Frika amerikane nga lufta pa fund dhe dështimi i idesë për luftë të shpejtë

Për vite me radhë, presidenti amerikan Donald Trump ka kritikuar paraardhësit e tij për përfshirjen e SHBA-së në “luftëra pa fund” në Lindjen e Mesme. Lufta kundër Iranit mund të mos zgjasë pafundësisht, por administrata e tij po e ka gjithnjë e më të vështirë të dalë nga një konflikt që tashmë po rezulton politikisht dhe strategjikisht problematik.

Gjatë fundjavës, Trump deklaroi se një marrëveshje për t’i dhënë fund luftës dhe për të rihapur Ngushticën e Hormuzit ishte pothuajse gati. Edhe zyrtarët iranianë lanë të kuptohej se negociatat me Uashingtonin po afroheshin drejt një mirëkuptimi që do të ndalte përplasjet dhe do të lehtësonte bllokadën detare amerikane. Megjithatë, kushtet konkrete mbetën të paqarta dhe dallimet mes palëve vazhduan, veçanërisht për programin bërthamor iranian.

Kjo klimë pasigurie u përkeqësua më 25 maj, kur forcat amerikane goditën objektiva në jug të Iranit. Garda Revolucionare iraniane premtoi kundërpërgjigje, ndërsa negociatat dhe armëpushimi mbetën në pikëpyetje.

Konflikti me Iranin ka rikthyer në debat kujtimet e ndërhyrjeve të mëparshme amerikane në Lindjen e Mesme. Në Kongres, deputeti demokrat John Garamendi e cilësoi luftën një “kënetë ushtarake” dhe “katastrofë politike e ekonomike”. Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, e hodhi poshtë këtë përkufizim, duke argumentuar se një operacion dy-mujor nuk mund të krahasohej me luftëra si Vietnami apo Iraku.

Megjithatë, problemi kryesor për SHBA-në nuk është kohëzgjatja e konfliktit, por mungesa e rezultateve të qarta politike. Ndryshe nga pushtimet e Afganistanit dhe Irakut, Uashingtoni nuk dëshiron të përfshijë trupa të shumta tokësore. Për këtë arsye, administrata Trump është mbështetur te sulmet ajrore, raketat dhe sistemet ushtarake të mbështetura nga inteligjenca artificiale.

Por kjo strategji ka kufizimet e saj. Goditjet ajrore mund të ushtrojnë presion, por nuk garantojnë ndryshimin e regjimit apo dorëzimin e kundërshtarit. Pikërisht ky është problemi me të cilin përballet sot Uashingtoni: Irani vazhdon të refuzojë kushtet amerikane dhe nuk është e qartë se si mund të detyrohet të tërhiqet.

Operacioni “Epic Fury”, që synonte dobësimin vendimtar të Iranit dhe ndalimin e programit të tij bërthamor, nuk arriti objektivat e shpallura. Për më tepër, mbyllja e Ngushticës së Hormuzit e ka përkeqësuar situatën ekonomike globale.

Administrata Trump kishte besuar se superioriteti ushtarak dhe teknologjik amerikan do të sillte një fitore të shpejtë. Ky koncept, që analistët e quajnë “iluzioni i luftës së shkurtër”, bazohet në bindjen se një fuqi e madhe mund ta paralizojë kundërshtarin me goditje intensive dhe të shpejta.

Nga pushtimi rus i Ukrainës deri te konflikti aktual me Iranin, përvoja ka treguar se luftërat rrallë zhvillohen sipas planeve fillestare. Edhe përdorimi i inteligjencës artificiale dhe teknologjive moderne nuk garanton sukses politik.

SHBA-ja goditi mijëra objektiva iraniane, shkatërroi pjesë të rëndësishme të mbrojtjes ajrore dhe sulmoi depo raketash e qendra komanduese. Megjithatë, regjimi iranian mbeti funksional, ruajti aftësinë për të reaguar dhe krijoi pasoja serioze ekonomike ndërkombëtare përmes tensioneve në Ngushticën e Hormuzit.

Megjithëse regjimi iranian nuk u rrëzua, kjo nuk do të thotë se Irani ndodhet në pozitë të fortë. Ekonomia iraniane vazhdon të jetë në krizë të rëndë, popullsia përballet me vështirësi të mëdha dhe autoritetet mbështeten te represioni për të ruajtur kontrollin.

Lufta i ka ndihmuar strukturat më të ashpra të Gardës Revolucionare të forcojnë pushtetin, por pakënaqësia e brendshme mbetet e lartë. Megjithatë, për Teheranin kjo përballje konsiderohet ekzistenciale dhe regjimi duket i gatshëm të përballojë kosto të mëdha për të mbijetuar.

Në anën tjetër, sa më gjatë të zgjasë ngërçi, aq më shumë SHBA-ja dhe ekonomia globale do të ndjejnë pasojat e krizës energjetike dhe inflacionit të shkaktuar nga tensionet në Hormuz.

Sipas autorit, konflikti me Iranin nxjerr në pah një problem më të gjerë të strategjisë ushtarake amerikane: besimin se fuqia e madhe ushtarake dhe teknologjia mund të prodhojnë automatikisht rezultate politike.

Operacionet moderne amerikane janë ndërtuar mbi shpejtësinë, goditjet masive dhe përdorimin e inteligjencës artificiale për të identifikuar dhe eliminuar objektiva në kohë rekord. Por shkatërrimi i objektivave nuk mjafton gjithmonë për të arritur qëllimet politike.

Administrata Trump, sipas analizës, nënvlerësoi aftësinë e Iranit për të rezistuar dhe për t’u përshtatur. Uashingtoni nuk parashikoi se çfarë do të ndodhte nëse regjimi iranian nuk do të shembej menjëherë dhe nuk vlerësoi plotësisht kapacitetin e Teheranit për të krijuar presion ekonomik dhe rajonal.

Në fund, SHBA-ja u gjend në një situatë ku superioriteti ushtarak nuk solli zgjidhje politike. Konflikti mund të mos shndërrohet në një “luftë pa fund”, por administrata amerikane tashmë duhet të negociojë për të dalë nga një krizë që nuk arriti ta kontrollojë plotësisht.

Mësimi kryesor, sipas autorit, është se çdo plan për një “fitore të shpejtë dhe të lehtë” duhet të shoqërohet me dy pyetje themelore: “Pse duhet të funksionojë?” dhe “Çfarë ndodh nëse dështon?”/ “Foreign Affairs”.