SHQIPERIA MES TE ZGJEDHURVE TE ZGJERIMIT/ BASHKIMI EUROPIAN PERGATIT FORMULEN E RE

Bashkimi Evropian po përgatitet për një valë të re zgjerimi dhe Komisioni Evropian ka propozuar një paketë të re masash për mënyrën se si Unioni do të funksionojë me më shumë shtete anëtare.

Dokumenti i publikuar më 6 tetor nga Komisioni Evropian, “Preparing for a wider Union”, synon të përshtatë institucionet, politikat dhe buxhetin e BE-së për zgjerimet e ardhshme, ndërsa parashikon edhe mekanizma më të fortë për të mbrojtur shtetin e së drejtës dhe vlerat themelore pas anëtarësimit.
Në fokus janë veçanërisht Shqipëria, Mali i Zi, Moldavia dhe Ukraina, për të cilat Komisioni do të paraqesë në paketën e zgjerimit 2026 edhe udhërrëfyes orientues, me kusht që të vijojnë reformat.
Një prej ndryshimeve të propozuara lidhet me mekanizmat mbrojtës që mund të përfshihen në traktatet e ardhshme të anëtarësimit.

Komisioni propozon që masat mbrojtëse ekzistuese në fusha si ekonomia, tregu i brendshëm dhe drejtësia e çështjet e brendshme të mund të aktivizohen për një periudhë më të gjatë pas anëtarësimit.

Në rastet më serioze të shkeljeve të vlerave të BE-së dhe parimit të bashkëpunimit të sinqertë, mekanizmi i ri institucional mund të çojë deri në pezullimin e të drejtave të votës në Këshill. Komisioni e përshkruan këtë si një masë të përkohshme, të targetuar, të kthyeshme dhe që do t’i nënshtrohet rishikimit periodik.
Një tjetër propozim parashikon që një shtet i ri anëtar, për një periudhë të kufizuar në vitet e para të anëtarësimit, të angazhohet të mos bllokojë vendimet për zgjerime të ardhshme apo çështje që lidhen me mosmarrëveshje dypalëshe.

Modeli i ri nuk fokusohet vetëm te kufizimet pas anëtarësimit. Komisioni propozon që vendet kandidate të integrohen gradualisht në programe dhe politika të BE-së edhe përpara se të bëhen anëtare.

Ky proces do të jetë i kushtëzuar nga përmbushja e kritereve dhe i kthyeshëm, ndërsa synon të rrisë kapacitetet administrative dhe gatishmërinë e vendeve kandidate për anëtarësim. Komisioni parashikon gjithashtu dialogje vjetore me vendet e zgjerimit për të vlerësuar progresin dhe për të identifikuar fusha të reja bashkëpunimi.
Në të njëjtën kohë, Komisioni rekomandon përdorim më të gjerë të votimit me shumicë të cilësuar në disa vendime që lidhen me procesin e negociatave të anëtarësimit, përfshirë hapjen e klasterëve dhe vendime të ndërmjetme gjatë negociatave.

Për Shqipërinë, ndryshimet vijnë në një moment kur vendi është pjesë e grupit të vendeve që Komisioni i konsideron në proces aktiv të avancimit drejt BE-së.

Komisioni ka konfirmuar se Shqipëria është pjesë e paketës së zgjerimit 2026 dhe se do të përfshihet në udhërrëfyesit orientues për përparimin e mëtejshëm, nëse ruhet ritmi i reformave.
Në vitin 2024, Shqipëria hapi negociatat për klasterin e “Themeloreve”, ndërsa procesi i anëtarësimit vijon të jetë i bazuar në merita dhe në përmbushjen e reformave të kërkuara.
Në këtë kuadër, modeli i ri i Komisionit tregon se zgjerimi nuk po trajtohet vetëm si një proces për të sjellë shtete të reja në Union. Brukseli po përgatit paralelisht edhe mënyrën se si BE-ja do të funksionojë me një numër më të madh anëtarësh, duke forcuar mekanizmat për shtetin e së drejtës, vendimmarrjen dhe mbrojtjen e interesave të Unionit.

Komisioni Evropian ua ka përcjellë propozimet Parlamentit Evropian dhe Këshillit, të cilët do të duhet të vijojnë diskutimet dhe përgatitjet institucionale për zgjerimet e ardhshme.