LUFTA QË NA KA HYRË NË XHEPA/ Nafta trondit botën, Shqipëria pret goditjen

Nga Gjergj Zefi

Ka luftëra që zhvillohen në hartë dhe ka luftëra që, edhe pse ndodhin mijëra kilometra larg, përfundojnë drejtpërdrejt në xhepin e qytetarit.

Ajo që po ndodh sot në Lindjen e Mesme po i afrohet pikërisht kësaj pike.

Nafta mbi 100 dollarë për fuçi, pasiguria rreth Ngushticës së Hormuzit, rreziku në Detin e Kuq dhe goditja ndaj infrastrukturës strategjike të Arabisë Saudite kanë ndezur një alarm që nuk lidhet vetëm me Lindjen e Mesme. Bëhet fjalë për një zinxhir furnizimi nga i cili varet një pjesë e madhe e ekonomisë botërore.

Dhe kur ky zinxhir tronditet, vala nuk ndalet në brigjet e Gjirit Persik.

Ajo udhëton drejt Europës.

Dhe, pak më vonë, mbërrin edhe në Tiranë.

HORMUZI NUK ËSHTË THJESHTË NJË NGUSHTICË

Ngushtica e Hormuzit është një nga arteriet më të rëndësishme energjetike të planetit. Çdo tension aty shihet menjëherë nga tregjet, sepse tregjet nuk presin që furnizimi të ndërpritet realisht për të reaguar.

Mjafton frika.

Mjafton dyshimi se nafta mund të mos kalojë.

Mjafton kërcënimi ndaj tankerëve.

Dhe çmimi fillon të ngjitet.

Pikërisht këtu merr rëndësi infrastruktura alternative e Arabisë Saudite. Tubacioni East-West i jep Riadit mundësinë për të transportuar naftë drejt Detit të Kuq, duke shmangur Hormuzin.

Goditja ndaj kësaj rruge alternative është, për këtë arsye, shumë më tepër sesa një sulm ndaj një tubacioni.

Është një goditje ndaj një prej mekanizmave që përdoren për të ulur rrezikun e varësisë nga një pikë e vetme kalimi.

Dhe kur një ekonomi botërore është e lidhur me disa arterie kryesore, mjafton që njëra prej tyre të ngushtohet që të gjithë fillojnë të ndiejnë presionin.

NAFTA MBI 100 DOLLARË: KËTU FILLON PROBLEMI

Një fuçi naftë më e shtrenjtë nuk do të thotë vetëm benzinë më të shtrenjtë.

Do të thotë transport më i kushtueshëm.

Do të thotë prodhim më i shtrenjtë.

Do të thotë ushqime që mund të kushtojnë më shumë.

Do të thotë kosto më të larta për industrinë, bujqësinë, aviacionin dhe transportin detar.

Nafta është e shpërndarë në të gjithë ekonominë si gjaku në trup. Kur çmimi i saj rritet ndjeshëm, presioni kalon nga një sektor te tjetri.

Fillimisht e sheh te pompa e karburantit.

Pastaj te transporti.

Më pas te mallrat.

Dhe në fund te konsumatori.

Kjo është arsyeja pse një krizë energjetike mund të shndërrohet shumë shpejt në krizë të kostos së jetesës.

EUROPA SAPO KA DALË NGA NJË LUFTË ME INFLACIONIN

Europa ende e mban mend shumë mirë goditjen energjetike të viteve të fundit.

Inflacioni i lartë, energjia e shtrenjtë dhe normat e interesit goditën familjet, bizneset dhe investimet.

Tani rreziku është që një tjetër goditje energjetike të vijë në një moment kur ekonomia europiane nuk ka shumë hapësirë për gabime.

Nëse nafta qëndron për një periudhë të gjatë në nivele shumë të larta, bankat qendrore përballen me një dilemë të vështirë:

Si të ulin interesat për të ndihmuar ekonominë, ndërkohë që çmimet vazhdojnë të rriten?

Kjo është pika ku energjia kthehet nga problem gjeopolitik në problem financiar.

DHE PASTAJ ËSHTË SHQIPËRIA

Shqipëria nuk është një ishull ekonomik.

