SHISH NE SYRIN E CIKLONIT/ Trokitja në derën e kryespiunes që mbante çelësat e shërbimit sekret

Vetëm një vit më parë, Vlora Hyseni portretizohej nga një prej publikimeve të specializuara ndërkombëtare për inteligjencën si drejtuesja që po i jepte shërbimit sekret të një vendi të vogël ballkanik një peshë më të madhe në çështjet e sigurisë evropiane.

Sot, ajo është në qendër të një historie krejt tjetër.

Gjykata e Posaçme, me kërkesë të SPAK-ut, ka caktuar ndaj drejtoreshës së Shërbimit Informativ të Shtetit masën “arrest në shtëpi”, së bashku me pezullimin nga ushtrimi i detyrës.

Hyseni drejton SHISH-in që prej vitit 2023.

Është hera e parë në historinë e institucionit shqiptar të inteligjencës që drejtuesi i tij në detyrë përballet me një masë të tillë.

Por rasti është i pazakontë edhe përtej Shqipërisë. Precedentët publikë në Evropë dhe hapësirën euro-atlantike për një drejtues ende në detyrë të shërbimit kombëtar civil të inteligjencës, ndaj të cilit drejtësia e vendit të vet vendos një masë arresti, rezultojnë jashtëzakonisht të paktë.

Dhe historia bëhet edhe më e pazakontë nga vendi ku ndodhej Hyseni kur drejtësia shqiptare veproi.

Masa nuk ishte ekzekutuar deri paraditen e së martës, pasi Hyseni ndodhej jashtë Shqipërisë.

Raportimet e vendosin atë në Baku të Azerbajxhanit, ku po merr pjesë në një aktivitet ndërkombëtar me drejtues të shërbimeve të inteligjencës.

Pra, ndërsa kreu i inteligjencës shqiptare ndodhej jashtë vendit në një takim me homologët e saj, në Tiranë një gjykatë kishte vendosur pezullimin e saj dhe arrestin në shtëpi.

Nga AKSHI te dera e SHISH

Hetimi që çoi deri te Hyseni nuk nisi brenda SHISH-it.

Gjurmët të çojnë te një tjetër dosje që prej muajsh ka vënë nën presion institucionet shqiptare: hetimet e SPAK lidhur me AKSHI-n dhe biznesmenin Ergys Agasi.

Sipas informacioneve të publikuara në media, materialet e sekuestruara në zyrën e Agasit dhe të dhëna të administruara nga telefoni i Uljan Shpatarakut kanë çuar prokurorët në një fraksion të ri hetimor.

Mes materialeve raportohet se ndodhen pamje filmike që dokumentojnë takime të Agasit me ministra dhe zyrtarë të lartë.

Vetë Agasi ka pranuar në gjykatë se takimet janë zhvilluar, sipas raportimeve, por ka kundërshtuar interpretimin se zhvillimi i tyre përbën në vetvete aktivitet kriminal.

Nga këto materiale, hetimi duket se është zgjeruar gradualisht përtej objektit të tij fillestar.

Dhe ka mbërritur deri te institucioni që, për nga vetë natyra e tij, është ndërtuar për të qëndruar larg vëmendjes publike: Shërbimi Informativ i Shtetit.

Dyshimet ndaj Hysenit

Sipas informacioneve të publikuara deri tani, Hyseni dyshohet për dy vepra penale: “Përkrahja e autorit të krimit” dhe “Zbulimi i akteve ose të dhënave sekrete”.

Këto janë dyshime penale në fazën e hetimit dhe jo konstatime fajësie. Masa e sigurisë nuk përbën një vendim mbi fajësinë dhe Hyseni gëzon prezumimin e pafajësisë deri në një vendim përfundimtar të gjykatës.

Por natyra e dyshimeve merr një peshë të veçantë kur personi nën hetim është drejtuesi i shërbimit kombëtar të inteligjencës.

Një nga funksionet themelore të një shërbimi të tillë është pikërisht administrimi dhe mbrojtja e informacionit sekret.

Drejtuesi i tij ka qasje në disa prej të dhënave më të ndjeshme që zotëron shteti, nga kërcënimet ndaj sigurisë kombëtare dhe operacionet e klasifikuara deri te informacionet që partnerët e huaj ndajnë mbi bazën e konfidencialitetit.

Për këtë arsye, çështja nuk ka vetëm dimension penal. Ajo krijon edhe një problem institucional: çfarë ndodh me një shërbim inteligjence kur personi në majë të piramidës së tij pezullohet dhe hetohet pikërisht për një vepër që lidhet me informacionin sekret?

