EUFORI PA RRENJE/ ‘KOSOVA ESHTE SERBI’ NUK LINDI ME VUÇIÇIN QE TE ZHDUKET ME HUMBJEN E TIJ

Fitorja e Listës Studentore në Serbi ka ndezur shpresat për një ndryshim historik në Beograd. Por mes entuziazmit për largimin e Vuçiçit dhe pritshmërisë se Serbia do të ndryshojë kurs ndaj Kosovës e Rusisë, ekziston një hendek që nuk mbushet me festime.

Fitorja e studentëve serbë është padyshim një ngjarje e rëndësishme politike. Pas gati dy vitesh protestash, të nxitura nga zemërimi për korrupsionin dhe mungesën e përgjegjësisë institucionale, lëvizja studentore arriti të mposhtë në zgjedhje forcën politike që kishte dominuar Serbinë për më shumë se një dekadë.

Rezultati ishte i qartë. Lista Studentore siguroi shumicën absolute në Parlament, ndërsa Aleksandar Vuçiç pranoi humbjen e kampit të tij politik. Për një shoqëri që ka dalë vazhdimisht në rrugë për të kërkuar ndryshim, kjo eshte një fitore e madhe politike dhe një demonstrim se pushteti mund të sfidohet edhe nëpërmjet votës.

Por në Shqipëri, përtej rëndësisë së kësaj ngjarjeje për demokracinë serbe, ka nisur të shfaqet një tjetër interpretim: sikur humbja e Vuçiçit të ishte njëkohësisht humbja e politikës serbe ndaj Kosovës, fundi i ndikimit rus në Beograd dhe fillimi i një epoke të re për marrëdhëniet shqiptaro-serbe.

Këtu fillon problemi. Sepse një gjë është të largosh një forcë politike nga pushteti, dhe krejt tjetër të ndryshosh interesat strategjike të një shteti. Një gjë është të protestosh kundër korrupsionit dhe abuzimit me pushtetin, dhe tjetër të heqësh dorë nga nacionalizmi, nga pretendimet territoriale apo nga aleancat ndërkombëtare që kanë përcaktuar politikën e një vendi për dekada.

Serbia nuk është vetëm Aleksandar Vuçiçi dhe politika e saj ndaj Kosovës nuk ka lindur me Vuçiçin, që të zhduket bashkë me humbjen e tij.

Ky është dallimi që duket se po humbet mes festimeve dhe interpretimeve optimiste në opinionin shqiptar.

Lëvizja studentore serbe u mobilizua kryesisht rreth korrupsionit, llogaridhënies, funksionimit të institucioneve dhe kërkesës për një sistem politik më të përgjegjshëm. Fitorja e saj dëshmon se një pjesë e madhe e shoqërisë serbe kërkon ndryshim të mënyrës se si qeveriset vendi. Por kjo nuk do të thotë se shumica e votuesve kanë votuar për njohjen e Kosovës, për shkëputjen nga Rusia apo për braktisjen e politikës tradicionale serbe në Ballkan.

Madje, dokumentet publike të lëvizjes studentore japin arsye për kujdes. Në shtator, lëvizja deklaroi se Serbia do të ruante qëndrimin kundër vendosjes së sanksioneve ndaj Federatës Ruse. Ndërsa në një memorandum të publikuar në maj, ajo kundërshtoi njohjen e pavarësisë së Kosovës.

Këto qëndrime janë shumë më domethënëse se interpretimet që mund të prodhojë entuziazmi i momentit.

Nëse një lëvizje politike premton luftë kundër korrupsionit, reformë të institucioneve dhe çmontim të mekanizmave të pushtetit, kjo nuk do të thotë se ajo ka marrë mandat për të ndryshuar kufijtë e interesave kombëtare që pretendon se mbron. Për më tepër, Lista Studentore është një bashkim heterogjen figurash dhe bindjesh, ku bashkëjetojnë prirje të ndryshme për të ardhmen e vendit. Përplasjet mbi politikën e jashtme mund të bëhen më të dukshme pikërisht kur të vijë momenti për të qeverisur.

Prandaj, pyetja nuk është vetëm se kush do ta drejtojë Serbinë pas Vuçiçit. Pyetja është se çfarë Serbia do të zgjedhë të mbetet.

Një tjetër element që meriton vëmendje është reagimi relativisht i përmbajtur në Kosovë ndaj fitores së Listës Studentore, krahas entuziazmit që ka përfshirë një pjesë të opinionit publik në Shqipëri.

Ky kontrast nuk duhet interpretuar automatikisht si indiferencë apo si mungesë shprese në Kosovë. Prishtina ka arsye të jetë më e kujdesshme: ajo e njeh nga afër historinë e marrëdhënieve me Beogradin dhe e di se ndryshimi i emrave në krye të pushtetit nuk përbën vetvetiu ndryshim të qëndrimeve shtetërore.

