Kolona e re e pensionit: Çfarë fshihet pas premtimit të Ramës dhe si funksionon në botë

Një punëtor paguan një shumë të vogël çdo muaj në një fond pensioni. Shteti ose punëdhënësi i shton shumën e njëjtë. Në fund të karrierës, ky fond individual i përket atij plotësisht. Ky nuk është skenar utopik është realiteti i miliona evropianëve dhe australianëve prej dekadash. Tani, qeveria shqiptare synon të zbatojë të njëjtin parim.
Kryeministri Edi Rama, ndërsa paralajmëroi rritjen progresive të pensioneve deri në pesëfishim brenda vitit 2030, foli edhe për diçka më pak të diskutuar: një “kolonë të re pensioni” që do të funksionojë paralelisht me skemën ekzistuese.
Mekanizmi parashikon që çdo qytetar që kontribuon me një shumë të vogël mujore të përfitojë një kontribut të barabartë nga shteti ose punëdhënësi, duke krijuar një fond individual për moshën e tretë.
Ideja nuk është e re. Në vitin 2002, Gjermania u ndesh me një problem të njohur: popullsia po plakej, fondet publike të pensioneve po shteroheshin dhe të rinjtë nuk kursesonin për të ardhmen. Zgjidhja ishte pensioni Riester një skemë vullnetare, por e subvencionuar masivisht nga shteti.
Ky sistem synonte të nxiste qytetarët të kursenin për pension përmes kontributeve private të mbështetura me bonuse shtetërore.
Megjithatë, me kalimin e viteve, skema u kritikua për kompleksitetin e saj dhe për faktin se nuk arriti të përfshijë mjaftueshëm punonjës me të ardhura të ulëta.
Për këtë arsye, ajo nuk u konsiderua plotësisht efektive në përmbushjen e qëllimeve fillestare.
Në vitin 2026, Gjermania miratoi një reformë të re të sistemit të pensioneve private, duke synuar një model më të thjeshtë dhe më të orientuar drejt investimeve në tregjet financiare, si fondet e indeksuara (ETF).
Ky ndryshim shënon një kalim nga skemat e komplikuara të subvencioneve drejt një sistemi më fleksibël dhe më pak burokratik, i cili pritet të zëvendësojë gradualisht Riester-in për kontratat e reja.
Nëse Gjermania është shembulli evropian, Zelanda e Re është historia e suksesit global. KiwiSaver, i lançuar në 2007, ka arritur një shifër që pak vende mund ta shfaqin: mbi 3 milionë anëtarë, që përfaqësojnë rreth 96% të popullsisë në moshë pune.
Sekreti? Tre shtresa kontributi që funksionojnë njëkohësisht. Punonjësi kontribuon minimalisht 3.5% të pagës. Punëdhënësi është i detyruar ligjërisht të shtojë shumën e njëjtë. Dhe qeveria shton çdo vit deri në 260 dollarë neozelandezë si bonus direkt.
Çdo i punësuar i ri regjistrohet automatikisht por mund të dalë nëse dëshiron. Ky princip i “regjistrimit automatik me dalje vullnetare” ka ndryshuar gjithçka: psikologjikisht, njerëzit qëndrojnë sepse largimi kërkon veprim aktiv, jo e kundërta.
Po çfarë mëson Shqipëria?
Modelet e Gjermanisë dhe Zelandës së Re tregojnë se skemat e pensioneve të bashkëfinancuara nga shteti mund të rrisin ndjeshëm kulturën e kursimit dhe pjesëmarrjen në sistemin formal.
Kontributi i barabartë krijon një ndjesi drejtësie dhe nxit individët të mendojnë më shumë për të ardhmen e tyre financiare.
Megjithatë, përvoja ndërkombëtare tregon gjithashtu se këto skema nuk janë pa kufizime. Në Gjermani, modeli Riester pati vështirësi në përfshirjen e grupeve me të ardhura të ulëta dhe u konsiderua i ndërlikuar në zbatim, çka solli nevojën për një reformë të re.
Në këtë kuptim, Shqipëria përballet me sfida shtesë strukturore, si informaliteti i lartë në tregun e punës dhe emigracioni i vazhdueshëm i të rinjve, që e bëjnë më të vështirë zbatimin e një modeli të ngjashëm në të njëjtën shkallë. Për rrjedhojë, suksesi i çdo “kolone të re pensioni” nuk do të varet vetëm nga ideja, por nga mënyra e zbatimit, thjeshtësia e skemës dhe aftësia për të përfshirë edhe punonjësit jashtë sistemit formal.