Një operacion që prek disa nivele të shtetit

Operacioni i së martës nuk është kufizuar te drejtuesja e SHISH-it.

Në pranga kanë përfunduar edhe Fatjon Kalluçi, drejtues në Laboratorin Shkencor të Policisë së Shtetit, dhe Embro Sulejmani, i lidhur me një lokal pranë rezidencave qeveritare në Durrës, sipas raportimeve të deritanishme.

Për Sulejmanin, mediat raportojnë se hetuesit dyshojnë se janë fshirë pamje të kamerave të sigurisë pas arrestimit të Agasit. Ambienti në fjalë raportohet se frekuentohej nga figura të politikës dhe persona të tjerë publikë dhe se edhe Agasi kishte zhvilluar takime aty.

Në këtë fazë nuk janë bërë publike të gjitha provat mbi të cilat mbështeten këto dyshime dhe përgjegjësitë individuale mbeten për t’u përcaktuar nga hetimi.

Por edhe një tjetër emër i rëndësishëm i aparatit të sigurisë është përfshirë në veprimet e SPAK.

Ilir Proda, ish-Drejtor i Përgjithshëm i Policisë së Shtetit, është kontrolluar në banesë dhe personalisht dhe më pas është paraqitur në SPAK për t’u marrë në pyetje.

Nuk është bërë publik deri tani një akuzë ndaj Prodës.

Kështu, brenda të njëjtit operacion hetimor shfaqen emra që lidhen me drejtimin e SHISH-it, ish-drejtimin e Policisë së Shtetit dhe strukturat shkencore të policisë.

Pikërisht kjo shtrirje e bën hetimin më të rëndësishëm sesa një dosje e zakonshme korrupsioni.

Një kryespiune me qasje në Washington

Edhe profili i Hysenit e bën zhvillimin të pazakontë.

Përpara se të merrte drejtimin e SHISH-it në vitin 2023, ajo kishte shërbyer në strukturat e inteligjencës së Kosovës dhe kishte mbajtur përkohësisht drejtimin e Agjencisë Kosovare të Inteligjencës. Më pas u bë këshilltare për sigurinë kombëtare e kryeministrit Edi Rama.

Intelligence Online e përshkruante në vitin 2025 si një rast unik: një drejtuese inteligjence që kishte arritur të drejtonte shërbimet e dy shteteve të ndryshme.

Nën drejtimin e saj, sipas të njëjtit publikim, SHISH kishte zgjeruar profilin e tij ndërkombëtar në disa prej çështjeve më të ndjeshme të sigurisë që prekin Shqipërinë dhe partnerët e saj perëndimorë: ndikimi rus dhe serb në Ballkan, aktivitetet iraniane, prania e MEK-ut në Shqipëri dhe bashkëpunimi me shërbimet e vendeve të NATO-s.

Hyseni kishte krijuar gjithashtu marrëdhënie të drejtpërdrejta me drejtues të komunitetit amerikan të inteligjencës.

Sipas Intelligence Online, ajo ishte takuar në Washington me drejtorin e CIA-s John Ratcliffe dhe me drejtoreshën e National Intelligence Tulsi Gabbard; një vit më parë kishte zhvilluar takim edhe me paraardhësen e Gabbard, Avril Haines.

Publikimi citonte një ish-zyrtar amerikan të inteligjencës që e përshkruante Shqipërinë në këtë fushë si një aleat të vogël, diskret dhe të besueshëm.

Është pikërisht ky sfond që e bën kontrastin e sotëm kaq të fortë.

Personi që përfaqësonte Shqipërinë në një nga marrëdhëniet më të ndjeshme me aleatët e saj perëndimorë është tani vetë subjekt i një hetimi penal në Tiranë.

Sa precedentë ka në NATO?

Deklaratat politike pas operacionit e kanë paraqitur zhvillimin si dëshmi të funksionimit normal të institucioneve në një demokraci.

Kryetari i Komisionit parlamentar për Nismat Qytetare, Bashkëpunimin dhe Mbikëqyrjen Institucionale, Fatmir Xhafaj, tha se institucioni i drejtësisë kishte ushtruar kompetencat e veta dhe argumentoi se fenomene të tilla janë normale në shtetet e konsoliduara të së drejtës, duke përmendur Shtetet e Bashkuara.

Parimi se një zyrtar i lartë nuk përjashtohet nga ndjekja penale për shkak të funksionit të tij është një gjë.

Shpeshtësia me të cilën arrestohet një drejtues aktiv i inteligjencës është një tjetër.

