Ali Ahmeti hap arkivat, por lë jashtë emrat: Kush e propozoi ndarjen e Maqedonisë?

Ali Ahmeti ka hedhur në qarkullim një rrëfim të rëndë historik: përpara Marrëveshjes së Ohrit, sipas tij, ka ekzistuar një plan për ndarjen e Maqedonisë së Veriut mbi baza etnike.

Në intervistën për gazetarin Arbër Vllahiu në RTV21, kreu i BDI-së deklaroi se plani iu ishte dërguar atij, Fatos Nanos dhe Sali Berishës. Sipas Ahmetit, dy drejtuesit shqiptarë e kishin refuzuar, në përputhje me qëndrimin e SHBA-së dhe vendeve perëndimore për ruajtjen e kufijve.

Por rrëfimi ngre më shumë pyetje sesa jep përgjigje.

Ahmeti nuk tregon kush e hartoi planin, cilët politikanë shqiptarë apo maqedonas e mbështetën, kur u paraqit dhe nëse ekziston ndonjë dokument që mund ta provojë. Pa këto elemente, kemi përballë dëshminë e një protagonisti, jo ende një fakt historik të dokumentuar.

Edhe përmendja e Nanos dhe Berishës kërkon saktësi. Në muajt që çuan drejt Marrëveshjes së Ohrit të 13 gushtit 2001, Fatos Nano nuk ishte kryeministër i Shqipërisë, ndërsa Sali Berisha drejtonte opozitën. Kjo nuk përjashton që të jenë kontaktuar si figura politike, por e bën të domosdoshëm shpjegimin se kush ua dërgoi planin dhe në çfarë cilësie u kërkua qëndrimi i tyre.

Konteksti historik, megjithatë, i jep një bazë të besueshme idesë se skenarë të tillë mund të jenë diskutuar. Konflikti i vitit 2001 rrezikonte shpërbërjen e shtetit, ndërsa dokumentet dhe analizat e kohës tregojnë se SHBA-ja dhe BE-ja e kundërshtonin ndryshimin e kufijve. Vetë Marrëveshja e Ohrit u ndërtua mbi parimin se kriza etnike nuk duhej zgjidhur territorialisht, por përmes barazisë, decentralizimit dhe përfaqësimit të shqiptarëve.

Kjo, sidoqoftë, nuk provon automatikisht versionin konkret të Ahmetit.

Duhet parë edhe momenti politik kur ai zgjedh ta tregojë historinë. Pas më shumë se dy dekadash gjatë të cilave BDI bashkëqeverisi herë me VMRO-DPMNE-në dhe herë me LSDM-në, Ahmeti tani e përdor autoritetin e vitit 2001 për të goditur VLEN-in, të cilin e akuzon se hyri në qeveri pa legjitimitetin e shumicës së votuesve shqiptarë.

Këtu shfaqet përsëri aftësia që e ka mbajtur Ahmetin në qendër të politikës për kaq gjatë: ai nuk flet vetëm për të kaluarën, por e përdor të kaluarën për betejën e së tashmes. Nga ish-drejtues i UÇK-së u shndërrua në partner pothuajse të pazëvendësueshëm të qeverive maqedonase, duke ndryshuar aleancat, por duke ruajtur rolin e ndërmjetësit kryesor të votës shqiptare.

Prandaj deklarata nuk duhet as mohuar apriori, as pranuar si e vërtetë e përfunduar. Ahmeti mund të jetë dëshmitar i drejtpërdrejtë, por është njëkohësisht edhe politikan me interes të qartë për ta paraqitur veten si njeriu që pengoi copëtimin, mbrojti shqiptarët dhe ruajti orientimin perëndimor.

Nëse kërkon që ky rrëfim të hyjë në histori, duhet të hapë të gjithë dosjen: emrat, datat, ndërmjetësit dhe dokumentet. Deri atëherë, “plani i ndarjes” mbetet një deklaratë politikisht e fuqishme, por e pakonfirmuar në mënyrë të pavarur.