GJAKU I LUFTES DEL NE ANKAND/ PAQJA NE UKRAINE RREZIKON TE PAGUHET ME TERRITOR

Ka momente në histori kur paqja troket në derë jo me lajmin e fitores, por me faturën e humbjes. Dhe për Ukrainën, deklarata e fundit e Donald Trump ngre pikërisht këtë dilemë dramatike: a po afrohet fundi i luftës, apo po përgatitet një realitet i ri territorial, ku paqja do të negociohet mbi hartën e një vendi të copëtuar?

“Ukraina do të ketë një formë paksa të ndryshme.” Kjo fjali e Trump, e thënë në intervistën për emisionin “60 Minutes” të CBS, nuk është thjesht një vërejtje diplomatike. Ajo prek pikën më të dhimbshme të gjithë konfliktit: kufijtë, sovranitetin dhe çmimin që një komb mund të detyrohet të paguajë për t’i dhënë fund luftës.

Pas gati katër vitesh agresion rus, shkatërrimi, viktimash dhe miliona njerëzish të zhvendosur, Ukraina gjendet përballë një tjetër beteje, kësaj radhe jo vetëm në front, por edhe në tryezën e negociatave. Dhe kjo betejë mund të jetë po aq përcaktuese për të ardhmen e saj sa vetë luftimet.

Sepse kur presidenti amerikan flet për një Ukrainë me formë tjetër, pyetja nuk është vetëm se çfarë territori mund të ndryshojë në hartë. Pyetja është se kush do ta vendosë këtë ndryshim, mbi çfarë kushtesh dhe me çfarë të drejte.

Trump e paraqet veten si njeriun që mund ta mbyllë luftën. Madje shkon edhe më tej, duke deklaruar se konflikti do të përfundojë vetëm për shkak të tij. Një pretendim që e vendos presidentin amerikan në qendër të një prej krizave më të rënda të sigurisë ndërkombëtare, por që lë pa përgjigje pyetjen thelbësore: çfarë do të marrë Rusia dhe çfarë do të humbasë Ukraina në këmbim të kësaj paqeje?

Këtu qëndron paradoksi i madh i diplomacisë së Trump. Uashingtoni kërkon një marrëveshje, Moska kërkon territore, ndërsa Kievi kërkon garanci se një armëpushim nuk do të jetë thjesht një pushim përpara luftës së ardhshme.

Sipas raportimeve të Reuters, Moska vazhdon të kërkojë kontrollin mbi të gjithë Donbasin, ndërsa Ukraina këmbëngul për rikthimin e kufijve të saj. Negociatorët amerikanë pretendojnë se kanë vënë re njëfarë fleksibiliteti nga të dyja palët, por çështja territoriale mbetet pengesa kryesore.

Qëndrimi i Kievit është se lufta mund të ndalet përgjatë vijës aktuale të frontit, por pa bërë lëshime territoriale ndaj Rusisë. Ky është një dallim thelbësor: ngrirja e luftimeve nuk është e njëjta gjë me njohjen e pushtimeve.

Në këtë lojë të madhe, Trump kërkon të shkruajë emrin e tij në historinë e paqebërjes, Putin kërkon të shndërrojë pushtimin në përfitim diplomatik, ndërsa Zelensky përpiqet të mos lejojë që mbijetesa e shtetit ukrainas të negociohet pa Ukrainën.

Dhe këtu lind pyetja më e rëndë: a do të jetë paqja në Ukrainë fundi i agresionit rus, apo momenti kur ajo që Rusia nuk arriti ta marrë plotësisht me armë mund të negociohet në tavolinë?

Historia ka njohur shumë marrëveshje paqeje që kanë ndalur luftërat, por jo të gjitha kanë garantuar drejtësi. Një kufi mund të vizatohet me laps mbi një hartë, por pas tij qëndrojnë qytete, varre, familje të shpërbëra dhe miliona njerëz që nuk e kanë luksin ta konsiderojnë territorin si një element të negociueshëm.

Trump mund të arrijë një marrëveshje. Mund të shpallë fundin e luftës dhe ta paraqesë atë si triumf personal. Por suksesi i vërtetë i një marrëveshjeje nuk do të matet me ceremoninë e firmosjes apo me fotografitë e liderëve në tryezën e paqes.

Do të matet me atë që do të mbetet nga Ukraina, me sigurinë që do të ketë nesër dhe me përgjigjen ndaj një pyetjeje që askush nuk mund ta shmangë:

Nëse për të shpëtuar paqen duhet të ndryshojë harta e Ukrainës, kush do të garantojë se nesër nuk do të kërkohet të ndryshojë përsëri?

Sepse rreziku më i madh nuk është vetëm humbja e një pjese të territorit. Është krijimi i një precedenti ku kufijtë e një shteti mund të bëhen çështje pazari mes fuqive të mëdha. Dhe nëse kjo ndodh, Ukraina mund të mos jetë vendi i fundit që paguan faturën e një paqeje të negociuar nga të tjerët.