Nga Beogradi vjen mesazhi që trondit politikën shqiptare: Asnjë pushtet nuk është i përjetshëm

Rrugët e Beogradit, për muaj të tërë skenë e përplasjeve mes protestuesve dhe policisë, u shndërruan këtë të diel në një hapësirë festimi për qindra mijëra qytetarë. Bori makinash, flamuj, fishekzjarre dhe përqafime shoqëruan lajmin që shumë prej tyre kishin pritur prej kohësh se Aleksandar Vuçiç pranoi humbjen në zgjedhjet parlamentare, ndërsa lëvizja e mbështetur nga studentët doli fituese sipas vlerësimeve paraprake.

Për Serbinë, ky rezultat shënon një kthesë të rëndësishme politike. Përtej kufijve të vendit, ai po merr kuptimin e një prove se protestat e qëndrueshme qytetare mund të shndërrohen në forcë politike dhe të sfidojnë një pushtet të konsoliduar prej vitesh.

“Është shumë e çuditshme që pikërisht në këto rrugë, ku policia na godiste dhe ku jemi detyruar të tërhiqemi përballë xhandarmërisë, sot qëndrojmë si fitimtarë”, tha Sara, 24 vjeçe, një prej protestueseve që festonte në kryeqytetin serb.

Për të rinjtë që kanë kaluar muaj të tërë në protesta, momenti përfaqëson më shumë se një rezultat zgjedhor. Është fundi i një etape të gjatë përballjeje me pushtetin dhe fillimi i një beteje tjetër: shndërrimi i fitores në ndryshim të prekshëm institucional.

Një simbol për Evropën, qytetarët sfidojnë pushtetin e konsoliduar
Ajo që po ndodh në Serbi ka një domethënie që shkon përtej politikës së brendshme. Në një kohë kur shumë vende evropiane përballen me polarizim, mosbesim ndaj institucioneve dhe shqetësime për gjendjen e demokracisë, fitorja e një lëvizjeje të lindur nga protestat studentore po shihet si një sinjal se mobilizimi qytetar mund të ndikojë drejtpërdrejt në drejtimin politik të një vendi.

“Ky është një simbol për Evropën dhe për botën”, tha Duško Suvajac, 52 vjeç, duke iu referuar rezultatit të zgjedhjeve. Sipas tij, ngjarjet në Serbi tregojnë se liria mund të triumfojë përballë pushtetit që kufizon hapësirën e kundërshtimit.

Pikërisht këtu do të matet pesha e lëvizjes studentore, jo vetëm në aftësinë për të fituar zgjedhjet, por edhe në mundësinë për të ndryshuar mënyrën se si funksionon shteti.

Nga tragjedia në Novi Sad te një lëvizje kombëtare
Protestat që tronditën Serbinë morën hov në nëntor 2024, pas shembjes vdekjeprurëse të një strukture mbuluese në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, ku humbën jetën 16 persona. Tragjedia shkaktoi zemërim të gjerë dhe nxiti kërkesa për transparencë, përgjegjësi institucionale dhe hetim të plotë të rrethanave.

Ajo që nisi si reagim ndaj një katastrofe u shndërrua gradualisht në një lëvizje më të gjerë kundër korrupsionit dhe mënyrës së ushtrimit të pushtetit. Studentët u bënë forca kryesore e mobilizimit, duke organizuar protesta paqësore dhe duke tërhequr mbështetjen e qytetarëve nga shtresa të ndryshme të shoqërisë.

Për gati dy vjet, demonstruesit u përballën me presion policor, përdorim të gazit lotsjellës dhe akuza për trajtim të dhunshëm. Protestuesit ngritën gjithashtu shqetësime për lirinë e shprehjes dhe për hapësirën gjithnjë e më të kufizuar të kritikës ndaj qeverisë.

Në këtë kontekst, hyrja e lëvizjes në garën parlamentare përfaqësoi një ndryshim strategjik: nga presioni në rrugë drejt përpjekjes për të marrë një mandat politik për reforma.

Vuçiç pranon humbjen, por rezultati mbetet paraprak
Pas mbylljes së qendrave të votimit të dielën, Aleksandar Vuçiç pranoi se lista e mbështetur nga studentët kishte fituar, duke u mbështetur në vlerësime paraprake të rezultateve.

Sipas shifrave që ai bëri publike, kjo listë pritej të siguronte nga 135 deri në 140 vende në parlamentin me 250 deputetë, ndërsa lista e lidhur me Partinë Progresive Serbe (SNS) pritej të merrte rreth 105 mandate.

