Me Kinën presioni nuk funksionon gjithmonë dhe kartat janë të vështira për t’u luajtur

Një vit më parë, Donald Trump premtoi një epokë të re gjatë udhëtimit të parë të madh jashtë vendit në mandatin e tij të dytë. Në vizitën e fundit në Pekin, lufta me Iranin dhe presioni ekonomik e errësuan diplomacinë e tij.

Presidenti Donald Trump po shijonte ende entuziazmin e rikthimit në pushtet vitin e kaluar, kur ndërmori udhëtimin e tij të parë të madh jashtë vendit dhe deklaroi se do të shkëputej qartë nga vitet e politikës amerikane të ndërtimit të kombeve nëpër botë.

Saktësisht një vit pas asaj vizite në Arabinë Saudite, Katar dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, ai mbërriti në Kinë në një moment krejt ndryshe të presidencës së tij, me inflacionin në rritje dhe pa një rrugë të lehtë daljeje nga konflikti me Iranin. Lufta ka përfshirë ushtrinë amerikane, duke rritur çmimet e energjisë dhe duke ulur mbështetjen publike për Trumpin.

Këtë herë nuk pati deklarata madhështore për mënyrën se si Amerika e Trumpit do të menaxhonte botën, as atmosferën miqësore me monarkët e Gjirit Persik, të cilët i kishin ofruar shpata të arta dhe roje nderi mbi kuaj arabë.

Në vend të kësaj ishte presidenti kinez Xi Jinping, i sjellshëm, por formal, mikpritës, por pa lëshuar terren për prioritetet e liderit amerikan.

Trump shkoi në Pekin me shpresën për të arritur marrëveshje tregtare. Xi bëri të qartë se fati i Tajvanit, dhe jo investimet, ishte prioriteti kryesor i Kinës, duke ia zhvendosur vëmendjen Trumpit nga fokusi i tij i preferuar dhe duke paralajmëruar për “përplasje dhe madje konflikte” me Shtetet e Bashkuara nëse mosmarrëveshjet për ishullin e diskutueshëm menaxhohen gabim.

Presidenti deklaroi se ishte i kënaqur që vizita u dha mundësi drejtuesve të kompanive më të mëdha amerikane të takonin liderin kinez, por ofroi pak prova për marrëveshje konkrete të realizuara.

“Biznesmenët më të mëdhenj në botë dhe gratë e biznesit, disa gra, pothuajse të gjithë prej tyre, nuk e kishin takuar kurrë presidentin Xi. Ishte hera e parë që u takuan me të. Kjo i emocionoi”, tha Trump për Fox News.

“Ata kishin gjëra për të bërë në vendin tonë, por ja ku janë tani, përballë këtij vendi gjigant, përballë udhëheqjes së tij. Mendoj se u paraqitën shumë mirë”, shtoi ai.

Kjo ishte një ndryshim i fortë krahasuar me një vit më parë, kur presidenti lëvizte nga një monarki e Gjirit në tjetrën duke shpallur ardhjen e një epoke të re.

Në atë kohë, ai sapo kishte vendosur tarifa të gjera ndaj botës, përfshirë edhe ndaj Kinës, të cilat më vonë arritën deri në 145 për qind. Ai premtonte se lufta e Rusisë në Ukrainë do të përfundonte shpejt nën drejtimin e tij. Gjithashtu po ushtronte presion ndaj Iranit që të hynte në negociata dhe të hiqte dorë nga programi bërthamor.

Shumica e këtyre përpjekjeve tashmë kanë dështuar. Lufta në Ukrainë vazhdon. Shumë prej tarifave u rrëzuan nga Gjykata Supreme. Ndërsa diplomacia me Iranin është lënë mënjanë në favor të luftës.

Me rënien e mbështetjes publike dhe një ekonomi të lëkundur, Trump tashmë paraqitet në skenën ndërkombëtare me më pak mbështetje nga brenda vendit sesa një vit më parë.

Sa i përket Iranit, ai mund të ketë nevojë për përfshirjen e Kinës për të ushtruar presion ndaj aleatëve të Teheranit që të rihapin Ngushticën e Hormuzit dhe të rikthehen në negociata me Uashingtonin për çështjet bërthamore.

Trump tha se të dy liderët diskutuan për këtë çështje, megjithëse u kujdes të mos dukej sikur po kërkonte ndihmë.

“Nuk po kërkoj favore, sepse kur kërkon favore, duhet të bësh favore në këmbim. Ne nuk kemi nevojë për favore”,u tha ai gazetarëve gjatë kthimit në Shtetet e Bashkuara me Air Force One.

Ai shtoi se përpjekja amerikane për të rihapur ngushticën, të cilën Teherani nuk e kishte testuar kurrë seriozisht për ta mbyllur para luftës, ishte një shërbim për botën dhe për vendet që varen nga transporti përmes kësaj rruge strategjike.

Megjithëse Trump u mburr me marrëveshjet që pretendoi se ishin arritur gjatë vizitës, duke thënë se “fermerët tanë do të jenë shumë të lumtur”, mungesa e detajeve konkrete nga të dyja palët la të hapur pyetjen se çfarë ishte rënë dakord realisht.

Kjo ishte shumë larg ambicieve më të gjera që Trump kishte për marrëdhëniet me Xi vitin e kaluar, kur të dy liderët ranë dakord të takoheshin katër herë gjatë vitit 2026 për të riformuar marrëdhëniet mes dy vendeve.

Tani, me Iranin që dominon vëmendjen e Trumpit dhe rëndon mbi ekonominë globale, ka pak hapësirë për një rishikim strategjik të marrëdhënieve.

