Vuçiç-Zelensky/ Çfarë po luhet mes Kievit dhe Beogradit?

Vizita e presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky në Beograd dhe takimi me Aleksandar Vuçiç kanë hapur një kapitull interesant në marrëdhëniet mes Ukrainës dhe Serbisë. Në pamje të parë, bëhet fjalë për një përpjekje për të afruar dy vende që kanë mbajtur qëndrime të ndryshme për shumë prej zhvillimeve të luftës në Ukrainë. Por pas deklaratave diplomatike qëndron një llogari më e gjerë, ku përfshihen Bashkimi Evropian, Rusia, Kosova dhe pozicionimi i ardhshëm i Serbisë në skenën ndërkombëtare.

Vuçiçi ka deklaruar se Serbia mbështet integritetin territorial të Ukrainës dhe parimet e Kartës së Kombeve të Bashkuara. Ai ka shkuar edhe më tej, duke shprehur mbështetje për rrugën evropiane të Ukrainës. Në të njëjtën kohë, presidenti serb ka falënderuar Kievin për qëndrimin e tij ndaj integritetit territorial të Serbisë, një referencë e qartë ndaj faktit se Ukraina nuk e njeh pavarësinë e Kosovës.

Pikërisht këtu nis edhe llogaria politike e Beogradit.

Për Serbinë, Ukraina nuk është vetëm një shtet i përfshirë në një luftë me Rusinë. Është edhe një vend që mban një qëndrim të rëndësishëm për Kosovën. Kievi, duke mos e njohur pavarësinë e Kosovës, i ofron Beogradit një pikë të rëndësishme mbështetjeje diplomatike. Në këmbim, Serbia mund të ofrojë një marrëdhënie më konstruktive me Ukrainën në një moment kur Kievi kërkon të zgjerojë mbështetjen ndërkombëtare.

Por kjo nuk do të thotë automatikisht se Serbia po largohet nga Rusia.

Ky është paradoksi i politikës së jashtme të Vuçiçit. Beogradi vazhdon të ruajë marrëdhënie të rëndësishme politike dhe energjetike me Moskën, ndërsa njëkohësisht përpiqet të ruajë rrugën drejt Bashkimit Evropian. Serbia nuk është bashkuar me sanksionet evropiane kundër Rusisë, një prej pikave më të ndjeshme në raportet me Brukselin.

Prandaj, afrimi me Kievin mund të shihet edhe si një përpjekje për t’i dërguar një sinjal Perëndimit: Serbia dëshiron të ruajë kanalet e komunikimit me Moskën, por nuk dëshiron të shihet si një kundërshtare e Ukrainës apo e rendit ndërkombëtar të mbështetur nga Perëndimi.

Për Zelenskyn, llogaria është po aq e rëndësishme.

Ukraina ka nevojë për sa më shumë mbështetje politike ndërkombëtare dhe për dobësimin e pozicioneve që favorizojnë Rusinë. Një marrëdhënie më e mirë me Beogradin mund t’i shërbejë Kievin si një mënyrë për të zvogëluar hapësirën e ndikimit rus në Ballkanin Perëndimor.

Serbia është një nga vendet më të afërta me Rusinë në rajon dhe pikërisht për këtë arsye afrimi me të ka një vlerë të veçantë për Ukrainën. Nëse Beogradi mund të shkojë gradualisht drejt një politike më të balancuar ndaj luftës, kjo do të ishte një fitore diplomatike për Kievin.

Por këtu hyn edhe një faktor tjetër: Bashkimi Evropian.

Serbia dëshiron të anëtarësohet në BE, ndërsa Ukraina po ndjek gjithashtu rrugën drejt anëtarësimit. Nëse të dyja vendet afrohen me Brukselin, Beogradi dhe Kievi mund të përballen me një lloj konkurrence, por edhe me interesa të përbashkëta.

