TRUMP NE PEKIN PER PAZARIN E SHEKULLIT

Shkruar nga Gjergj Zefi

Tashmë diplomacia ka pushuar së qeni protokoll dhe është kthyer në përplasje të pastër interesash globale. Takimi mes Donald Trump dhe Xi Jinping në Pekin është pikërisht një nga ato momente kur në tavolinë nuk serviren thjesht ca marrëveshje tregtare, por vetë arkitektura e rendit të ardhshëm botëror.
Bota nuk po sheh një samit rutinë mes dy liderëve të mëdhenj. Po sheh përballjen mes dy sistemeve që sot konkurrojnë për kontrollin ekonomik, teknologjik dhe strategjik të shekullit XXI.
Donald Trump rikthehet në skenën ndërkombëtare me instinktin e tij klasik të negociatorit agresiv, duke kërkuar të shfaqet si lideri që mund ta detyrojë Kinën të bëjë lëshime. Për të, Pekini mbetet simboli i disbalancës që, sipas narrativës së tij, ka dëmtuar industrinë amerikane, ka shkatërruar vende pune dhe ka dobësuar dominimin ekonomik të SHBA-së. Por realiteti që Trump gjen sot është shumë më ndryshe nga ai i viteve të mandatit të tij të parë. Kina nuk është më thjesht fabrika e botës. Ajo është kthyer në një superfuqi industriale dhe teknologjike që sfidon hapur epërsinë amerikane në sektorët më strategjikë të ekonomisë globale.
Në Pekin nuk diskutohet vetëm për tarifa dhe eksporte. Në tavolinë ka çështje që prekin drejtpërdrejt stabilitetin global: inteligjenca artificiale, gjysmëpërçuesit, kontrolli mbi teknologjitë kritike dhe mbi të gjitha Tajvani, pika më e rrezikshme e rivalitetit mes Uashingtonit dhe Pekinit.
Pikërisht këtu fillon ankthi real i këtij samiti. Sepse për Kinën, Tajvani nuk është vetëm një ishull apo një dosje diplomatike. Është vijë e kuqe historike dhe simbol i integritetit kombëtar. Për SHBA-në, ndërkohë, Tajvani mbetet nyja strategjike që garanton balancën amerikane në Indo-Paqësor dhe frenon ekspansionin kinez në Azi.
Frika që po qarkullon në qarqet diplomatike perëndimore është se Donald Trump mund të tentojë ta përdorë Tajvanin si pjesë të një pazari më të madh ekonomik me Xi Jinping. Një lëvizje e tillë do të trondiste jo vetëm Azinë, por gjithë sistemin e aleancave amerikane në botë.
Japonia, Koreja e Jugut dhe partnerët e SHBA-së në Paqësor e dinë se çdo sinjal dobësie ndaj Pekinit mbi Tajvanin do të interpretohej si fillimi i një epoke të re ku Amerika nuk garanton më të njëjtin nivel mbrojtjeje strategjike.
Por edhe Kina hyn në këtë samit me dobësi që Pekini përpiqet t’i fshehë pas fasadës së fuqisë globale. Ekonomia kineze po përballet me tensione serioze strukturore, nga kriza e sektorit imobiliar te rënia e konsumit të brendshëm dhe papunësia në rritje.
Spastrimet e fundit në hierarkinë ushtarake kineze tregojnë se Xi Jinping, megjithëse ka konsoliduar pushtetin personal, nuk është imun ndaj krizave të brendshme. Pikërisht për këtë arsye Pekini ka nevojë për stabilitet ekonomik dhe shmangie të një përplasjeje të pakontrolluar me SHBA-në.
Megjithatë, rivaliteti mes dy fuqive nuk është më një konflikt klasik tregtar. Lufta e re globale nuk zhvillohet me tanke apo ideologji si gjatë Luftës së Ftohtë. Sot beteja zhvillohet për kontrollin e teknologjisë, të të dhënave, të inteligjencës artificiale dhe të zinxhirëve industrialë që do të përcaktojnë ekonominë e së ardhmes.
SHBA po kupton se dominimi i saj nuk është më absolut, ndërsa Kina po tenton të shndërrojë fuqinë ekonomike në hegjemoni strategjike.
Në këtë kuptim, samiti Trump–Xi nuk është një episod diplomatik kalimtar. Është një test historik për balancën globale të pushtetit. Nëse negociatat dështojnë, bota mund të hyjë në një fazë të re të luftës ekonomike dhe përshkallëzimit ushtarak në Indo-Paqësor. Nëse arrihet një marrëveshje, ajo do të jetë vetëm një armëpushim i përkohshëm në një rivalitet që tashmë duket i pashmangshëm.
Historia ka treguar se momentet më të rrezikshme lindin kur një fuqi në ngritje sfidon hapur superfuqinë dominuese. Pikërisht këtë po përjeton sot bota. Dhe Pekini mund të mos jetë vetëm skena e një samiti diplomatik, por vendi ku po negociohet rendi i ri i shekullit XXI.