TETE JAVET E FERRIT NISIN TANI/ PROF. AMERIKAN PARALAJMERON LUFTEN E TRETE BOTERORE

Robert Pape, profesori i Universitetit të Çikagos që ka këshilluar administratat amerikane për çështjet e sigurisë, paralajmëron një përplasje të rrezikshme mes krizës politike në Uashington, luftës me Iranin dhe planeve të Putinit. Demokratët sapo kanë fituar Kongresin, ndërsa Trump ka vetëm tetë javë përpara se kundërshtarët e tij të marrin kontrollin e dy dhomave.

Donald Trump sapo ka humbur kontrollin e Kongresit amerikan. Demokratët kanë fituar shumicën në të dyja dhomat, duke i dhënë një goditje të rëndë pushtetit të presidentit republikan. Mirëpo, ndërsa Uashingtoni numëron pasojat politike të zgjedhjeve të 3 nëntorit, një profesor amerikan që ka studiuar për 30 vjet dhunën politike paralajmëron se bota mund të jetë duke hyrë në tetë javët më të rrezikshme të historisë së saj të afërt.

Robert Pape, profesor i shkencave politike në Universitetin e Çikagos dhe njohës i konflikteve ndërkombëtare, ka dhënë një intervistë tronditëse për Steven Bartlett në podcastin The Diary of a CEO, të publikuar më 5 nëntor. Intervista është regjistruar më 29 tetor, përpara se amerikanët të shkonin në votime. Pape kishte paralajmëruar pikërisht skenarin që tashmë është materializuar politikisht: humbjen e kontrollit të Kongresit nga republikanët dhe një përballje të ashpër mes presidentit dhe kundërshtarëve të tij.

Sipas tij, problemi qëndron tek ajo që mund të bëjë Trumpi në periudhën mes humbjes së zgjedhjeve dhe marrjes së kontrollit të Kongresit nga demokratët në janar 2027.

Pape e quan këtë situatë “kurthi i përshkallëzimit”. Kur një udhëheqës përballet me humbjen e kontrollit politik, ai mund të zgjedhë rritjen e tensionit në vend të tërheqjes. Në rastin e Trumpit, profesori amerikan e lidh këtë mekanizëm me tri zhvillime që mund të shpërthejnë pothuajse njëkohësisht: trazirat politike në Amerikë, goditjet e reja ushtarake kundër Iranit dhe përshkallëzimin e luftës ruse në Ukrainë.

Zgjedhjet amerikane i kanë dhënë këtij paralajmërimi një peshë të re. Sipas Reuters, demokratët kanë marrë kontrollin e Senatit dhe Dhomës së Përfaqësuesve, ndërsa pakënaqësia ndaj luftës me Iranin dhe kostos së jetesës ka ndikuar fuqishëm në rezultatin kundër republikanëve.

Trump mbetet president, por nga janari do të ketë përballë një Kongres që mund të hapë hetime ndaj administratës së tij, të kërkojë dokumente, të thërrasë zyrtarët për dëshmi dhe të nisë procedura shkarkimi. Për një president që ka ushtruar pushtetin me mbështetjen e shumicës republikane, ndryshimi është i madh.

Pyetja që shtron Pape është shqetësuese.

Çfarë ndodh kur presidenti i shtetit më të fuqishëm ushtarak në botë e sheh pushtetin e tij të kufizohet, pikërisht në kohën kur ka në dorë vendime që mund të ndezin konflikte ndërkombëtare?

Plani sekret për Iranin dhe frika e një lufte më të madhe

Pjesa më e fortë e intervistës lidhet me Iranin. Robert Pape pretendon se administrata amerikane ka shqyrtuar një plan për goditje ushtarake intensive ndaj objektivave iraniane gjatë tri ditëve. Ai e lidh këtë skenar me logjikën e një operacioni që synon të paralizojë aftësitë e kundërshtarit përmes një vale të fuqishme bombardimesh.

Profesori paralajmëron se një strategji e tillë mund të prodhojë efektin e kundërt. Në vend që Irani të dorëzohet, goditjet mund ta shtyjnë drejt kundërpërgjigjeve edhe më të forta, duke përfshirë bazat amerikane, aleatët rajonalë dhe objektiva ekonomikë. Pretendimi për ekzistencën e planit konkret treditore mbetet i Pape dhe nuk është konfirmuar publikisht nga Shtëpia e Bardhë.

