Brukseli i ndarë për zgjerimin

Debati për zgjerimin e Bashkimit Evropian nuk zhvillohet vetëm mes Brukselit dhe vendeve kandidate.
Ai është, para së gjithash, një debat i brendshëm mes vetë shteteve anëtare.
Një analizë e fundit e Fondacionit Robert Schuman nxjerr në pah një hartë politike të ndërlikuar brenda BE-së, ku vendet janë grupuar në gjashtë kampe me prioritete, frikëra dhe “vija të kuqe” të ndryshme.
Në pamje të parë, ekziston konsensus për zgjerimin, veçanërisht pas pushtimit rus të Ukrainës. Por dokumenti argumenton se pas këtij konsensusi formal fshihet një përçarje e thellë mbi ritmin, kushtet dhe arkitekturën institucionale të procesit.
Një nga grupet më të zëshme janë të ashtuquajturit “maksimalistë të sigurisë” kryesisht shtetet baltike, Polonia, Finlanda, Suedia, Danimarka dhe Rumania.

Për ta, zgjerimi është instrument gjeopolitik.
Anëtarësimi i Ukrainës dhe Moldavisë shihet si domosdoshmëri strategjike përballë Rusisë. Çdo ngadalësim i procesit perceptohet si dobësim i sigurisë evropiane.
Në anën tjetër qëndrojnë “integratorët e kujdesshëm”, si Franca dhe Holanda. Ata nuk e kundërshtojnë zgjerimin, por kërkojnë një qasje graduale dhe të kthyeshme.
Vijë e kuqe për këtë kamp është dhënia e të drejtave të plota për vendet kandidate pa mekanizma të fortë kontrolli. Sipas tyre, BE-ja duhet të ruajë kapacitetin për të pezulluar përfitime nëse reformat ndalen apo regresi demokratik rikthehet.
Një kamp tjetër, i cilësuar si “skifterët e buxhetit”, përfshin Gjermaninë, Austrinë dhe disa vende veriore.
Për ta, çështja kryesore nuk është politike, por financiare. Zgjerimi i BE-së me vende të mëdha dhe me nevoja të larta zhvillimore, si Ukraina, do të kërkojë rishikim të thellë të buxhetit evropian.
Pa reformë fiskale dhe pa rregulla të qarta për kontributet dhe fondet strukturore, procesi rrezikon të përballet me kundërshtime të forta të brendshme.
Ndërkohë, ekziston edhe një grup që dokumenti e përshkruan si “avokatët e Ballkanit”.
Italia, Greqia, Kroacia, Sllovenia dhe Austria shohin në Ballkanin Perëndimor një test të kredibilitetit të BE-së. Sipas këtij këndvështrimi, nëse vendet e rajonit që prej vitesh janë në proces negociatash – mbeten në pritje të pafundme, atëherë mesazhi për Ukrainën dhe të tjerët do të humbasë besueshmërinë.
Një dimension tjetër i debatit lidhet me reformën e brendshme të BE-së.
“Modernizuesit reformistë” argumentojnë se zgjerimi nuk mund të ndahet nga ndryshimi i mënyrës së vendimmarrjes. Ata kërkojnë kalimin nga unanimiteti në votim me shumicë të cilësuar në disa fusha, për të shmangur bllokimet politike që tashmë po shfaqen.

Dhe pikërisht këtu hyn në lojë kampi më problematik: vendet që përdorin veton si instrument presioni.
Hungaria, Bullgaria apo Qiproja kanë treguar se janë të gatshme të bllokojnë dosje zgjerimi për çështje bilaterale ose interesa të tjera politike. Kjo krijon një klimë pasigurie për vendet kandidate dhe thekson brishtësinë e sistemit aktual të unanimitetit.
Analiza e Fondacionit Robert Schuman sugjeron se zgjerimi nuk është më thjesht një proces teknik i përmbushjes së kapitujve të acquis. Ai është bërë test për vetë kohezionin e BE-së.
Pyetja thelbësore nuk është vetëm nëse Ukraina apo vendet e Ballkanit Perëndimor do të anëtarësohen, por nëse Bashkimi Evropian është gati të reformojë veten për ta përballuar këtë hap.
Në Bruksel, mesazhi publik është unitet. Në prapaskenë, realiteti është më kompleks: përplasje mbi buxhetin, fuqinë vendimmarrëse, balancën mes gjeopolitikës dhe rregullave, si dhe mbi rrezikun e importimit të problemeve të brendshme në një union tashmë të tensionuar.
Në fund, zgjerimi nuk është vetëm zgjerim territorial. Është zgjerim i përgjegjësisë, i kostos dhe i ndikimit politik. Dhe siç tregon kjo analizë, beteja më e madhe mund të mos zhvillohet në Kiev, Tiranë apo Shkup por në korridoret e Brukselit.