Jemi të lidhur ngushtë me Europën. Importojmë mallra, lëndë të para, karburante dhe produkte ushqimore. Një pjesë e konsiderueshme e ekonomisë varet nga transporti dhe nga çmimet që formohen jashtë kufijve tanë.

Prandaj një naftë më e shtrenjtë nuk ndalet te pika e karburantit.

Ajo udhëton.

Nga kamioni te magazina.

Nga magazina te supermarketi.

Nga supermarketi te tavolina e familjes.

Kjo është arsyeja pse familjet me të ardhura të ulëta janë gjithmonë më të ekspozuarat.

Për një familje me të ardhura të larta, rritja e çmimit të karburantit është një shqetësim.

Për një pensionist apo një familje që jeton me një buxhet të ngushtë, ajo mund të jetë një zgjedhje mes dy nevojave.

KRIZA NUK KA NEVOJË TË MBËRRITË PLOTËSISHT PËR TË NA GODITUR

Kjo është pjesa që shpesh harrohet.

Ekonomia nuk pret që kriza të bëhet realitet për të reaguar.

Tregjet reagojnë ndaj pritshmërive.

Bizneset reagojnë ndaj kostove të pritshme.

Transportuesit llogarisin karburantin.

Siguruesit llogarisin rrezikun.

Importuesit llogarisin transportin.

Dhe konsumatori në fund paguan.

Prandaj edhe një krizë që nuk zgjat pafundësisht mund të lërë pas një faturë të rëndë.

QEVERIA NUK DUHET TË PRESË FATURËN PËR TË FILLUAR LLOGARITË

Këtu fillon përgjegjësia e qeverisë shqiptare.

Nuk mjafton të shohim çmimin e naftës çdo mëngjes.

Duhet të dimë çfarë ndodh nëse nafta qëndron mbi 100 dollarë për disa javë.

Çfarë ndodh me transportin?

Çfarë ndodh me ushqimet?

Cilat kategori familjesh goditen më shumë?

Cilat biznese janë më të ekspozuara?

A ka hapësirë për masa të përkohshme?

Dhe, mbi të gjitha, sa e përballueshme është fatura për një ekonomi ku shumë familje ende e kanë buxhetin të tendosur?

Qeverisja serioze nuk fillon kur kriza shfaqet në faturën e qytetarit.

Qeverisja serioze fillon kur dikush e sheh stuhinë përpara se të bjerë shiu.

NGA KRIZA NË KRIZË

Pandemia.

Lufta në Ukrainë.

Kriza energjetike.

Inflacioni.

Normat e larta të interesit.

Përplasjet tregtare.

Dhe tani Lindja e Mesme.

Ekonomia globale po hyn në çdo krizë të re me më pak energji për ta përballuar atë.

Prandaj alarmi nuk duhet të jetë panik.

Por as indiferencë.

Askush nuk mund të thotë sot se bota po shkon drejt një katastrofe ekonomike të sigurt. Një armëpushim, një qetësim i situatës në Hormuz, normalizimi i lundrimit në Detin e Kuq apo rikthimi i shpejtë i infrastrukturës energjetike mund ta ulin temperaturën e tregjeve.

Por rreziku është real.

Dhe mësimi është i thjeshtë:

Një konflikt në Lindjen e Mesme mund të fillojë me raketa, por pasojat e tij mund të mbërrijnë me faturën e supermarketit.

Një tanker që nuk kalon dot Hormuzin nuk është thjesht problem i pronarit të tij.

Një tubacion i goditur në Arabinë Saudite nuk është vetëm problem i Riadit.

Një fuçi nafte mbi 100 dollarë nuk është vetëm një numër në ekranin e bursës.

Është karburant më i shtrenjtë.

Transport më i shtrenjtë.

Prodhim më i shtrenjtë.

Dhe potencialisht ushqime më të shtrenjta.

Në fund, distanca gjeografike nuk na mbron më.

Flakët mund të jenë mijëra kilometra larg.

Fatura jo.

Dhe nëse kriza vazhdon, pyetja nuk është më nëse Shqipëria do ta ndiejë.

Pyetja është:

Sa do ta paguajmë?