SPAK në provën e madhe: A po nis goditja e rrjeteve krim–politikë?

Goditja e grupeve të organizuara kriminale duket se është kthyer në një nga prioritetet kryesore të drejtësisë shqiptare dhe partnerëve ndërkombëtarë. Në fokus është SPAK, institucioni që prej kohësh ka marrë përsipër hetimin e korrupsionit të lartë, krimit të organizuar dhe lidhjeve të dyshuara mes botës kriminale, politikës dhe ekonomisë.

Por pyetja që shtrohet sot është e drejtpërdrejtë:
A jemi përpara një faze të re goditjesh të forta, apo thjesht përpara një pritshmërie të madhe publike?

Për këtë temë, në studion e Skenë Krimi ka qenë e ftuar gazetarja Klodiana Lala: Nëse e shohim me kujdes, lëvizjet e fundit të SPAK-ut nuk janë të shkëputura. Ato vijnë në një moment kur krimi i organizuar transnacional nuk shihet më vetëm si problem policor, por si kërcënim ekonomik, politik dhe institucional.

Shtetet e Bashkuara të Amerikës e kanë vendosur prej kohësh në fokus këtë çështje, sepse grupet kriminale që veprojnë në Shqipëri, apo që kanë lidhje me Shqipërinë, kanë ndikim në pastrimin e parave, në deformimin e tregut, në korrupsionin e administratës dhe në dobësimin e institucioneve.

Pra, nuk flasim vetëm për banda rruge. Flasim për rrjete që mund të kenë lidhje me pasuri, tendera, biznese, prona, dogana, tatime dhe politikë.

Moderatori Andi Bora: Zonja Lala, drejtues të SPAK kanë pasur takime dhe kontakte me struktura amerikane. Si duhet lexuar kjo?

Klodiana Lala: Duhet lexuar si një sinjal i rëndësishëm. Vizitat dhe komunikimet me partnerët amerikanë nuk janë thjesht takime protokollare. Ato tregojnë se lufta kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit mbetet një nga pikat kryesore të bashkëpunimit mes Shqipërisë dhe SHBA-së.

Amerikanët kanë investuar shumë te reforma në drejtësi. Kanë investuar me ekspertizë, me mbështetje politike dhe me fonde. Prandaj është normale që ata të kërkojnë rezultate konkrete.

Kur flitet për goditjen e grupeve të organizuara kriminale transnacionale, duhet kuptuar se këto janë hetime që shpesh kërkojnë bashkëpunim ndërkombëtar. Paratë lëvizin jashtë vendit, komunikimet bëhen përmes platformave të koduara, pasuritë fshihen në emra të tjerë dhe personazhet kriminalë shpesh kanë mbështetje nga segmente të caktuara të administratës.

—

2. Pse SPAK duket sikur vonon?

Moderatori Andi Bora: Në opinion publik ka shpesh një perceptim se SPAK vonon, se dosjet e mëdha presin gjatë, ose se goditjet nuk vijnë në momentin kur publiku i pret. A është ky perceptim i drejtë?

Klodiana Lala: Publiku ka të drejtë të kërkojë rezultate. Por duhet kuptuar se hetimet e mëdha nuk bëhen me ritmin e debatit publik. Një dosje për krim të organizuar kërkon prova, verifikime, përgjime, dëshmi, analiza financiare, kontrolle pasurie dhe bashkëpunim me institucione të tjera.

Nga ana tjetër, edhe SPAK nuk duhet të fshihet pas kompleksitetit të hetimeve. Sepse ka çështje ku pritshmëria publike është shumë e lartë dhe qytetarët duan të shohin nëse drejtësia është e aftë të prekë realisht njerëzit e fuqishëm.

Pra, ka dy të vërteta njëkohësisht:
SPAK ka nevojë për kohë për hetime serioze, por SPAK ka edhe detyrimin të japë rezultate të prekshme.

—

3. Nga Dumani te drejtimi i ri: çfarë pritet tani?

Moderatori Andi Bora: Është thënë shpesh se Altin Dumani e ngriti SPAK-un në një nivel tjetër. Tani çfarë pritet nga drejtimi i ri dhe nga institucioni?

