LUFTA/ IRANI JEP SHAH MAT NE HORMUZ

Robert Kagan, The Atlantic

Është e vështirë të kujtohet një moment kur Shtetet e Bashkuara kanë pësuar një humbje totale në një konflikt, një goditje kaq vendimtare sa humbja strategjike të mos mund të riparohej dhe as të injorohej.

Humbjet katastrofike në Pearl Harbor, në Filipine dhe në gjithë Paqësorin Perëndimor gjatë muajve të parë të Luftës së Dytë Botërore u përmbysën më vonë. Disfatat në Vietnam dhe Afganistan ishin të kushtueshme, por nuk dëmtuan në mënyrë të qëndrueshme pozicionin global të Amerikës, sepse ato ndodhën larg arenave kryesore të konkurrencës botërore.

Edhe dështimi fillestar në Irak u zbut nga një ndryshim strategjie që në fund e la Irakun relativisht të qëndrueshëm dhe jo kërcënues për fqinjët, ndërsa SHBA ruajti dominimin në rajon.

Humbja në përballjen aktuale me Iranin do të ketë një karakter krejt tjetër. Ajo nuk mund të riparohet dhe as të injorohet. Nuk do të ketë rikthim në status quo-në e mëparshme, as një triumf amerikan që do të zhbëjë dëmin e shkaktuar.

Ngushtica e Hormuzit nuk do të jetë më “e hapur” si dikur. Me kontrollin e kësaj ngushtice, Irani shfaqet si lojtari kryesor në rajon dhe një nga aktorët kyç në botë. Roli i Kinës dhe Rusisë, si aleate të Iranit, forcohet, ndërsa ai i Shteteve të Bashkuara dobësohet ndjeshëm.

Larg demonstrimit të fuqisë amerikane, siç pretenduan mbështetësit e luftës, ky konflikt ka nxjerrë në pah një Amerikë të pabesueshme dhe të paaftë për të përfunduar atë që nisi.

Dhe kjo do të shkaktojë një reaksion zinxhir në mbarë botën, teksa miqtë dhe armiqtë do të përshtaten me dështimin amerikan.

Presidentit Trump i pëlqen të flasë për atë se kush “i ka letrat në dorë”, por nuk është e qartë nëse atij i kanë mbetur ende karta të mira për të luajtur.

Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli goditën Iranin me efektshmëri shkatërruese për 37 ditë, duke vrarë një pjesë të madhe të udhëheqjes së vendit dhe duke shkatërruar pjesën më të madhe të ushtrisë, por nuk arritën të rrëzonin regjimin dhe as të merrnin qoftë edhe koncesionin më të vogël.

Tani administrata Trump shpreson që bllokada e porteve iraniane të arrijë atë që forca ushtarake nuk mundi. Kjo është e mundur teorikisht, por një regjim që nuk u gjunjëzua nga pesë javë bombardimesh të pandërprera nuk ka gjasa të dorëzohet vetëm për shkak të presionit ekonomik.

Dhe regjimi nuk ka frikë nga zemërimi i popullit të vet.

Disa mbështetës të luftës po kërkojnë rifillimin e sulmeve ushtarake, por ata nuk shpjegojnë dot se si një tjetër valë bombardimesh do të arrinte atë që 37 ditë bombardime nuk arritën. Çdo veprim i ri ushtarak do ta shtynte Iranin të godiste shtetet fqinje të Gjirit Persik.

Trump i ndaloi sulmet ndaj Iranit jo sepse u mërzit nga lufta, por sepse Irani po godiste infrastrukturën jetike të naftës dhe gazit në rajon. Pika e kthesës erdhi më 18 mars, kur Izraeli bombardoi fushën e gazit South Pars dhe Irani u kundërpërgjigj duke sulmuar kompleksin industrial Ras Laffan në Katar, impianti më i madh në botë për eksportin e gazit natyror.

Trump reagoi duke shpallur një moratorium ndaj sulmeve mbi infrastrukturën energjetike iraniane dhe më pas një armëpushim, megjithëse Irani nuk kishte bërë asnjë lëshim.

Rreziku që e detyroi Trumpin të tërhiqej mbetet ende. Edhe nëse SHBA do të vendoste të bombardonte përsëri Iranin, Teherani do të kishte ende mundësi të lëshonte raketa dhe dronë përpara se regjimi të binte — nëse do të binte ndonjëherë.

Vetëm disa goditje të suksesshme mund të paralizonin për vite të tëra infrastrukturën energjetike të rajonit, duke e futur botën dhe vetë SHBA-të në një krizë të thellë ekonomike.

Në analizë thuhet se Trump po shqyrton mundësinë e shpalljes së “fitores” dhe tërheqjes nga konflikti. Sipas autorit, kjo mund të jetë zgjidhja më pak e keqe politikisht, pasi një luftë më e gjatë dhe më e kushtueshme mund të përfundonte sërish në dështim.

Sipas artikullit, humbja amerikane tashmë duket e mundshme.

Irani pritet të mbajë kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit. Supozimi se kjo rrugë detare do të rikthehet në gjendjen e mëparshme pas krizës konsiderohet i pabazë.

Irani nuk ka interes të rikthejë status quo-në e vjetër. Madje edhe zërat më moderatë në Teheran e kuptojnë se vendi nuk mund ta lëshojë kontrollin mbi ngushticën.

Sipas analizës, kontrolli mbi Hormuzin i jep Iranit një armë strategjike më të fuqishme se programi bërthamor, pasi Teherani mund të ndikojë drejtpërdrejt në furnizimin global me energji.

Irani mund të vendosë tarifa kalimi, të kufizojë hyrjen për vende të caktuara ose të përdorë kërcënimin ndaj transportit detar si mjet presioni politik dhe ekonomik.

Në këtë situatë, Izraeli mund të gjendet më i izoluar se më parë, ndërsa Irani mund të forcohet ekonomikisht dhe ushtarakisht.

Artikulli argumenton gjithashtu se vendet arabe të Gjirit, të cilat për dekada janë mbështetur tek hegjemonia amerikane për sigurinë e tyre, do të detyrohen të përshtaten me realitetin e ri dhe të kërkojnë marrëdhënie më pragmatike me Teheranin.

Sipas autorit, nëse marina amerikane nuk është në gjendje të hapë Ngushticën e Hormuzit, atëherë asnjë koalicion tjetër nuk do të mund ta bëjë.

Analiza paralajmëron se kjo situatë mund të nxisë edhe një garë të re globale armatimesh detare, pasi vendet që varen nga energjia e Gjirit Persik mund të ndihen të pambrojtura.

Autori thekson se lufta ka nxjerrë gjithashtu në pah dobësimin e rezervave ushtarake amerikane dhe ka ngritur pikëpyetje për gatishmërinë e SHBA-së për konflikte të tjera të mëdha.

Kjo, sipas tij, mund të ndikojë në llogaritjet strategjike të Kinës ndaj Tajvanit apo të Rusisë ndaj Evropës.

Bota po hyn gjithnjë e më shumë në një rend “post-amerikan”, ku pozicioni dominues i SHBA-ve në Lindjen e Mesme dhe më gjerë po zbehet me shpejtësi.