Lufta po shkatërron me shpejtësi projektin ‘Singapori arab’ të Mohammed bin Zayed

Mohammed bin Zayed, njeriu më i fuqishëm në Gjirin Persik, e ka ndërtuar gjithë projektin e tij politik mbi një ide të vetme: Lindja e Mesme mund të stabilizohet vetëm nëse frenohen dy forca që ai i konsideron kërcënime ekzistenciale – islamizmi politik sunit dhe ekspansioni iranian.

Për më shumë se një dekadë, presidenti i Emirateve të Bashkuara Arabe ka investuar miliarda dollarë, ka ndërtuar aleanca ushtarake, ka financuar grupe të armatosura dhe ka ndërhyrë në konflikte rajonale me synimin për të ndërtuar një rend të ri arab të bazuar mbi autoritarizmin teknokratik, sigurinë dhe modernizimin ekonomik.

Por sot, kjo arkitekturë po lëkundet.

Lufta me Iranin dhe përshkallëzimi rajonal kanë ekspozuar dobësitë e modelit të tij. Sulmet iraniane me raketa dhe dronë ndaj Emirateve në mars dhe prill të vitit 2026, bllokimi i Ngushticës së Hormuzit dhe tensionet në rritje me Arabinë Saudite kanë krijuar krizën më të madhe strategjike për Abu Dhabin në dekada.

Për të kuptuar se pse kjo luftë mund të ndryshojë gjithë balancën e Lindjes së Mesme, duhet kuptuar mendësia e vetë MBZ-së – siç njihet zakonisht Mohammed bin Zayed.

Rënia e regjimeve arabe, ngritja e Vëllazërisë Myslimane në Egjipt, fuqizimi i milicive islamiste në Libi dhe Siri, si dhe zgjerimi i ndikimit iranian në Irak e Jemen, u interpretuan prej tij si pjesë e një krize të vetme historike që kërcënonte drejtpërdrejt mbijetesën e monarkive të Gjirit.

Nga ai moment, politika e Emirateve ndryshoi rrënjësisht.

Një shtet që tradicionalisht kishte qenë i kujdesshëm dhe i fokusuar te tregtia, u transformua në një fuqi ndërhyrëse rajonale.

MBZ mbështeti rrëzimin e presidentit egjiptian Mohamed Morsi në vitin 2013, financoi gjeneralin Khalifa Haftar në Libi, ndërhyri në luftën në Jemen kundër Houthi-ve, mbështeti embargo-n ndaj Katar dhe u përfshi thellësisht në konfliktin civil të Sudan.

Sipas tij, të gjitha këto operacione kishin të njëjtin objektiv: të ndalonin ngritjen e forcave islamiste ose pro-iraniane në botën arabe.

Frika nga Irani

Megjithatë, armiku kryesor për MBZ-në ka qenë gjithmonë Irani.

Për vite me radhë, ai konsiderohej një nga “skifterët” më agresivë anti-iranianë në rajon. Ai paralajmëronte vazhdimisht amerikanët se një Iran me armë bërthamore do të ishte “absolutisht i papranueshëm”.

Por gradualisht, ai nisi të kuptonte një paradoks të madh.

Sa më shumë rritej fuqia ekonomike dhe globale e Emirateve, aq më të brishta bëheshin ato ndaj një lufte rajonale.

Dubai dhe Abu Dhabi janë ndërtuar mbi stabilitetin, financat, turizmin, aviacionin dhe tregtinë globale. Një konflikt i madh me Iranin mund të shkatërronte pikërisht atë që MBZ po përpiqej të ndërtonte prej vitesh.

Kjo është arsyeja pse, pas vitit 2019, ai filloi të hapte kanale komunikimi më diskrete me Teheranin, edhe pse publikisht mbante një linjë të ashpër.

Por lufta e vitit 2026 duket se e ka ndryshuar sërish këtë kalkulim.

Media pranë regjimit iranian filloi ta paraqesë Emiratet si një armik po aq të rrezikshëm sa Izraeli. Në propagandën iraniane, Dubai përfaqësonte gjithçka që regjimi iranian refuzon: sekularizëm, modernitet, ekonomi globale dhe shoqëri të hapur.

Një “Singapor arab”

Ambicia e MBZ-së nuk ka qenë vetëm mbijetesa e regjimit të tij.

Ai ka kërkuar të ndërtojë një model të ri arab: një autokraci teknologjike, ekonomikisht të suksesshme dhe relativisht liberale në aspektin social.

Një “Singapor arab”.

Për këtë arsye ai reformoi burokracinë, investoi masivisht në teknologji dhe Inteligjencë Artificiale, zhvilloi sektorë jo-naftë dhe vendosi shërbimin ushtarak të detyrueshëm për të krijuar një identitet kombëtar më të disiplinuar.

Në vizionin e tij, shoqëritë arabe janë shumë të brishta për demokraci të plotë. Ai beson se pa një shtet jashtëzakonisht të fortë dhe teknokratik, rajoni do të rrëshqasë sërish drejt kaosit, luftërave civile dhe ekstremizmit fetar.

Kjo filozofi ka krijuar një sistem që kombinon modernizimin ekonomik me kontrollin e rreptë politik.

Emiratet promovojnë veten si simbol të tolerancës fetare dhe multikulturalizmit. Por njëkohësisht, kritikët flasin për survejim masiv, kontroll digjital dhe represion ndaj opozitarëve.

Kriza me Arabinë Saudite

Një tjetër problem për MBZ-në është prishja graduale e marrëdhënieve me Arabia Saudite dhe princin Mohammed bin Salman.

Për vite me radhë, të dy liderët u panë si arkitektët e një rendi të ri arab: nacionalistë, autoritarë, anti-islamistë dhe të fokusuar te modernizimi ekonomik.

Por sot rivaliteti ekonomik mes Riadit dhe Dubait po rritet.

Arabia Saudite kërkon të transformojë Riadin në një qendër financiare që konkurron drejtpërdrejt me Emiratet. Ndërkohë, tensionet ushtarake në Jemen dhe akuzat reciproke për sabotim politik kanë krijuar një klimë mosbesimi mes dy vendeve.

“Metternichu i Gjirit”

Pavarësisht stilit të tij autoritar, shumë diplomatë perëndimorë e përshkruajnë MBZ-në si një strateg të ftohtë dhe racional – një lloj “Metternichu modern” i Gjirit.

Ai mendon në terma të mbijetesës së sistemit.

Edhe kur ka përdorur forcën ushtarake, synimi i tij ka qenë gjithmonë parandalimi i një kolapsi total rajonal.

Ironia është se sot, pas më shumë se një dekade ndërhyrjesh ushtarake dhe militarizimi rajonal, ai gjendet përballë pikërisht skenarit që ka frikësuar gjithmonë: një Lindje e Mesme në prag shpërthimi total.

Dhe këtë herë, edhe Emiratet janë në vijën e parë.