Ndërkohë, Kina iu përgjigj masave tregtare të Trumpit vitin e kaluar duke ndaluar eksportet e metaleve të rralla, të cilat përdoren në industrinë e avancuar. Pekini më vonë arriti një marrëveshje për rifillimin e eksporteve, por la të hapur mundësinë që ato të ndalohen sërish nëse politikat amerikane zemërojnë Kinën.

“Vitin e kaluar ishte Trump ai që ishte në ofensivë. Por këtë vit duket se Kina është më proaktive dhe madje po merr drejtimin në riformësimin e marrëdhënies”, tha Wang Yiwei, ish-diplomat kinez dhe profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin Renmin në Pekin.

“Pas më shumë se një viti në detyrë, ai po kupton se me Kinën, presioni nuk funksionon gjithmonë dhe kartat janë të vështira për t’u luajtur”, shtoi ai.

Fokusi i Xi këtë javë ishte krejt i kundërt me qasjen e Trumpit për një “epokë të re” vitin e kaluar. Lideri kinez promovoi stabilitetin dhe vazhdimësinë, duke organizuar për Trumpin një ceremoni pritjeje pothuajse identike me atë të vitit 2017 dhe një shëtitje në një kompleks perandorak kopshtesh, ku disa pemë thuhet se janë një mijëvjeçare, si kujtesë simbolike e vazhdimësisë historike të Kinës.

Vizita në Zhongnanhai, kompleksi i mbyllur ku ndodhen selitë dhe rezidencat e liderëve të lartë kinezë, ishte një demonstrim i kuruar me kujdes respekti për Trumpin, pasi hyrja për të huajt atje është e rrallë.

Por ajo ishte gjithashtu një demonstrim force, një kujtesë se Xi synon të vazhdojë të jetë në pushtet edhe shumë kohë pasi Trump të largohet nga politika amerikane.

“Pekini dukej se bëri shumë pak përpjekje për t’i krijuar Trumpit një platformë ku ai të pretendonte sukses”, tha Ryan Hass, drejtor i Qendrës për Kinën në Institutin Brookings.

Lideri amerikan i kushton shumë rëndësi marrëdhënieve personale me liderët e tjerë. Xi, ndërkohë, po mendon përtej Trumpit dhe përtej vitit 2028, duke përdorur një horizont tjetër kohor, tha Hass.

Xi “pret të përballet me administrata të tjera edhe pas Trumpit”, shtoi ai. “Pekini beson se status quo-ja dhe kjo periudhë stabiliteti janë në interesin e tij, sepse mendon se tendencat po punojnë në favor të Kinës.”

Këto tendenca përfshijnë një president amerikan që duket më pak i interesuar se shumë paraardhës të tij për t’iu përmbajtur garancive amerikane shumëvjeçare për mbështetjen ndaj Tajvanit, ishullit të diskutueshëm që Kina e konsideron territor të vetin, ndërsa Shtetet e Bashkuara e mbështesin.

“Mendoj se vitet 1980 janë shumë larg, një periudhë shumë e largët”, u tha Trump gazetarëve në Air Force One, duke shpjeguar mungesën e interesit për precedentët e asaj kohe.

Në dhjetor, administrata e tij miratoi një paketë armësh prej 11 miliardë dollarësh për Tajvanin, më e madhja ndonjëherë, por ende nuk ka ecur përpara me një paketë tjetër prej 14 miliardë dollarësh që Kongresi miratoi muajin pasues.

“Gjëja e fundit që na duhet tani është një luftë 9.500 milje larg”, tha Trump, megjithëse ruajti qëndrimin tradicional të paqartësisë strategjike duke refuzuar të përgjigjej se çfarë do të bënte nëse Tajvani sulmohej.

Trump tha se do të vazhdojë të shqyrtojë paketën prej 14 miliardë dollarësh, të cilën administrata e tij duhet t’ia paraqesë zyrtarisht Kongresit që blerjet e armëve të vazhdojnë.

Analistët vlerësojnë se pritja e Xi në Shtëpinë e Bardhë në shtator mund ta shtyjë këtë vendim deri atëherë, ndërsa vetë vonesa konsiderohet një fitore për Pekinin.

Takimet e kësaj jave “mbajtën të hapur derën për diçka që mund të ndodhë në muajt e ardhshëm për të stabilizuar marrëdhëniet”, tha Orville Schell, nënkryetar i Qendrës për Marrëdhëniet SHBA-Kinë në Asia Society, i cili udhëtoi në Pekin për të ndjekur samitin.

Megjithatë, ai paralajmëroi se tensionet më të thella strukturore do të mbeten.

“Të mos gabojmë. Kundërthëniet që e mundojnë këtë marrëdhënie po ziejnë nën sipërfaqe dhe mund të rikthehen”, tha ai.

Disa analistë kinezë thanë se i marrin seriozisht ambiciet e Trumpit, por besojnë se vizioni i tij është për një Amerikë me më pak ndikim global.

“Mendoj se ai dëshiron të ndryshojë në themel marrëdhëniet midis SHBA-së dhe gjithë botës. Në të kaluarën, SHBA-ja ishte hegjemonia unipolare që siguronte të mira publike në aspektin ekonomik dhe të sigurisë. Tani ai dëshiron ta ndryshojë plotësisht këtë marrëdhënie dhe ta kthejë SHBA-në nga një perandori në një shtet kombëtar, si gjithë të tjerët”, tha Da Wei, drejtor i Qendrës për Sigurinë dhe Strategjinë Ndërkombëtare në Universitetin Tsinghua.

“Pra, ai është dikush që po sjell ndryshime themelore në botë dhe është i gatshëm të paguajë koston për këtë”, shtoi Da. “Unë e shoh atë shumë seriozisht.”/ The Washington Post