DEBATI NXEH GJAKRAT NE AMERIKE: LUFTA ME IRANIN MBAROI, PO KU ESHTE FITORJA E TRUMP

Donald Trump po përpiqet ta paraqesë përfundimin e luftës me Iranin si një sukses amerikan, por realiteti në terren ngre pikëpyetje të mëdha. Teherani nuk ka kapitulluar, objektivat strategjike të Uashingtonit mbeten pjesërisht të parealizuara dhe Lindja e Mesme është më e pasigurt. A kemi të bëjmë me një fitore amerikane apo me një tjetër rast të asaj që historia e njeh si fitorja e Pirros?

Donald Trump hyri në përballjen me Iranin duke premtuar forcën e Amerikës, vendosmërinë e saj dhe aftësinë për të imponuar një realitet të ri në Lindjen e Mesme. Por në përfundim të konfliktit, pyetja që shtrohet nuk është vetëm sa dëme pësoi Irani, por çfarë arriti realisht SHBA-ja nga kjo luftë.

Presidenti amerikan mund ta shpallë përfundimin e operacioneve si një triumf, por deklaratat politike nuk janë gjithmonë në përputhje me rezultatet strategjike. Një luftë nuk fitohet vetëm duke shkatërruar objektiva ushtarake. Ajo fitohet kur realizohen qëllimet për të cilat është nisur.

Dhe pikërisht këtu nis dilema e Trumpit.

Fitorja e Pirros dhe paradoksi i Donald Trump

Historia njeh një shprehje që përdoret për fitoret që kushtojnë aq shumë sa humbasin kuptimin e tyre: fitorja e Pirros.

Pirro i Epirit arriti të fitonte beteja kundër romakëve, por humbjet e mëdha e bënë të pamundur shndërrimin e këtyre triumfeve në një sukses afatgjatë.

Trump rrezikon të përballet me një paradoks të ngjashëm politik dhe strategjik.

SHBA-ja ka demonstruar epërsinë e saj ushtarake dhe kapacitetin për të goditur objektiva në territorin iranian. Por kjo nuk do të thotë automatikisht se ka arritur të ndryshojë sjelljen e Teheranit, të zgjidhë çështjen bërthamore apo të krijojë një rend të ri sigurie në rajon.

Irani nuk është dorëzuar dhe struktura e tij politike vazhdon të ekzistojë. Për më tepër, çështja e Ngushticës së Hormuzit dhe siguria e transportit energjetik mbeten faktorë të rëndësishëm në ekuilibrat e Lindjes së Mesme.

Në këtë kuptim, Uashingtoni mund të ketë fituar avantazhe ushtarake, por kjo nuk përkthehet domosdoshmërisht në një fitore strategjike përfundimtare.

Irani nuk kishte nevojë të fitonte përballjen ushtarake

Një nga gabimet më të mëdha në analizën e këtij konflikti do të ishte matja e rezultatit vetëm përmes numrit të objektivave të goditura.

Teherani nuk kishte nevojë të mposhtte ushtarakisht Shtetet e Bashkuara për të pretenduar se kishte mbijetuar politikisht.

Strategjia iraniane mund të mbështetej te rezistenca, shmangia e kapitullimit dhe rritja e kostove të konfliktit për kundërshtarin.

Kjo është logjika e luftës asimetrike: një fuqi më e vogël mund të mos ketë kapacitetin për të fituar një përballje konvencionale, por mund të përpiqet ta bëjë fitoren e kundërshtarit shumë të kushtueshme.

Prandaj, fakti që Irani ka pësuar dëme të konsiderueshme nuk do të thotë se SHBA-ja ka realizuar të gjitha objektivat e saj.

As Teherani nuk mund të pretendojë një triumf të plotë, por mbijetesa e strukturës së pushtetit dhe mungesa e një zgjidhjeje përfundimtare janë elemente që e bëjnë bilancin më kompleks sesa një deklaratë fitoreje nga Shtëpia e Bardhë.

Fatura politike e luftës mbërrin në Washington

Një tjetër dimension i rëndësishëm është ndikimi i konfliktit në politikën e brendshme amerikane.