Për Vuçiçin, marrëdhënia me Zelenskyn mund të jetë një mënyrë për të treguar se Serbia nuk është e izoluar nga dinamika evropiane. Për Zelenskyn, ajo mund të jetë një mënyrë për të treguar se edhe vendet tradicionalisht të afërta me Moskën mund të afrohen me Ukrainën.

Por pyetja më e madhe mbetet: çfarë ndodh me Rusinë?

Këtu nuk ka ende shenja të mjaftueshme për të thënë se Beogradi po ndryshon strategjikisht kurs. Marrëdhëniet Serbi–Rusi kanë një bazë të gjatë politike, ekonomike dhe energjetike. Për më tepër, Moska vazhdon të ketë rëndësi për Serbinë edhe për shkak të qëndrimit të saj ndaj Kosovës në Këshillin e Sigurimit të OKB-së.

Në këtë kuptim, Vuçiçi duket se po përpiqet të ruajë disa dyer të hapura njëkohësisht.

Një derë të çon drejt Brukselit. Një tjetër drejt Moskës. Ndërsa një derë e tretë po hapet tani drejt Kievit.

Kjo është arsyeja pse afrimi me Zelenskyn duhet parë jo vetëm si një takim dypalësh, por si pjesë e një loje më të gjerë diplomatike.

Dhe në qendër të kësaj loje qëndron Kosova.

Vuçiçi ka interes që çdo deklaratë ndërkombëtare për integritetin territorial të Ukrainës të mund të lidhet me parimin që Beogradi përdor për Kosovën. Nëse Serbia thotë se duhet respektuar integriteti territorial i Ukrainës, ajo njëkohësisht kërkon që i njëjti parim të përdoret si argument për pozicionin e saj ndaj Kosovës.

Kievi, nga ana tjetër, nuk e njeh Kosovën. Për këtë arsye, ekziston një pikë takimi shumë konkrete mes interesave të dy vendeve.

Por kjo nuk do të thotë se Ukraina dhe Serbia janë bërë aleate.

Marrëdhëniet e tyre mbeten të kushtëzuara nga interesa të ndryshme. Ukraina kërkon mbështetje kundër Rusisë dhe për integrimin evropian. Serbia kërkon hapësirë manovrimi mes BE-së dhe Rusisë, ndërsa përpiqet të ruajë pozicionin e saj për Kosovën.

Në fund, ajo që po ndodh mes Kievit dhe Beogradit mund të përshkruhet më shumë si një afrim pragmatik sesa si një ndryshim i plotë aleancash.

Vuçiçi po përpiqet të përfitojë nga afrimi me Ukrainën pa prishur marrëdhënien me Rusinë. Zelensky po përpiqet të fitojë hapësirë diplomatike në një vend ku ndikimi rus ka qenë tradicionalisht i fortë.

Dhe ndërsa të dy liderët flasin për paqe, integritet territorial dhe Evropën, në sfond vazhdon një lojë shumë më e madhe: kush do ta fitojë ndikimin mbi Serbinë, sa larg do të shkojë Beogradi drejt Bashkimit Evropian dhe, mbi të gjitha, sa do të ndikojë kjo marrëdhënie e re në ekuilibrat e Ballkanit Perëndimor.

Prandaj, pyetja nuk është thjesht pse Zelensky shkoi në Beograd.

Pyetja e vërtetë është se sa larg janë të gatshëm të shkojnë Vuçiçi dhe Zelensky për ta përdorur këtë afrim në interes të tyre.

Nëse ky dialog vazhdon dhe shndërrohet në bashkëpunim konkret, mund të kemi përpara një ndryshim të rëndësishëm në diplomacinë e Ballkanit. Nëse mbetet vetëm në nivelin e deklaratave, atëherë takimi do të jetë një tjetër episod i politikës së balancimit të Beogradit.

Për momentin, përgjigjja mbetet e hapur. Por një gjë është e qartë: afrimi Beograd–Kiev nuk mund të kuptohet pa Moskën, Brukselin dhe Kosovën në të njëjtën tavolinë.