Trump ka premtuar përshkallëzimin e veprimeve ndaj Iranit pas zgjedhjeve. Tani votimet kanë përfunduar dhe republikanët kanë humbur. Ky kombinim krijon pikërisht situatën që Pape e konsideron të rrezikshme.

Një ofensivë e re amerikane do ta zhvendoste menjëherë vëmendjen ndërkombëtare nga disfata e Trumpit te një krizë e sigurisë globale. Presidenti do të ishte sërish personi që drejton operacionet ushtarake, negocion me aleatët dhe merr vendimet e emergjencës.

A mund të përdoret lufta për ta zhvendosur betejën politike nga Kongresi në fushën e sigurisë kombëtare? Kjo është hipoteza më e errët që ngre analiza e Pape.

Putini, dimri i errët dhe përfshirja e Evropës

Në të njëjtën kohë, Vladimir Putin mund të përballet me llogaritë e tij të papërmbushura në Ukrainë. Sipas Pape, nëse Kremlini kupton se nuk mund të sigurojë përmes Trumpit lëshimet territoriale që kërkon, mund të kalojë drejt një përshkallëzimi të ri ushtarak.

Objektivi do të ishte infrastruktura energjetike e Ukrainës, veçanërisht në Kiev, Kharkiv dhe Odesa. Goditjet ndaj sistemit elektrik gjatë dimrit do ta vendosnin popullsinë civile përballë kushteve të rënda, duke shtuar presionin mbi qeverinë ukrainase dhe mbështetësit e saj evropianë.

Pape e përshkruan këtë si skenarin e një dimri të errët, ku Rusia kërkon të fitojë përmes shkatërrimit të infrastrukturës atë që nuk ka arritur ta sigurojë përmes negociatave.

Pikërisht këtu shfaqet rreziku i përfshirjes së Evropës. Një ofensivë ruse më e ashpër mund të nxisë shtetet evropiane të shtojnë ndihmën ushtarake për Ukrainën, të zgjerojnë sanksionet dhe të marrin masa më të forta ndaj Moskës.

Nëse përplasja kalon nga lufta në Ukrainë te goditjet e drejtpërdrejta mes Rusisë dhe vendeve të NATO-s, konflikti mund të marrë përmasa që as Uashingtoni, as Brukseli dhe as Moska nuk do të jenë më në gjendje t’i kontrollojnë lehtësisht.

Në intervistë, Pape e lidh pikërisht këtë zinxhir përshkallëzimesh me mundësinë e Luftës së Tretë Botërore. Ai nuk pretendon se lufta botërore është e sigurt, por paralajmëron se një seri vendimesh të gabuara mund ta afrojë botën drejt saj.

A mund ta përdorë Trump gjendjen e emergjencës për të zgjeruar pushtetin?

Rreziku i tretë, sipas profesorit amerikan, gjendet brenda vetë Shteteve të Bashkuara.

Pape thotë se studimet e tij tregojnë një rritje alarmante të mbështetjes për dhunën politike në shoqërinë amerikane. Sipas shifrave që ai paraqet, mbi 40 milionë amerikanë mbështesin përdorimin e forcës për ta mbajtur ose rikthyer Trumpin në presidencë, ndërsa mbi 60 milionë mbështesin përdorimin e forcës për ta penguar atë të ushtrojë pushtetin. Këto janë vlerësime nga kërkimet e tij, jo numërim i personave të gatshëm të ndërmarrin dhunë.

Profesori rikthen në vëmendje 6 janarin 2021, kur mbështetës të Trumpit sulmuan Kapitolin për të penguar certifikimin e fitores së Joe Bidenit. Ai argumenton se periudhat e kalimit të pushtetit janë veçanërisht të rrezikshme, sepse kundërshtarët politikë përballen drejtpërdrejt me humbjen ose marrjen e kontrollit institucional.

Situata e vitit 2026 ndryshon nga ajo e vitit 2021. Trump nuk e ka humbur presidencën dhe vazhdon të ketë mandatin deri në vitin 2029. Megjithatë, ai po humbet kontrollin e Kongresit dhe përballet me një opozitë që do të ketë mjete të fuqishme parlamentare për të hetuar administratën.