Trump u rikthye në Shtëpinë e Bardhë me premtime për të vendosur interesat amerikane në plan të parë dhe për të shmangur përfshirjen në konflikte të kushtueshme jashtë vendit.

Një luftë e zgjatur me Iranin krijon pikërisht kontrastin me këtë mesazh.

Kostot financiare, pasiguria energjetike, shqetësimet e qytetarëve për çmimet dhe rreziku i përshkallëzimit rajonal mund të ndikojnë në mbështetjen politike për administratën.

Edhe rezultatet e zgjedhjeve të mesmandatit, nëse konfirmohen siç përshkruhen në këtë analizë, do të përbënin një tregues të rëndësishëm të pakënaqësisë së elektoratit amerikan.

Në politikën amerikane, një president nuk gjykohet vetëm për fuqinë ushtarake që demonstron, por edhe për pasojat ekonomike dhe politike të vendimeve të tij.

Aleatët e Amerikës nuk janë domosdoshmërisht fitues

Lufta ka një dimension tjetër që shpesh lihet në hije: ndikimin mbi vendet arabe të Gjirit.

Arabia Saudite, Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë interesa të drejtpërdrejta për stabilitetin rajonal. Për këto vende, një konflikt i zgjatur me Iranin nënkupton rreziqe për sigurinë, investimet, infrastrukturën energjetike dhe projektet e tyre ekonomike.

Një Amerikë që mund të ndërmarrë goditje ushtarake, por që nuk arrin të garantojë një zgjidhje të qëndrueshme, mund të krijojë pikëpyetje edhe te partnerët e saj.

Ndërkohë, Rusia dhe Kina kanë interes të ndjekin me vëmendje çdo zhvillim që mund të konsumojë burimet dhe vëmendjen strategjike të Washingtonit.

Për Moskën dhe Pekinin, një Amerikë e angazhuar në një krizë të re në Lindjen e Mesme është një faktor që mund të ndikojë në ekuilibrat e fuqisë edhe në rajone të tjera të botës.

Çfarë fitoi realisht Trump?

Kjo është pyetja që do të përcaktojë mënyrën se si do të vlerësohet historikisht ky konflikt.

Nëse objektivi ishte dëmtimi i kapaciteteve ushtarake iraniane, atëherë rezultatet duhet të maten përmes dëmeve konkrete të shkaktuara.

Nëse synimi ishte ndalimi i programit bërthamor, duhet parë nëse ekzistojnë garanci të verifikueshme për këtë.

Nëse objektivi ishte krijimi i një rendi të ri sigurie në Lindjen e Mesme, atëherë duhet analizuar nëse rajoni është realisht më i qëndrueshëm pas konfliktit.

Këto janë tri dimensione të ndryshme dhe nuk mund të zëvendësohen me një deklaratë politike për fitore.

Irani ka pësuar dëme, por SHBA-ja duhet të dëshmojë se këto dëme janë përkthyer në rezultate afatgjata.

Përfundim: Një fitore që historia do ta gjykojë ndryshe nga propaganda

Donald Trump mund ta mbyllë luftën me Iranin duke e paraqitur si një sukses të madh të fuqisë amerikane. Por historia nuk i mat luftërat vetëm me deklaratat e presidentëve apo me pamjet e bombardimeve.

Ajo i mat me rezultatet, me objektivat e realizuara dhe me realitetin që mbetet pas përfundimit të luftimeve.

Nëse Irani vazhdon të ruajë kapacitetin për të sfiduar interesat amerikane, nëse çështja bërthamore mbetet e pazgjidhur dhe nëse Lindja e Mesme del nga konflikti me më shumë pasiguri, atëherë pretendimi për një fitore përfundimtare do të vazhdojë të jetë objekt debati.

Pirro i Epirit fitoi beteja, por historia e kujtoi për çmimin e tyre. Donald Trump mund të përballet me një pyetje të ngjashme: a mjafton të fitosh luftën në fushën e betejës, nëse nuk arrin të fitosh paqen?

Dhe ndoshta ky është paradoksi më i madh i kësaj lufte: Amerika mund të ketë treguar se zotëron fuqinë për të goditur Iranin, por mbetet për t’u parë nëse ka arritur edhe fuqinë për të përcaktuar se çfarë do të ndodhë pas luftës.