendojë se çdo qytetar që del kundër Ramës po del për të.

Nëse studentët dhe qytetarët nuk duan të identifikohen me opozitën, kjo zgjedhje duhet respektuar.

PD-ja ka detyrimin të tregojë se mund të ofrojë një alternativë që shkon përtej largimit të kryeministrit. Duhet të shpjegojë çfarë do të ndryshonte në arsim, në administratë, në drejtësi, në ekonomi dhe në mënyrën si funksionon shteti.

Përndryshe, protestat rrezikojnë të mbeten një përplasje mes dy modeleve të vjetra të politikës shqiptare, ndërsa brezi i ri kërkon diçka tjetër.

Dhe kjo do të ishte një humbje për vetë protestuesit.

Edi duhet të mbrohet nga Rama

Kthehemi te titulli.

Edi duhet të mbrohet nga Rama, sepse Edi si politikani që premtoi ndryshimin rrezikon të humbasë përballë Ramës si drejtues që e identifikon gjithnjë e më shumë veten me pushtetin.

Edi duhet të mbrohet nga bindja se fitorja elektorale e justifikon çdo vendimmarrje. Nga ideja se kundërshtimi është gjithmonë i orkestruar. Nga zakoni për ta parë kritikën si mungesë mirënjohjeje. Dhe nga tundimi për të besuar se askush tjetër nuk mund ta drejtojë PS-në apo Shqipërinë.

Protestat janë një paralajmërim se shoqëria nuk mund të mbahet pafundësisht në pritje të reformave, premtimeve dhe projekteve të së ardhmes. Njerëzit duan përgjigje sot. Duan institucione që funksionojnë, mundësi për të rinjtë, arsim cilësor, drejtësi dhe një shtet ku afërsia me pushtetin nuk është kusht për të ecur përpara.

Rama ka ende mundësinë ta kthejë këtë krizë në një pikë kthese politike. Mund të hapë një proces real konsultimi, të rishikojë vendimmarrjet e kontestuara, të garantojë transparencë dhe të lejojë që brenda PS-së të dëgjohen edhe zëra që nuk përsërisin fjalët e tij.

Por mbi të gjitha duhet të pranojë se brezi i ri nuk ka nevojë për një kryetar që t’i zgjedhë përfaqësuesit e tij. Ka nevojë për institucione që u japin mundësi të zgjedhin vetë.

Një kryeministër që dëgjon protestuesit nuk humbet autoritetin. Përkundrazi, e forcon atë. Një lider që pranon gabimet nuk dobësohet. Tregon se është në gjendje të ndryshojë.

Edi Rama nuk ka pse të mbrohet nga qytetarët që protestojnë. Ka pse të mbrohet nga vetja, nga modeli i pushtetit që ka ndërtuar dhe nga bindja se Shqipëria duhet të ecë vetëm sipas ritmit dhe vullnetit të tij.

Sepse në fund, trashëgimia e një politikani nuk matet me sa gjatë qëndroi në pushtet, por me atë që la pas.

Dhe nëse Rama dëshiron të mbahet mend si njeriu që ndryshoi Shqipërinë, duhet të pranojë se ndryshimi i vërtetë fillon edhe me dorëzimin e një pjese të pushtetit.

Edi duhet të mbrojë atë që premtoi dikur e te shpetoje nga ajo që ka bërë sot Rama.