Antibiotiku pa recetë, një “krim” i heshtur ndaj shëndetit publik

E marrim për një dhimbje fyti, temperaturë apo virozë, shpesh pa kryer asnjë analizë. Farmacia e shet, pacienti e përdor dhe institucionet heshtin. Por çmimi i vërtetë mund të paguhet kur antibiotiku të mos bëjë më efekt.

Në Shqipëri, antibiotiku shpesh trajtohet si një ilaç i zakonshëm: kërkohet në farmaci, blihet pa diagnozë të qartë dhe përdoret sipas këshillave të miqve, të afërmve apo një trajtimi të vjetër.

Por antibiotiku nuk është një qetësues dhe as një ilaç për çdo temperaturë. Ai vepron kundër infeksioneve bakteriale, jo kundër virozave, gripit apo ftohjes së zakonshme. Përdorimi i tij pa nevojë nuk e forcon organizmin, por u mëson baktereve si t’i mbijetojnë ilaçit.

Organizata Botërore e Shëndetësisë paralajmëroi në vitin 2025 se një në gjashtë infeksione bakteriale të konfirmuara në laborator gjatë vitit 2023 ishte rezistente ndaj trajtimeve me antibiotikë. Rezistenca ndaj antibiotikëve është rritur në më shumë se 40% të kombinimeve bakter–antibiotik të monitoruara gjatë viteve 2018–2023.

Në rajonin europian të OBSH-së, rezistenca antimikrobike lidhet drejtpërdrejt me rreth 133 mijë vdekje çdo vit dhe në mënyrë indirekte me mbi 541 mijë vdekje. Pa antibiotikë efektivë, edhe ndërhyrjet kirurgjikale, kimioterapia, transplantet apo lindjet me operacion bëhen shumë më të rrezikshme.

FARMACIA NUK MUND TË ZËVENDËSOJË MJEKUN

Problemi bëhet edhe më serioz kur antibiotiku jepet pa recetë dhe pa kontroll mjekësor.

Farmacisti mund të informojë pacientin për mënyrën e përdorimit të një bari, por nuk mund të vendosë diagnozën vetëm nga një fjali si: “Kam dhimbje fyti, më jep diçka të fortë.”

Studime të kryera në Shqipëri kanë dokumentuar prej vitesh përdorim të lartë të antibiotikëve pa recetë dhe raste të shpeshta të dhënies së tyre nga farmacitë pa përshkrimin e mjekut, ndonëse antibiotikët duhet të merren me recetë.

Kur një farmaci shet antibiotik vetëm për të mos humbur klientin, nuk po ofron shërbim shëndetësor. Po shet një rrezik që mund të shfaqet muaj apo vite më vonë.

EDHE MJEKËT DUHET TË MBAJNË PËRGJEGJËSI

Por përgjegjësia nuk është vetëm e farmacistit dhe pacientit.

Edhe përshkrimi i antibiotikëve “për çdo rast”, pa analiza, pa kulturë bakteriale dhe pa vlerësim të plotë, ushqen të njëjtën krizë. Një antibiotik i dhënë për të qetësuar pacientin ose për të mbyllur konsultën shpejt mund të jetë po aq i dëmshëm sa antibiotiku i blerë pa recetë.

Pacienti duhet të kuptojë gjithashtu se:

antibiotiku më i fortë nuk është domosdoshmërisht antibiotiku i duhur;

ndërprerja ose ndryshimi i trajtimit pa mjek mund të sjellë dështim të terapisë;

mbajtja e antibiotikëve të mbetur për një sëmundje tjetër është një praktikë e rrezikshme;

përdorimi i recetës së një personi tjetër nuk është trajtim, por eksperiment me shëndetin.

KUSH I KONTROLLON FARMACITË?

Pyetja që duhet t’u drejtohet institucioneve është e drejtpërdrejtë:

Sa farmaci janë kontrolluar për shitjen e antibiotikëve pa recetë? Sa janë penalizuar? Sa mjekë janë kontrolluar për përshkrim të panevojshëm? Dhe pse këto të dhëna nuk bëhen rregullisht publike?

Nuk mjafton të krijohen receta të unifikuara apo sisteme elektronike, nëse në praktikë qytetari vazhdon të marrë antibiotik vetëm duke treguar simptomat në banakun e farmacisë. Shqipëria ka ndërmarrë hapa për standardizimin dhe ndjekjen e recetave, por efektiviteti i sistemit varet nga kontrolli dhe zbatimi real.

Rezistenca ndaj antibiotikëve nuk krijohet brenda një dite. Ajo ndërtohet nga çdo recetë e panevojshme, nga çdo kuti e shitur pa kontroll dhe nga çdo trajtim i përdorur sipas mendjes.

Sot mund ta marrim antibiotikun pa recetë. Nesër mund të kemi recetën, por antibiotiku të mos na bëjë më efekt.