Një vështrim mbi precedentët publikë në Evropë dhe hapësirën euro-atlantike tregon se raste të tilla janë shumë të rralla.

Rasti më i njohur evropian i viteve të fundit është ai i Lars Findsen në Danimarkë. Findsen kishte drejtuar Danish Defence Intelligence Service, FE, kur në dhjetor 2021 u arrestua dhe u vendos në paraburgim nën dyshimin për nxjerrjen e informacioneve tepër sekrete.

Por ekziston një dallim thelbësor nga rasti shqiptar.

Findsen ishte liruar nga ushtrimi i detyrës që në gusht 2020. Kur u arrestua, rreth 16 muaj më vonë, ai nuk po drejtonte efektivisht shërbimin danez.

Akuza kundër tij u tërhoq më vonë, pasi çështja u përplas me një nga dilemat klasike të ndjekjes penale të njerëzve të inteligjencës: si mund të zhvillohet një proces publik kur provat që duhen paraqitur janë vetë sekrete shtetërore?

Në vende të tjera evropiane ka pasur raste ish-drejtuesish të shërbimeve të inteligjencës të arrestuar ose proceduar penalisht. Por elementi “ish” është thelbësor.

Në kërkimin e precedentëve publikë nuk del lehtësisht një rast modern drejtpërdrejt i krahasueshëm në NATO ku kreu aktiv i shërbimit kombëtar civil të inteligjencës të jetë vendosur nën arrest nga drejtësia e vendit të tij ndërsa vazhdonte të mbante postin.

Kjo nuk lejon përfundimin absolut se një rast identik nuk ka ndodhur kurrë në ndonjë vend të NATO-s.

Sistemet e inteligjencës janë të ndryshme dhe një pjesë e historisë së tyre mbetet, për nga natyra, larg dokumentimit publik.

Por precedentët e identifikueshëm tregojnë diçka tjetër: ajo që ka ndodhur në Tiranë nuk është rutinë institucionale në botën euro-atlantike. Është një ngjarje jashtëzakonisht e rrallë.

Problemi përtej Hysenit

Dhe këtu historia bëhet më e madhe se fati juridik i një individi.

SHISH është shërbimi kombëtar i inteligjencës i një vendi anëtar të NATO-s. Informacioni që kalon nëpër institucion nuk prodhohet vetëm nga Shqipëria. Një pjesë vjen nga shkëmbimi me shërbimet partnere.

Besimi është monedha bazë e këtij sistemi.

Partnerët ndajnë informacion sepse presupozojnë se ai do të mbetet brenda kanaleve të përcaktuara dhe se burimet, metodat dhe operacionet do të mbrohen.

Prandaj pyetja që hap çështja Hyseni nuk është vetëm nëse dyshimet e SPAK do të provohen.

Është edhe nëse hetimi do të prekë informacion të klasifikuar, nëse do të kërkojë administrimin e materialeve të SHISH-it dhe si do të mbrohen gjatë procesit të dhënat që mund t’u përkasin edhe shërbimeve partnere.

Për një vend që e ka ndërtuar një pjesë të rëndësishme të politikës së tij të sigurisë mbi besueshmërinë si aleat i Shteteve të Bashkuara dhe NATO-s, këto nuk janë pyetje periferike.

Një histori që sapo ka filluar

Shumë aspekte mbeten ende të panjohura.

SPAK nuk ka bërë publike të gjithë arkitekturën e provave që kanë bindur GJKKO-në për vendosjen e masave.

Nuk dihet ende dimensioni i plotë i fraksionit të ri të hetimit dhe as nëse personat e tjerë të përmendur në veprimet hetimore do të përballen me akuza.

Dhe, mbi të gjitha, masa e sigurisë ndaj Hysenit nuk është një vendim fajësie.

Por mëngjesi i 22 shtatorit ka prodhuar tashmë një precedent institucional.

Për herë të parë, drejtuesi në detyrë i Shërbimit Informativ të Shtetit është vendosur nën një masë arresti dhe është pezulluar nga funksioni.

Në një dosje që nisi larg selisë së SHISH-it, prokurorët kanë mbërritur deri në majën e një prej institucioneve më të mbyllura të shtetit.

Në demokraci nuk është e pazakontë që ish-kryespiunët të hetohen, të akuzohen apo edhe të arrestohen.

E jashtëzakonshme është kur drejtësia troket te kryespiuni ndërsa ai – ose, në rastin shqiptar, ajo – mban ende çelësat e shërbimit sekret.