IZRAEL-TURQI NE PRAG TE PERPLASJES SE MADHE

Një luftë e drejtpërdrejtë mes Turqisë dhe Izraelit ende nuk duket skenari më i mundshëm, por rreziku i një përplasjeje aksidentale po rritet. Deklaratat e forta të Erdogan dhe aleanca e re me Arabinë Saudite e Pakistanin po ndryshojnë ekuilibrat e sigurisë në rajon.

Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan ka dhënë sinjalin më të fortë deri tani se Turqia nuk do të qëndrojë pasive nëse Izraeli ndërmerr një sulm ndaj interesave apo forcave turke.

Ankaraja nuk po shpall luftë dhe Erdogan nuk ka kërcënuar me një sulm të drejtpërdrejtë ndaj Izraelit. Por mesazhi është i qartë: nëse Turqia sulmohet, përgjigjja nuk do të jetë vetëm diplomatike.

Në sfondin e kësaj retorike qëndron edhe një zhvillim i ri strategjik. Turqia, Arabia Saudite dhe Pakistani kanë nënshkruar një marrëveshje të përbashkët mbrojtjeje, e cila synon të forcojë koordinimin ushtarak, shkëmbimin e inteligjencës dhe bashkëpunimin në fushën e mbrojtjes.

Pakti po shihet si një mekanizëm i ri parandalues në Lindjen e Mesme – një lloj “mburoje rajonale”, që mund t’u japë tre vendeve më shumë peshë përballë kërcënimeve të jashtme.

Dhe pikërisht këtu qëndron rëndësia për Izraelin.

Turqia tashmë është një fuqi e madhe ushtarake, ndërsa Pakistani disponon armë bërthamore dhe Arabia Saudite ka peshë të jashtëzakonshme financiare dhe politike. Të treja bashkë krijojnë një kombinim që ndryshon ndjeshëm llogaritjet strategjike të rajonit.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se një luftë Turqi-Izrael është e pashmangshme.

Përkundrazi, një konflikt i drejtpërdrejtë do të ishte jashtëzakonisht i kushtueshëm për të dyja palët.

Për Turqinë, një luftë do të sillte pasoja të mëdha ekonomike, do të tensiononte marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe do të krijonte një krizë të rëndë brenda NATO-s.

Edhe Izraeli e di se përballja me Turqinë do të ishte shumë më e rrezikshme se konfliktet me aktorë më të dobët ushtarakë.

Por problemi është se luftërat nuk fillojnë gjithmonë me një vendim të planifikuar për luftë.

Një incident i vetëm mund të ndryshojë gjithçka.

Pika më e rrezikshme është Siria.

Atje, interesat e Ankarasë dhe Tel Avivit po përplasen gjithnjë e më shumë. Turqia kërkon të ruajë ndikimin e saj në Siri dhe të garantojë që territori sirian të mos shndërrohet në burim kërcënimi për sigurinë turke.

Izraeli, nga ana tjetër, kërkon të ruajë lirinë e veprimit ushtarak dhe të parandalojë shfaqjen e forcave që mund të kërcënojnë interesat e tij.

Kjo krijon një terren të rrezikshëm.

Një sulm izraelit që do të prekte personel turk në Siri, ose vdekja e qytetarëve apo ushtarëve turq, mund ta vendoste Erdoganin përballë presionit për të reaguar.

Dhe pikërisht atëherë situata mund të dalë jashtë kontrollit.

Në vend të një lufte të shpallur, skenari më i mundshëm do të ishte një përshkallëzim gradual: forcim i mbrojtjes ajrore, vendosje trupash, patrullime detare, mbështetje për forcat aleate në Siri apo edhe goditje të kufizuara hakmarrëse.

Një përplasje e tillë mund të prodhonte më pas një seri reagimesh nga të dyja palët.

Në këtë ekuacion hyn edhe Mesdheu Lindor.

Qiproja, zonat detare të diskutueshme dhe prania ushtarake e fuqive të ndryshme në rajon mund të kthehen në pika të reja tensioni.

Pakti i ri mes Turqisë, Arabisë Saudite dhe Pakistanit nuk do të thotë automatikisht se këto vende do të hyjnë në luftë për Izraelin. Por ai i jep Ankarasë një instrument shtesë parandalimi dhe një pozicion më të fortë negociues.

Edhe Shtetet e Bashkuara po e ndjekin këtë zhvillim me vëmendje.

Uashingtoni e ka mirëpritur marrëveshjen, duke e parë si një mënyrë që aleatët rajonalë të marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë e tyre.

Por pas këtij qëndrimi fshihet një ndryshim i rëndësishëm: Lindja e Mesme po lëviz gradualisht drejt një sistemi më shumëpolësh.

Turqia, Arabia Saudite dhe Pakistani nuk po shkëputen nga Shtetet e Bashkuara. Por ato po kërkojnë të mos varen plotësisht nga garancitë amerikane.

Dhe kjo mund të ndryshojë mënyrën se si vendosen ekuilibrat e fuqisë në rajon.

Nga ana tjetër, një forcim i Turqisë mund të shtyjë edhe kundërshtarët e saj drejt bashkëpunimit më të madh.

Izraeli ka marrëdhënie të ngushta ushtarake me Indinë, ndërsa Greqia po thellon bashkëpunimin e saj të mbrojtjes me Izraelin. Qiproja gjithashtu është pjesë e arkitekturës së sigurisë në Mesdheun Lindor.

Kështu, përballë një blloku të ri rajonal rreth Turqisë, mund të shfaqen gradualisht edhe boshtet kundërbalancuese.

Për momentin, megjithatë, askush nuk duket se dëshiron një luftë të madhe.

As Erdogan dhe as udhëheqja izraelite nuk kanë interes të hapin një front të ri që mund të përfshijë shumë aktorë dhe të trondisë të gjithë rajonin.

Por retorika po bëhet më e ashpër.

Dhe sa më shumë të shtohen trupat, armët, aleancat dhe vijat e kuqe, aq më i madh bëhet rreziku që një incident lokal të shndërrohet në një krizë ndërkombëtare.

Prandaj pyetja nuk është më thjesht nëse Erdogan dëshiron të luftojë me Izraelin.

Pyetja më e rrezikshme është: nëse Turqia dhe Izraeli përplasen, a do të jenë në gjendje ta ndalin përshkallëzimin përpara se ai të kthehet në luftë?

Për momentin, një luftë e plotë turko-izraelite mbetet skenar ekstrem.

Por një përplasje e kufizuar, veçanërisht në Siri ose në Mesdheun Lindor, nuk mund të përjashtohet.

Dhe në një Lindje të Mesme ku aleancat po ndryshojnë me shpejtësi, një incident i vetëm mund të mjaftojë për të ndezur një zinxhir reagimesh që askush nuk e kontrollon më.