RAMA HAP DERËN E DIALOGUT, STUDENTËT KËRKOJNË DORËHEQJEN, KUSH DUHET TA BËJË HAPIN E PARË?

Gjashtë karrige të kuqe përpara Kryeministrisë. Mbi to, një fjalë: “Dialog”. Pak më vonë, karriget u përmbysën dhe mbi ftesën simbolike të kryeministrit u shfaq një përgjigje krejt tjetër: “Dorëheqje”.

Ndoshta asnjë fotografi tjetër nuk e përmbledh më qartë ngërçin politik që po kalon Shqipëria.

Edi Rama thotë se është gati të flasë. Një pjesë e protestuesve përgjigjet se nuk ka më asgjë për të diskutuar përveç largimit të tij.

Dhe pikërisht këtu fillon problemi më i madh: çfarë ndodh kur pushteti kërkon dialog për të vazhduar qeverisjen, ndërsa protestuesit e konsiderojnë largimin e pushtetit kushtin e vetëm për zgjidhje?

Dialogu i ofruar pas tetë ditësh përplasje

Më 20 tetor, në ditën e tetë të protestave, kryeministri Edi Rama vendosi përpara godinës së qeverisë disa karrige të kuqe dhe përsëriti gatishmërinë për dialog pa kushte.

Sipas tij, dera mbetet e hapur për ata që duan të diskutojnë, por jo për personat që ushtrojnë dhunë dhe nuk distancohen prej saj.

Në pamje të parë, ky është një qëndrim që i përgjigjet logjikës institucionale. Një qeveri e zgjedhur nuk mund të largohet automatikisht sa herë që përballet me protesta, sado të mëdha apo të ashpra qofshin ato.

Por edhe protestuesit kanë argumentin e tyre.

Ata nuk po ankohen vetëm për një vendim të Ministrisë së Arsimit. Protestat kanë përfshirë kërkesa për uljen e tarifave universitare, më shumë investime në arsim, luftë kundër korrupsionit dhe perspektivë më të mirë ekonomike.

Për shumë prej tyre, problemi nuk është më një politikë e veçantë qeveritare, por humbja e besimit te vetë qeverisja.

Dhe kur humbet besimi, një ftesë për dialog, sado e hapur të jetë, nuk mjafton gjithmonë për ta rikthyer atë.

Pse studentët nuk besojnë më te fjalët?

Për të kuptuar refuzimin e dialogut, duhet parë përtej reagimit të një dite.

Një pjesë e brezit të ri shqiptar është rritur duke dëgjuar se vendi po transformohet, ekonomia po zhvillohet dhe Shqipëria po afrohet gjithnjë e më shumë me Bashkimin Europian.

Disa nga këto zhvillime janë reale, veçanërisht përparimi i procesit të integrimit dhe zgjerimi i disa sektorëve të ekonomisë.

Por për të riun që nuk përballon dot kostot e studimit, që e sheh të vështirë sigurimin e një banese apo që mendon se e ardhmja e tij profesionale gjendet jashtë vendit, treguesit makroekonomikë nuk janë gjithmonë përgjigjja që kërkon.

Kjo nuk do të thotë se të gjithë studentët mendojnë njësoj apo se të gjithë kërkojnë rrëzimin e qeverisë.

Do të thotë se pakënaqësia ka arritur një nivel ku një pjesë e protestuesve nuk kërkon më vetëm korrigjimin e politikave, por ndryshimin e drejtimit politik.

Prandaj ftesa e Ramës është njëkohësisht e rëndësishme dhe e vështirë për t’u pranuar.

Sepse në këndvështrimin e atyre që kërkojnë dorëheqjen, ulja në tryezë mund të duket si një tërheqje nga kërkesa kryesore.

Por a është refuzimi i dialogut një strategji fituese?

Këtu lind një pyetje që duhet t’u drejtohet edhe protestuesve.

Nëse qeveria nuk pranon të dorëhiqet, cili është hapi tjetër?

A do të ketë një platformë konkrete kërkesash, përfaqësues të mandatuar dhe një mënyrë për të matur se cilat rezultate janë arritur?

Apo protesta do të vazhdojë vetëm me një kërkesë përfundimtare, pa asnjë mekanizëm ndërmjetës për të zgjidhur problemet e studentëve?