Klodiana Lala: Është fakt që gjatë drejtimit të Altin Dumanit, SPAK mori një profil shumë më të fortë publik. U goditën zyrtarë të lartë, u prekën dosje sensitive, u hetuan pasuri dhe grupe kriminale që më parë dukeshin shumë të vështira për t’u prekur.

Tani pritshmëria është edhe më e madhe. Nuk mjafton më të goditet vetëm individi. Duhet të goditet rrjeti. Duhet të shkohet te lidhja mes krimit, parasë, administratës dhe politikës.

Kjo është prova e madhe e SPAK-ut:
jo vetëm arrestime të bujshme, por çmontim i mekanizmave që mbajnë gjallë korrupsionin dhe krimin e organizuar.

—

4. Institucionet që nuk referojnë: muri i heshtjes ndaj SPAK

Moderatori Andi Bora: Një problem që është përmendur disa herë lidhet me mungesën e referimeve nga institucionet e tjera. Sa e rëndësishme është kjo?

Klodiana Lala: Është thelbësore. SPAK nuk mund të jetë i vetëm në këtë betejë. Nëse tatimet, doganat, policia, institucionet e pronave, inspektoratet apo strukturat e tjera nuk referojnë raste, atëherë zinxhiri i luftës kundër korrupsionit dobësohet.

Në disa institucione ka dyshime të forta se korrupsioni nuk është rastësor, por i strukturuar. Kur institucione të caktuara nuk sjellin asnjë referim, ndërkohë që në terren flitet për abuzime, favorizime, pasuri të dyshimta dhe shkelje ligjore, atëherë lind pyetja:
A kemi institucione që luftojnë korrupsionin, apo institucione që e mbulojnë atë?

Kjo është një nga betejat më të vështira të SPAK-ut. Sepse nuk mjafton të hetosh krimin jashtë shtetit. Duhet të hetosh edhe mbështetjen që krimi mund të ketë brenda shtetit.

—

5. Tatimet, doganat dhe korrupsioni ekonomik

Moderatori Andi Bora: Në analizën tuaj keni përmendur shpesh tatimet dhe doganat si sektorë shumë problematikë. Pse?

Klodiana Lala: Sepse aty kalon një pjesë shumë e rëndësishme e ekonomisë. Nëse doganat dhe tatimet deformohen nga korrupsioni, atëherë dëmtohet konkurrenca, favorizohen biznese të caktuara, goditen bizneset e ndershme dhe krijohen hapësira për pastrim parash.

Korrupsioni në këto institucione nuk është thjesht ryshfet i vogël. Në raste të caktuara, ai mund të jetë mekanizëm i madh ekonomik. Mund të lidhet me kontrabandë, fshehje të ardhurash, favorizime, gjoba selektive apo mbyllje sysh ndaj bizneseve të lidhura me njerëz të fuqishëm.

Prandaj SPAK duhet të hyjë më thellë në këtë pjesë. Sepse aty mund të gjenden fijet që lidhin krimin me ekonominë reale.

—

6. Burimet e hapura: TikTok, foto, video dhe gjurmë digjitale

Moderatori Andi Bora: Një element interesant është përdorimi i burimeve të hapura. Sot shumë personazhe ekspozohen vetë në rrjete sociale. A mund të kthehen këto në indicie për hetime?

Klodiana Lala: Po, absolutisht. Sot një video në TikTok, një foto e vjetër, një postim publik, një lidhje e shfaqur në rrjete sociale apo një dokument i hapur mund të ndihmojë hetimin.

Në disa raste, personazhe të botës kriminale janë ekspozuar vetë me armë, me makina luksoze, me lidhje shoqërore, me udhëtime apo me pasuri që nuk justifikohen. Këto materiale mund të mos jenë prova të plota në vetvete, por janë indicie shumë të vlefshme.

Hetimi modern nuk bëhet më vetëm me metoda klasike. Bëhet edhe me analizë të burimeve të hapura, me gjurmë digjitale, me transaksione financiare dhe me verifikim pasuror.

Por duhet kujdes: informacioni publik nuk duhet ngatërruar me provën gjyqësore. Ai mund të hapë një pistë hetimi, por dënimi kërkon prova të plota dhe procedurë të pastër.

—

7. SHBA, reforma në drejtësi dhe interesi strategjik

Moderatori Andi Bora: Çfarë interesi ka SHBA në këtë proces? A është vetëm mbështetje për drejtësinë, apo ka edhe interesa më të gjera?

