RRUGA QË PO SHTRENJTOHET PA MBARUAR, 388 MILIONË EURO DHE FATURA ENDE E HAPUR!

Zgjerimi i rrugës Elbasan–Qafë Thanë, një nga investimet strategjike të Korridorit VIII, po shoqërohet me një faturë gjithnjë e më të lartë për buxhetin e shtetit. Sipas përllogaritjeve të publikuara më 30 tetor, vlera e kontratave, shtesave dhe ndërhyrjeve të parashikuara arrin në rreth 388 milionë euro. Dhe kjo nuk është domosdoshmërisht kostoja përfundimtare.

Por pas shifrave fshihet një pyetje shumë më e rëndësishme: Përse një investim publik ka nevojë për dhjetëra milionë euro shtesë për stabilizimin e terrenit dhe kush mban përgjegjësi për kostot që shfaqen gjatë ndërtimit?

Rruga Elbasan–Qafë Thanë ka një rëndësi të veçantë ekonomike. Ajo është pjesë e Korridorit VIII, që synon të përmirësojë lidhjen e Shqipërisë me Maqedoninë e Veriut dhe më tej me rrjetet europiane të transportit.

Pikërisht për këtë arsye, investimi është i nevojshëm. Por rëndësia strategjike nuk e përjashton detyrimin për transparencë.

Historia e projektit nis me ndarjen e tij në disa faza ndërtimi. Sipas të dhënave të raportuara, vlera e tenderuar e tetë fazave të para ishte rreth 21,8 miliardë lekë, ose afërsisht 240 milionë euro.

Më pas erdhën shtesat kontraktore.

Vetëm për fazat e dytë, të pestë dhe të gjashtë, janë raportuar rreth 1,7 miliardë lekë shtesa, afërsisht 19 milionë euro.

Por pjesa më e madhe e faturës shtesë lidhet me ndërhyrjet gjeologjike.

Për rivitalizimin dhe stabilizimin e skarpatave në aksin Elbasan–Ura e Bushtricës është raportuar një projekt me vlerë rreth 4,2 miliardë lekë, ose mbi 46 milionë euro.

Ndërsa për stabilizimin e rrëshqitjes në zonën e Dragostunjës është raportuar një tjetër ndërhyrje prej rreth 2,45 miliardë lekësh, afërsisht 27 milionë euro.

Pra, vetëm këto dy ndërhyrje përfaqësojnë mbi 73 milionë euro kosto të parashikuara.

Dhe këtu lind problemi qendror.

Rrëshqitjet e dheut në zona malore janë një rrezik real. Ato mund të ndodhin edhe kur projekti është hartuar sipas standardeve. Por kjo nuk e mbyll diskutimin për përgjegjësinë teknike.

A ishin identifikuar këto rreziqe përpara nisjes së punimeve? A ekzistonin studimet e plota gjeologjike dhe gjeoteknike? Nëse po, përse u nevojitën ndërhyrje të tilla me kosto kaq të lartë?

Nëse jo, kush e miratoi projektin dhe lejoi nisjen e investimit?

Këto janë pyetje që kërkojnë përgjigje me dokumente, jo me deklarata politike.

Dhe shqetësimi nuk mbështetet vetëm në raportimet e fundit.

Kontrolli i Lartë i Shtetit, në auditimin për buxhetin e vitit 2024, ka konstatuar se për katër faza të rrugës Elbasan–Qafë Thanë ishin angazhuar me kontrata rreth 11,2 miliardë lekë, ndërkohë që buxheti i miratuar trevjeçar ishte 9,6 miliardë lekë.

Diferenca prej 1,6 miliardë lekësh u evidentua nga audituesit si angazhim përtej buxhetit të miratuar, në kundërshtim me kërkesat e ligjit për menaxhimin e sistemit buxhetor.

Ky është një konstatim zyrtar, që kërkon shpjegim institucional.

Ndërkohë, projekti vazhdon të zgjerohet financiarisht.

Në dokumentet e planifikimit të investimeve publike figuron edhe faza e nëntë, me një vlerë prej 5 miliardë lekësh, ose rreth 55 milionë euro, e parashikuar për financim gjatë periudhës 2027–2029.

Duke përfshirë fazat ekzistuese, shtesat dhe ndërhyrjet e raportuara, fatura e projektit arrin në rreth 35,2 miliardë lekë. Kjo është një vlerë e përllogaritur që përfshin edhe projekte të planifikuara, jo një shumë që është paguar e gjitha deri sot.

Madje, për përfundimin e plotë të korridorit mund të nevojiten investime të tjera, kostoja e të cilave ende nuk është përcaktuar përfundimisht.

Në disa raportime përmendet edhe mundësia që kostoja të shkojë deri në 700 milionë euro. Por kjo mbetet një hipotezë e pakonfirmuar nga një preventiv përfundimtar zyrtar.

Për këtë arsye, ngrihen katër kërkesa konkrete për Autoritetin Rrugor Shqiptar dhe institucionet përgjegjëse.

Së pari, publikimin e kostos totale të përditësuar për të gjithë gjatësinë e projektit.

Së dyti, publikimin e studimeve gjeologjike që kanë shërbyer për hartimin e projektit fillestar.

Së treti, argumentimin teknik dhe financiar të çdo shtese kontraktore dhe të çdo ndërhyrjeje emergjente.

Dhe së katërti, përcaktimin e një afati realist për përfundimin e plotë të investimit.

Qeveria e ka përfshirë rrugën Elbasan–Qafë Thanë ndër prioritetet infrastrukturore të projektbuxhetit 2027. Ky është një investim që mund t’i shërbejë ekonomisë dhe transportit ndërkombëtar.

Por pikërisht sepse është strategjik, ai duhet të jetë edhe më transparent.

Deri tani, dokumentet e auditimit provojnë probleme në angazhimet buxhetore, ndërsa raportimet e fundit ngrenë pyetje të tjera për rritjen e kostove dhe cilësinë e projektimit. Kjo nuk provon automatikisht korrupsion apo përgjegjësi penale.

Prova e vërtetë do të jetë ballafaqimi i kontratave, studimeve teknike dhe punimeve të kryera me paratë e shpenzuara.

Sepse në fund, pyetja nuk është vetëm sa milionë euro do të kushtojë rruga Elbasan–Qafë Thanë.

Pyetja është: A do të marrë qytetari një rrugë të sigurt, të përfunduar dhe me një kosto të justifikuar, apo do të vazhdojë të paguajë për probleme që duhej të ishin parashikuar përpara nisjes së ndërtimit?