Një lëvizje mund ta ruajë kërkesën për dorëheqje dhe njëkohësisht të kërkojë ndryshime të menjëhershme në arsim, transparencë të shpenzimeve publike dhe hetim të pretendimeve për dhunë policore.

Dialogu nuk është domosdoshmërisht dorëzim. As refuzimi i tij nuk është gjithmonë shenjë force.

Fuqia e një proteste nuk matet vetëm nga aftësia për të mbushur sheshet, por edhe nga aftësia për ta kthyer pakënaqësinë në rezultate konkrete.

Edhe Rama përballet me një kontradiktë

Kryeministri ka të drejtë të kërkojë ndërprerjen e dhunës. Sulmet ndaj policëve, zjarrvëniet dhe dëmtimi i pronës nuk mund të justifikohen si instrumente normale të debatit demokratik.

Por qeveria ka një detyrim po aq të rëndësishëm: të mos i trajtojë të gjithë protestuesit si përgjegjës për veprimet e atyre që përdorin dhunën.

Në deklarimet e fundit, Rama ka folur për rrezikun e ekstremizmit politik dhe për një përpjekje që, sipas tij, shfrytëzon shqetësimet reale të qytetarëve.

Kjo është një tezë politike që duhet mbështetur me fakte konkrete për çdo pretendim të organizimit apo nxitjes së dhunës.

Sepse të pranosh se problemet sociale janë reale, por njëkohësisht t’i përgjigjesh kryesisht përmes diskursit të sigurisë, krijon një kontradiktë.

Nëse pakënaqësia është reale, përgjigjja nuk mund të jetë vetëm policore.

Duhet të jetë edhe politike, ekonomike dhe institucionale.

Europa kërkon dy gjëra, jo vetëm njërën

Komisioni Europian ka dënuar aktet e dhunës gjatë protestave, por ka kërkuar gjithashtu që reagimi i autoriteteve të jetë i ligjshëm dhe proporcional.

Brukseli ka mbështetur të drejtën e protestës paqësore dhe ka bërë thirrje për dialog konstruktiv.

Ky qëndrim vendos një standard për të dyja palët.

Protestuesit nuk mund ta përdorin pakënaqësinë si justifikim për dhunë. Qeveria nuk mund ta përdorë dhunën e disa individëve si arsye për të delegjitimuar të gjitha kërkesat e lëvizjes.

Një shtet demokratik duhet të jetë mjaftueshëm i fortë për të mbrojtur rendin dhe mjaftueshëm i përgjegjshëm për të dëgjuar ata që e kundërshtojnë.

Kush duhet ta bëjë hapin e parë?

Në këtë përballje, përgjegjësia nuk është e barabartë.

Qeveria ka institucionet, buxhetin dhe kompetencat për të ndërmarrë ndryshime. Për këtë arsye, prej saj duhet të vijë iniciativa e parë konkrete, përtej gjestit simbolik të karrigeve.

Një proces i besueshëm mund të nisë me publikimin e masave konkrete për arsimin, afateve për realizimin e tyre dhe garancive për hetim të paanshëm të çdo pretendimi për përdorim të tepruar të forcës.

Nga ana tjetër, përfaqësuesit e protestuesve duhet të tregojnë çfarë kërkesash mund të marrin zgjidhje institucionale, cilat janë synime politike dhe si do të garantojnë distancimin nga dhuna.

Askush nuk mund t’u imponojë studentëve të heqin dorë nga kërkesa për dorëheqjen e kryeministrit. Por as një kërkesë politike nuk mund të zëvendësojë vetvetiu një proces demokratik vendimmarrjeje.

Në fund, karriget e kuqe nuk janë çështja më e rëndësishme.

Ato mund të vendosen përsëri. Mund të përmbysen përsëri. Mund të bëhen edhe një herë objekt debati në rrjetet sociale.

Por asnjë fotografi nuk e zëvendëson një marrëveshje konkrete dhe asnjë fjalim nuk e rikthen automatikisht besimin e humbur.

Sot Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për një qeveri që thotë se dëgjon dhe për një protestë që thotë se nuk tërhiqet. Ka nevojë të dijë nëse dikush është realisht i gatshëm të ndryshojë diçka.

Sepse, nëse të dyja palët mbeten vetëm te kushtet e tyre, kostoja e ngërçit nuk do të paguhet vetëm nga Rama apo drejtuesit e protestës.

Do të paguhet nga një shoqëri që kërkon përgjigje dhe që vazhdon të presë.