Netanyahu, peng i pushtetit që ndërtoi vetë

Benjamin Netanyahu e ndërtoi karrierën mbi bindjen se vetëm ai mund ta garantonte sigurinë e Izraelit. Pas 7 tetorit, luftës në Gaza dhe përçarjes së thellë politike, zgjedhjet e 27 tetorit nxjerrin në pah një kontradiktë: Likud mbetet partia më e madhe, por kryeministri më jetëgjatë në historinë e vendit nuk arrin, sipas exit poll-eve, të sigurojë shumicën për të qeverisur.

Për më shumë se tri dekada, Benjamin Netanyahu ka arritur ta bindë një pjesë të konsiderueshme të shoqërisë izraelite se ai është njeriu që vendi nuk mund ta humbasë. Në fillim ishte politikani që fliste gjuhën e Uashingtonit, që kuptonte kërcënimet e Lindjes së Mesme dhe që premtonte siguri përballë një rajoni armiqësor. Më vonë u bë udhëheqësi që e paraqiste përvojën e tij si një garanci që askush tjetër nuk mund ta ofronte.

Sot, pikërisht ky pretendim për pazëvendësueshmëri është kthyer në problemin më të madh politik të Netanyahut.

Exit poll-et e zgjedhjeve të 27 tetorit tregojnë se Likud mbetet partia më e madhe, por koalicioni i kryeministrit projektohet të marrë vetëm rreth 50 mandate, kundrejt 52–53 të bllokut opozitar. Rezultati nuk përbën ende një vendim përfundimtar të votuesve dhe nuk përcakton automatikisht kush do të formojë qeverinë. Megjithatë, ai zbulon një realitet që Netanyahu nuk mund ta shmangë: pas kaq shumë vitesh në pushtet, ai vazhdon të ketë një bazë të fortë elektorale, por nuk ka arritur të ndërtojë një mbështetje politike mjaftueshëm të gjerë për të qeverisur pa vështirësi.

Ky është një kufizim që nuk mund t’i faturohet vetëm aritmetikës parlamentare.

Netanyahu nuk është një kryeministër i zakonshëm që përballet me një rezultat të vështirë zgjedhor. Ai ka qenë figura qendrore e politikës izraelite për pjesën më të madhe të tri dekadave të fundit. Ka ndërtuar koalicione, ka përcaktuar aleanca, ka ndikuar në marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe ka mbrojtur një koncept të sigurisë kombëtare që e vendoste forcën ushtarake dhe frenimin e kundërshtarëve në qendër të strategjisë së shtetit.

Për këtë arsye, bilanci i tij nuk mund të ndahet nga gjendja në të cilën ndodhet sot Izraeli.

Pikërisht kjo siguri nuk u garantua.

Lufta që pasoi në Gaza, me humbjet e mëdha njerëzore dhe shkatërrimin e gjerë, nuk e ka mbyllur debatin për strategjinë e tij. As përballjet në fronte të tjera të rajonit nuk kanë dhënë një përgjigje përfundimtare se si mund të sigurojë Izraeli një stabilitet afatgjatë.

Këtu qëndron kontradikta e Netanyahut. Politikani që premtoi se mund ta administronte konfliktin pa lëshime të mëdha politike, e gjeti vendin përballë një prej krizave më të rënda të sigurisë. Udhëheqësi që e paraqiste veten si garant të stabilitetit, drejtoi një periudhë luftërash dhe përçarjesh të thella. Dhe kryeministri që e ka përdorur përvojën si argumentin e tij më të fortë, kërkon sot një tjetër mandat pa e mbyllur debatin për përgjegjësitë e mandateve të mëparshme.

Kjo nuk e zhvlerëson mbështetjen që ai vazhdon të marrë nga votuesit. Por e bën të pamjaftueshëm pretendimin se vendi ka ende nevojë për të vetëm sepse ai ka arritur të qëndrojë kaq gjatë në pushtet.

Historia politike e Netanyahut ka qenë edhe histori e një polarizimi gjithnjë e më të thellë. Për mbështetësit, ai është udhëheqësi me përvojën dhe vendosmërinë e nevojshme për të mbrojtur Izraelin. Për kundërshtarët, ai është simboli i një qeverisjeje që ka vendosur ruajtjen e pushtetit përpara reformimit të institucioneve dhe kërkimit të përgjegjësisë.

Këto dy pamje të papajtueshme shpjegojnë pjesërisht pse Netanyahu vazhdon të mobilizojë votues, por has vështirësi të sigurojë aleatë përtej kampit të tij.

Gadi Eisenkot dhe drejtues të tjerë opozitarë kanë përjashtuar bashkëqeverisjen nën drejtimin e tij. Ky refuzim është një zgjedhje politike e tyre, jo një provë se Netanyahu nuk ka legjitimitet elektoral. Por ai tregon se emri i kryeministrit është kthyer në një nga pengesat kryesore për krijimin e marrëveshjeve të reja.

Në një sistem parlamentar, kjo ka rëndësi të jashtëzakonshme. Aftësia për të fituar vota është vetëm një pjesë e aftësisë për të qeverisur. Pjesa tjetër është krijimi i besimit të mjaftueshëm politik për të ndërtuar një shumicë.

Netanyahu ka treguar vazhdimisht se di ta ruajë besnikërinë e elektoratit të tij. Por zgjedhjet ngrenë pyetjen nëse ai ka sakrifikuar aftësinë për të zgjeruar aleancat në përpjekje për të ruajtur kontrollin mbi kampin e vet.

Edhe opozita nuk ka ende një përgjigje të plotë. Ajo projektohet të ketë më shumë mandate si bllok, por kundërshtimet për bashkëpunimin me partitë arabe mund ta pengojnë të ndërtojë një shumicë. Kjo dobësi e opozitës i jep Netanyahut hapësirë për të negociuar, por nuk e ndryshon bilancin e tij politik.

Përkundrazi, mund ta nxjerrë edhe më qartë në pah paradoksin e këtyre zgjedhjeve: Netanyahu mund të vazhdojë të jetë figura më e fuqishme individuale e politikës izraelite, pa qenë në gjendje të bashkojë rreth vetes një shumicë parlamentare.

Dhe ky është një rezultat që meriton më shumë vëmendje sesa një tjetër episod i aftësisë së tij për të mbijetuar politikisht.

Në vitin 1996, Netanyahu erdhi në pushtet duke premtuar se do ta bënte Izraelin më të sigurt. Tridhjetë vjet më vonë, pyetja nuk është më nëse ai di të fitojë zgjedhje apo të negociojë me kundërshtarët. Këtë e ka dëshmuar prej kohësh.

Pyetja është çfarë ka prodhuar kjo mënyrë qeverisjeje dhe nëse vazhdimësia e saj ofron një përgjigje bindëse për problemet që ka lënë pas.

Netanyahu e ndërtoi karrierën duke argumentuar se Izraeli nuk mund të bënte pa të. Pas 7 tetorit dhe gjithë asaj që pasoi, barra e provës ka ndryshuar: tani është ai që duhet të tregojë pse vazhdimi i qeverisjes së tij do t’i shërbente vendit më mirë sesa një alternativë.

Sepse pas tridhjetë vitesh në qendër të pushtetit, Netanyahu nuk mund të paraqitet më vetëm si njeriu që premton ta zgjidhë krizën e Izraelit. Ai është edhe një nga drejtuesit politikë, vendimet e të cilëve kanë ndikuar në krijimin e realitetit që vendi kërkon sot të ndryshojë.