Vlerësimet paraprake të publikuara nga organizatat CeSID dhe Ipsos e vendosën gjithashtu listën studentore në pozita për të siguruar shumicën parlamentare. Megjithatë, në momentin e raportimit, rezultatet përfundimtare ende nuk ishin shpallur.

Fitorja e mundshme shënon një goditje të rëndësishme për Vuçiçin dhe kampin e tij politik, që ka dominuar jetën politike serbe për më shumë se një dekadë. Por largimi i tij nga qendra e pushtetit nuk do të thotë automatikisht se strukturat dhe praktikat e krijuara gjatë këtyre viteve do të zhduken.

Festime në rrugët ku protestuesit ishin përballur me policinë
Në Beograd, turma të mëdha mbushën bulevardet kryesore, duke valëvitur flamuj, duke ndezur flakadanë dhe duke kërcyer në rrugë. Në Novi Sad, qytetin ku nisi vala e protestave, mijëra njerëz u mblodhën për të festuar rezultatin.

Disa prej tyre iu drejtuan edhe parkut qendror të Beogradit, ku për më shumë se një vit kishin qëndruar mbështetës të Vuçiçit. Protestuesit hoqën gardhet dhe çadrat që kishin kufizuar hyrjen në hapësirën publike.

Për shumë qytetarë, kjo ishte një mënyrë simbolike për të rimarrë hapësirat ku, gjatë muajve të protestave, ishin përballur me kundërshtimin e autoriteteve.

“Populli fitoi! Populli mundi një diktator! Populli do ta drejtojë Serbinë!”, tha Nebojsha Çosiç për Reuters, ndërsa njerëzit rreth tij kërcenin vallen tradicionale serbe, kolo.

Entuziazmi i festimeve, megjithatë, bashkëjeton me vetëdijen se rruga përpara nuk do të jetë e lehtë.

“E di që na pret një periudhë e vështirë, por kjo fitore na jep lehtësim dhe energji për të vazhduar”, tha Tamara, 35 vjeçe, në Beograd.

Sfida e radhës: ta shndërrojnë fitoren në reforma
Lëvizja studentore përballet tashmë me një detyrë shumë më të ndërlikuar sesa mobilizimi i protestuesve. Ajo duhet të shndërrojë një koalicion të gjerë pakënaqësie në një projekt të qëndrueshëm qeverisjeje.

Lista zgjedhore përfshin kandidatë nga fusha të ndryshme profesionale, mes tyre akademikë, fermerë, sportistë dhe përfaqësues të shoqërisë civile. Por gjerësia e këtij përfaqësimi mund të sjellë edhe mospajtime mbi politikat që duhet të ndjekë vendi.

Çështje të ndjeshme, si marrëdhëniet e Serbisë me Bashkimin Evropian dhe statusi i Kosovës, mbeten burime të mundshme tensionesh. Programi i lëvizjes nuk i ka zgjidhur të gjitha këto dilema, çka do ta bëjë të domosdoshëm një proces të vështirë kompromisesh politike.

Për këtë arsye, fitorja elektorale nuk duhet ngatërruar me përfundimin e procesit të ndryshimit. Ajo hap një mundësi të re, por suksesi do të varet nga aftësia për të ndërtuar institucione më të përgjegjshme dhe për të garantuar se premtimet për demokraci nuk do të mbeten vetëm slogane.

Një mesazh që shkon përtej Ballkanit
Pamjet e Beogradit tregojnë një shoqëri që ka kaluar nga zemërimi në shpresë, nga protestat e gjata në një rezultat politik që mund të ndryshojë ekuilibrat e pushtetit.

Për Evropën, mesazhi është i rëndësishëm, por jo sepse një fitore e vetme garanton automatikisht demokracinë. Rëndësia qëndron te mënyra se si një lëvizje qytetare, e lindur pas një tragjedie dhe e ushqyer nga kërkesat për përgjegjësi, arriti të sfidojë një pushtet të konsoliduar përmes mobilizimit dhe pjesëmarrjes politike.

Tani, studentët dhe aleatët e tyre duhet të dëshmojnë se mund të kalojnë nga protesta te qeverisja, nga kërkesa për llogaridhënie te reforma konkrete.

Në rrugët e Beogradit, festimet shënojnë fundin e një etape të gjatë. Për Serbinë, por edhe për ata që në Evropë kërkojnë institucione më të forta dhe më shumë përgjegjësi publike, beteja e vërtetë për ndryshim sapo ka hyrë në një fazë të re./ Përshtatur nga The Guardian