Për Kosovën, rëndësi nuk ka vetëm nëse qeveria e re serbe do të jetë më demokratike në organizimin e brendshëm. Rëndësi ka nëse do të ndryshojë qasjen ndaj sovranitetit të Kosovës, nëse do të respektojë marrëveshjet e dialogut, nëse do të ndalë fushatat kundër njohjeve ndërkombëtare dhe nëse do të heqë dorë nga përdorimi i çështjes së Kosovës si instrument për politikën e brendshme serbe.

Deri tani, fitorja studentore nuk ofron prova se këto ndryshime do të ndodhin.

Në fakt, kundërshtimi i njohjes së Kosovës, i shprehur në dokumentet e lëvizjes, është një sinjal që nuk mund të anashkalohet vetëm sepse fituesit janë studentë dhe jo politikanët e vjetër.

Heshtja ose kujdesi i Prishtinës mund të jetë, në këtë kontekst, më shumë një shprehje e realizmit politik sesa mungesë entuziazmi. Kosova ka përjetuar mjaftueshëm ndryshime politike në Serbi për të ditur se retorika e re nuk është e barabartë me një politikë të re.

Edhe pritshmëria se Serbia do të shkëputet nga Rusia kërkon një analizë më serioze.

Marrëdhëniet mes Beogradit dhe Moskës nuk mbështeten vetëm te afërsia personale mes dy udhëheqësve. Ato lidhen me energjinë, historinë, diplomacinë dhe, veçanërisht, me mbështetjen që Rusia i jep Serbisë për të kundërshtuar njohjen ndërkombëtare të Kosovës.

Për Beogradin, Moska nuk është vetëm një partner ekonomik apo një aleat tradicional. Ajo është gjithashtu një mbështetëse diplomatike e rëndësishme në çështjen e Kosovës. Kjo krijon një lidhje strategjike që nuk zhduket thjesht me ndryshimin e qeverisë.

Nëse qeveria e re dëshiron të afrohet me Bashkimin Europian, do të përballet me kërkesa për reforma demokratike, sundim të ligjit dhe përafrim të politikës së jashtme me atë të BE-së. Por kjo nuk nënkupton se do të pranojë menjëherë të gjitha kushtet që prekin interesat e saj të deklaruara kombëtare.

Përkundrazi, deklarata e lëvizjes kundër sanksioneve ndaj Rusisë tregon se të paktën në këtë pikë nuk ka arsye të supozohet një kthesë e menjëhershme.

Mund të ketë një ndryshim të tonit, një qasje më pragmatike ndaj Brukselit dhe një përpjekje për të përmirësuar imazhin ndërkombëtar të Serbisë. Por këto janë gjëra të ndryshme nga braktisja e Moskës apo ndryshimi i politikës ndaj Kosovës.

Rreziku më i madh i euforisë së tanishme është ngatërrimi i fitores elektorale me një transformim të plotë politik e strategjik.

Një qeveri e re mund të reformojë institucionet, të hetojë korrupsionin, të përmirësojë lirinë e medias dhe të ndryshojë mënyrën e ushtrimit të pushtetit. Këto janë objektiva me rëndësi të madhe për vetë Serbinë dhe për marrëdhëniet e saj me Europën.

Por nuk ka asnjë garanci se këto reforma do të shoqërohen me një rishikim të politikës ndaj Kosovës. As nuk ka prova të mjaftueshme për të përfunduar se Serbia do të braktisë orientimin e saj tradicional ndaj Rusisë.

Për më tepër, rezultati zgjedhor nuk e zhduk brenda një nate gjithë aparatin politik, administrativ dhe shoqëror të krijuar gjatë viteve të pushtetit të Vuçiçit. As nuk garanton që të gjitha grupimet brenda lëvizjes fituese do të pajtohen për çështjet e politikës së jashtme.

Prandaj, fitorja studentore duhet parë si një mundësi e re politike, jo si një garanci për ndryshimin e çdo qëndrimi të Serbisë në Ballkan.

Në Shqipëri, çdo zhvillim që dobëson një lider të njohur për qëndrimet e tij ndaj Kosovës mund të ngjallë shpresë. Por shpresa nuk duhet të kthehet në përfundim përpara se faktet ta mbështesin.

Nuk ka arsye të mohohet rëndësia e fitores studentore. Ajo mund të hapë një kapitull të ri për demokracinë serbe dhe të krijojë mundësi për një marrëdhënie më të parashikueshme me fqinjët. Por këto mundësi duhet të maten me vendime konkrete.

A do ta ndryshojë Beogradi qëndrimin ndaj njohjes së Kosovës? A do të zbatojë marrëveshjet e dialogut? A do të ndalë përpjekjet për të penguar njohjet ndërkombëtare? A do të rishikojë raportet me Moskën, përfshirë qëndrimin ndaj sanksioneve? A do të pranojë se stabiliteti rajonal kërkon marrëdhënie të bazuara në respektimin e realiteteve ekzistuese?

Përgjigjet do të vijnë nga veprimet e qeverisë së re, jo nga fakti se ajo u votua nga studentët.

Deri atëherë, është më e arsyeshme të flitet për një mundësi ndryshimi sesa për një kthesë të kryer.