Pape ngre edhe mundësinë e përdorimit të kompetencave të jashtëzakonshme presidenciale, përfshirë ligjin amerikan të njohur si Insurrection Act, i cili në rrethana të caktuara lejon përdorimin e forcave ushtarake brenda territorit amerikan.

Një krizë e rëndë e sigurisë, e shoqëruar me trazira të brendshme, mund ta vendoste këtë instrument në diskutim. Megjithatë, ligji nuk i jep presidentit të drejtën të anulojë rezultatet e zgjedhjeve ose të pezullojë sipas dëshirës funksionimin e Kongresit.

Trump jep sinjalin e parë pas humbjes

Vendimet e para të presidentit pas zgjedhjeve tregojnë se administrata po përgatitet për një përballje politike.

Më 6 nëntor, Trump emëroi Stephen Miller si shef të stafit të Shtëpisë së Bardhë, duke zëvendësuar Susie Wiles. Miller është një prej bashkëpunëtorëve më të vendosur të presidentit dhe një nga figurat kryesore të politikave të tij të ashpra të emigracionit.

Associated Press e interpreton emërimin si një zgjedhje konfrontuese në prag të marrjes së kontrollit të Kongresit nga demokratët.

Vendimi tregon se Trump nuk po përgatitet domosdoshmërisht për një periudhë bashkëjetese të qetë politike. Përkundrazi, ai po forcon rrethin e bashkëpunëtorëve që mbështesin vijën e tij politike.

Ky zhvillim nuk provon një lidhje mes humbjes elektorale dhe planeve ushtarake ndaj Iranit. Megjithatë, ai përputhet me një pjesë të analizës së Pape, sipas së cilës përplasja mes presidentit dhe institucioneve amerikane mund të ashpërsohet pas zgjedhjeve.

Tetë javë që mund të përcaktojnë fatin e vitit 2027

Kalendari politik amerikan ka krijuar një periudhë të pazakontë. Republikanët e kanë humbur kontrollin e Kongresit në votime, por demokratët nuk do ta marrin zyrtarisht drejtimin e tij deri më 3 janar 2027.

Gjatë kësaj kohe, Trump vazhdon të qeverisë me Kongresin aktual, ndërsa në politikën e jashtme ruan kompetenca të konsiderueshme presidenciale.

Në Lindjen e Mesme, çdo sulm i ri amerikan ndaj Iranit mund të shkaktojë kundërpërgjigje dhe të zgjerojë konfliktin. Në Ukrainë, një ofensivë e re ruse kundër infrastrukturës civile mund të rrisë presionin mbi Evropën. Brenda Amerikës, rezultati i zgjedhjeve mund të ushqejë tensione politike dhe përplasje mes administratës dhe kundërshtarëve të saj.

Robert Pape i sheh këto zhvillime si pjesë të një zinxhiri ku çdo përshkallëzim e bën më të vështirë tërheqjen. Një vendim i marrë për të forcuar pozitat në njërin konflikt mund të krijojë pasojat që ndezin konfliktin tjetër.

Për profesorin amerikan, rreziku është që udhëheqësit të vazhdojnë të rrisin presionin, të bindur se kundërshtarët do të tërhiqen të parët. Historia e luftërave ka treguar se kjo llogari mund të rezultojë fatale.

Në fund të intervistës, Pape paralajmëron se vazhdimi i kësaj spiraleje mund ta çojë botën drejt një viti 2027 shkatërrimtar.

Tre nëntori i hoqi Donald Trumpit kontrollin mbi Kongresin. Tani vëmendja është zhvendosur te vendimet që ai do të marrë deri në janar. Presidenti amerikan mund të zgjedhë kompromisin, të ruajë kursin aktual ose të përshkallëzojë konfliktet ku Shtetet e Bashkuara janë tashmë të përfshira.

Pape paralajmëron se alternativa e fundit mund të ketë pasoja shumë më të rënda sesa një krizë politike në Uashington.

Trump ka humbur betejën për Kongresin. Frika që ngre profesori amerikan është se, në përpjekje për të mos humbur kontrollin e situatës, presidenti mund ta zhvendosë përballjen drejt një fushe ku pasojat nuk maten më me vota, por me luftëra.