Klodiana Lala: SHBA ka interesa të qarta strategjike. Shqipëria është partner i rëndësishëm në rajon dhe stabiliteti institucional i vendit ka rëndësi për sigurinë, ekonominë dhe ndikimin amerikan në Ballkan.

Amerikanët duan që Shqipëria të ketë institucione më të forta, drejtësi më të pavarur dhe një klimë më të sigurt për investime. Nëse krimi i organizuar dhe korrupsioni kontrollojnë pjesë të ekonomisë, atëherë as bizneset amerikane dhe as investitorët seriozë nuk ndihen të sigurt.

Prandaj lufta kundër korrupsionit nuk është vetëm çështje morale. Është edhe çështje ekonomike. Një vend i korruptuar nuk tërheq investime të ndershme. Tërheq para të dyshimta, ndërtime pa kontroll, tendera të deformuar dhe tregje të kapura.

—

8. Ambasadori i ri amerikan dhe mesazhi për politikën shqiptare

Moderatori Andi Bora: Emri i ambasadorit të ri amerikan është parë si një sinjal për fokus më të madh te krimi i organizuar dhe korrupsioni. Si e lexoni këtë?

Klodiana Lala: Nuk duhet ta lidhim gjithë politikën amerikane me një emër të vetëm, sepse politika e SHBA-së në Shqipëri ka qenë e qëndrueshme. Por profili i ambasadorit të nominuar mund të japë një sinjal mbi prioritetet.

Nëse në fokus është krimi i organizuar, siguria, korrupsioni dhe ekonomia, atëherë kjo do të thotë se politika shqiptare duhet të kuptojë se mbështetja për SPAK-un nuk është formale.

Mesazhi është i qartë:
mos e pengoni drejtësinë, mos krijoni klimë armiqësore ndaj prokurorëve, mos përdorni komisione apo mekanizma politikë për të intimiduar institucionet e drejtësisë.

Sigurisht, SPAK duhet kontrolluar nga ligji, duhet kritikuar kur gabon, por nuk duhet sabotuar politikisht.

—

9. Kritika ndaj SPAK: kur është e drejtë dhe kur bëhet sulm politik?

Moderatori Andi Bora: A duhet kritikuar SPAK?

Klodiana Lala: Patjetër që po. Asnjë institucion nuk është i paprekshëm nga kritika. SPAK duhet kritikuar kur vonon, kur nuk jep rezultate, kur nuk komunikon qartë, ose kur nuk arrin të shkojë deri në fund të dosjeve.

Por ka dallim mes kritikës profesionale dhe sulmit politik. Kritika bëhet me fakte, me argumente dhe me standarde. Sulmi politik bëhet për të dobësuar institucionin kur ai prek interesa të caktuara.

Ne duhet të kemi një qëndrim të balancuar:
t’i japim meritë SPAK-ut kur godet fort dhe ta kritikojmë kur dështon. Por nuk duhet të biem në dy ekstreme: as ta shenjtërojmë, as ta rrëzojmë pa prova.

—

10. Çfarë pritet në muajt në vijim?

Moderatori Andi Bora: Në fund, çfarë duhet të presim? A do të kemi goditje të reja?

Klodiana Lala: Mendoj se po. Ka pritshmëri për goditje të reja, sidomos në dosje ku krimi i organizuar lidhet me pasuri, korrupsion, tendera, administratë dhe kontakte politike.

Por goditjet e vërteta nuk maten vetëm me numrin e arrestimeve. Maten me cilësinë e dosjeve. Maten me sekuestrimin e pasurive. Maten me zbardhjen e rrjeteve. Maten me faktin nëse SPAK arrin të çmontojë lidhjet që kanë mbajtur gjallë krimin dhe korrupsionin për vite me radhë.

Shqiptarët nuk presin më deklarata. Presin rezultate.
Presin të shohin nëse njerëzit e fuqishëm janë realisht të barabartë para ligjit.
Presin të shohin nëse SPAK do të godasë vetëm pjesët e dukshme, apo do të shkojë deri te koka e sistemit.

Pyetja mbetet e hapur:
A është SPAK gati të hyjë në fazën më të fortë të goditjeve, apo pritshmëria publike do të mbetet sërish më e madhe se rezultati?