The Guardian hap dosjen e ndërtimeve: 500 projekte, kush po e ridizenjon Shqipërinë?

Shqipëria po ndryshon me një shpejtësi të pazakontë. Kulla të reja po ndryshojnë horizontin e Tiranës, ndërsa hotele, resorte dhe projekte të mëdha turistike po shtrihen përgjatë bregdetit. Pas këtij transformimi qëndrojnë edhe dhjetëra studio të njohura ndërkombëtare të arkitekturës.

Por përtej fasadave spektakolare dhe investimeve miliona euro, ngrihet një pyetje tjetër: kush po e ridizenjon Shqipërinë dhe sipas cilave rregulla po bëhet ky transformim?

Kjo është çështja që vendos në qendër britanikja The Guardian, në një material të gjatë të publikuar më 2 tetor mbi bumin e ndërtimeve dhe arkitekturës në Shqipëri.

Sipas gazetës, rreth 60 studio arkitekturore ndërkombëtare kanë propozuar afërsisht 500 projekte në vend. Një pjesë e këtij transformimi është dokumentuar në botimin voluminoz “The Albanian Files”.

Duhet bërë një dallim i rëndësishëm: shifra prej 500 projektesh nuk duhet lexuar si 500 ndërtime të realizuara apo 500 projekte shtetërore të miratuara. Bëhet fjalë për projektet e dokumentuara në botimin të cilit i referohet gazeta.

Megjithatë, përmasat e transformimit janë të dukshme.

NGA TIRANA NË BREGDET, SHQIPËRIA KTHEHET NË LABORATOR ARKITEKTURE

Tirana është shembulli më i dukshëm.

Në pak vite, silueta e kryeqytetit është transformuar nga një numër i madh kullash dhe projektesh të reja, shumë prej të cilave mbajnë firmën e studiove të njohura ndërkombëtare.

Por fenomeni nuk ndalet në kryeqytet.

Interesi është zhvendosur fuqishëm drejt bregdetit, ku projektet turistike dhe rezidenciale me vlera të mëdha po bëhen një pjesë gjithnjë e më e rëndësishme e modelit ekonomik të vendit.

The Guardian sjell madje një detaj të pazakontë: sipas gazetës, një pjesë e arkitektëve të përfshirë komunikojnë përmes një grupi WhatsApp me emrin “Albanian ArchArmy”.

Por pikërisht përmasat e këtij bumi kanë sjellë edhe kundërshtime.

KRITIKËT: DUHET MË SHUMË TRANSPARENCË

Arkitektë, aktivistë dhe kritikë të cituar nga The Guardian ngrenë pikëpyetje mbi transparencën e proceseve, mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, ndikimin në mjedis dhe hapësirën që u mbetet profesionistëve vendas.

Këto janë shqetësime dhe qëndrime të personave të intervistuar nga gazeta dhe nuk përbëjnë në vetvete prova për paligjshmëri të projekteve.

Por ato hapin një debat që shkon shumë përtej arkitekturës.

Sepse pyetja nuk është vetëm nëse një kullë është e bukur apo e shëmtuar, apo nëse një arkitekt duhet të jetë shqiptar apo i huaj.

Pyetja është se si merren vendimet për transformimin e territorit.

Kush e zotëron tokën?

Kush investon?

Si përzgjidhen projektet?

Çfarë lejesh marrin?

A ka konkurrim?

Çfarë statusesh apo lehtësish përfitojnë investitorët?

Dhe çfarë merr në këmbim publiku?

RAMA MBRON MODELIN E TRANSFORMIMIT

Bumi i ndërtimeve është zhvilluar kryesisht gjatë qeverisjes së kryeministrit Edi Rama, i cili e ka mbrojtur vazhdimisht arkitekturën bashkëkohore, investimet e mëdha dhe zhvillimin e turizmit si pjesë të transformimit ekonomik të Shqipërisë.

Edhe disa prej arkitektëve të huaj të përfshirë në projektet shqiptare e shohin vendin si një hapësirë ku është bërë e mundur realizimi i projekteve ambicioze.

Nga ky këndvështrim, kullat, hotelet dhe resortet nuk përfaqësojnë vetëm betonizim, por investime, turizëm, vende pune dhe një përpjekje për ta vendosur Shqipërinë në hartën ndërkombëtare të arkitekturës dhe turizmit.

Por pikërisht këtu ndahen dy vizionet.

Për mbështetësit, Shqipëria po modernizohet.

Për kritikët, shpejtësia e transformimit kërkon shumë më tepër transparencë dhe kontroll mbi atë që po ndodh me territorin.

NGA ARKITEKTURA TE TOKA DHE PARATË

Debati bëhet edhe më i ndjeshëm kur ndërtimet zhvendosen nga Tirana drejt bregdetit dhe zonave me vlerë të lartë turistike apo mjedisore.

Në këtë pikë nuk diskutohet më vetëm për arkitekturë.

Diskutohet për tokën, pronësinë, kapitalin, mjedisin dhe interesin publik.

Dhe këtu është pikërisht vendi ku debati i hapur nga The Guardian duhet të kalojë nga opinionet te dokumentet.

Për secilin projekt të madh duhet të jetë e mundur të kuptohet: kujt i përket toka, kush është investitori, sa është vlera e investimit, si është përzgjedhur projekti, çfarë lejesh janë dhënë dhe çfarë detyrimesh ka investitori ndaj shtetit dhe komunitetit.

Sepse nëse përmasat e dokumentuara nga “The Albanian Files” pasqyrojnë shkallën e transformimit që po ndodh, atëherë nuk kemi më të bëjmë vetëm me një histori arkitekture.

Kemi të bëjmë me një histori për modelin sipas të cilit po zhvillohet Shqipëria.

The Guardian e ka ngritur pyetjen ndërkombëtarisht.

Tani përgjigjet duhet të kërkohen te dokumentet.

Kush po e ridizenjon Shqipërinë dhe sipas cilave rregulla?

#THEGUARDIAN #Shqiperi #Tirane #Ndertime #Arkitekture #Investime #Bregdeti #NTVTelevizion