Shkrime
MELONI I PRISH FESTEN TRUMPIT DHE PUTINIT: EUROPA NUK DO TE JETE DEKOR NE PAZARIN E UKRAINES
Kryeministrja italiane Giorgia Meloni ka zgjedhur të mos e kalojë në heshtje samitin e Shenzhenit mes Donald Trump, Vladimir Putin dhe Xi Jinping. Ajo nuk kundërshtoi thjesht mungesën e Ukrainës në deklaratën e përbashkët të tre liderëve, por vuri në pikëpyetje vetë modelin diplomatik që po shfaqet: fuqitë e mëdha diskutojnë për rendin botëror, ndërsa vendet që paguajnë çmimin e luftës rrezikojnë të mbeten jashtë vendimmarrjes.
Gjatë takimit të Koalicionit të të Vullnetshmëve në Berlin, ku morën pjesë udhëheqës europianë, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky dhe përfaqësues të NATO-s, Meloni dha një mesazh që shkon përtej një kritike protokollare. Për të, nuk mund të flitet për stabilitet strategjik, siguri energjetike dhe rreziqe bërthamore, ndërsa lufta që po trondit Europën lihet jashtë dokumentit të tre fuqive.
“Deklarata e tyre flet për stabilitet strategjik, energji dhe rreziqe bërthamore. Ne e mirëpresim angazhimin që një luftë bërthamore nuk duhet të zhvillohet kurrë. Por lufta në Ukrainë nuk përmendet në atë tekst”, deklaroi ajo.
Kjo mungesë nuk është thjesht një hollësi diplomatike. Ajo prek drejtpërdrejt pyetjen se kush vendos për të ardhmen e Ukrainës dhe, bashkë me të, për arkitekturën e sigurisë europiane. Nëse Trump, Putin dhe Xi mund të diskutojnë për stabilitetin global pa e përfshirë çështjen ukrainase në deklaratën e tyre, atëherë Europa ka arsye të shqetësohet se negociatat mund të zhvillohen mbi kokën e saj.
Meloni ia drejtoi veçanërisht Kinës këtë sfidë. Pekini ka ambicien të paraqitet si faktor stabiliteti ndërkombëtar, por sipas kryeministres italiane, ky rol duhet të provohet duke ushtruar ndikim real mbi Moskën.
“Nëse Kina dëshiron të jetë një forcë stabiliteti, tani është koha të përdorë ndikimin e saj për ta shtyrë Rusinë drejt një paqeje të vërtetë”, u shpreh ajo.
Në këtë pikë qëndron edhe një kontradiktë e rëndësishme e diplomacisë së sotme: Kina kërkon të ketë peshë në përcaktimin e rendit ndërkombëtar, por njëkohësisht ruan partneritetin strategjik me Rusinë. Meloni po i kërkon Pekinit të tregojë nëse dëshiron të jetë ndërmjetësues për paqen apo thjesht një fuqi që përfiton nga pozicioni i saj në raportet me Moskën dhe Uashingtonin.
Europa nuk pranon të jetë spektatore e një marrëveshjeje për fatin e saj
Deklarata më e rëndësishme e Melonit ishte ajo që përcakton kufijtë politikë të çdo negociate: Ukraina dhe Europa duhet të jenë pjesë e procesit, jo thjesht palë që njoftohen për rezultatin.
“Të gjithë e kuptojnë se nuk mund të ketë paqe në Ukrainë pa Ukrainën. Dhe nuk mund të ketë paqe pa Evropën”, theksoi ajo.
Ky qëndrim lidhet me një shqetësim që po bashkon gjithnjë e më shumë kryeqytetet europiane: rrezikun që Uashingtoni dhe Moska të negociojnë drejtpërdrejt për të ardhmen e Ukrainës, duke i lënë europianët në një rol dytësor. Për Europën, kjo do të ishte më shumë se një humbje ndikimi diplomatik. Do të nënkuptonte që siguria e kontinentit mund të përcaktohej përmes marrëveshjeve ku vetë kontinenti nuk ka fjalën vendimtare.
Por këtu shfaqet edhe një problem i brendshëm europian. Të kërkosh të jesh në tryezën e negociatave është një gjë; të kesh fuqi të mjaftueshme për të ndikuar në rezultat është diçka tjetër. Europa duhet të tregojë jo vetëm unitet deklarativ, por edhe kapacitet financiar, ushtarak dhe politik për të mbështetur garancitë që kërkon për Ukrainën.
Meloni i kërkon Putinit një provë që nuk mund të fshihet pas deklaratave
Kryeministrja italiane nuk u mjaftua me kundërshtimin diplomatik. Ajo propozoi një test konkret për të matur seriozitetin e deklaratave ruse për paqe: ndalimin e verifikueshëm të sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike ukrainase.
Duke iu referuar deklaratës së samitit në Shenzhen për rëndësinë e furnizimeve të qëndrueshme me energji, Meloni kërkoi që ky parim të zbatohet pikërisht aty ku nevoja është më urgjente.
“Në Shenzhen, tre udhëheqës përsëritën rëndësinë e rrjedhave të qëndrueshme të energjisë. Mirë. Le t’i marrim për fjalë, duke filluar nga rrjeti energjetik ukrainas”, deklaroi ajo.
Mesazhi është politikisht domethënës: nëse Moska është e gatshme të diskutojë për stabilitetin energjetik, atëherë duhet të ndalojë goditjet ndaj rrjetit që furnizon me energji qytetet dhe familjet ukrainase. Një ndalim i verifikueshëm do të ishte një provë konkrete, jo një tjetër deklaratë e përgjithshme për paqen.
“Nëse Moska i thotë jo kësaj, bota do ta shohë qartë se kush dëshiron paqe dhe kush jo”, paralajmëroi Meloni.
Kjo kërkesë ka edhe një dimension strategjik. Sulmet ndaj infrastrukturës energjetike nuk janë vetëm goditje ndaj ekonomisë ukrainase; ato synojnë qëndrueshmërinë e vendit, jetën e civilëve dhe aftësinë e tij për të përballuar dimrin. Për këtë arsye, mbrojtja e rrjetit energjetik është një çështje e sigurisë europiane, jo thjesht një çështje humanitare.
Garancitë e sigurisë: ambicia europiane përballë kufijve të angazhimit
Meloni vlerësoi marrëveshjen për shkëmbimin e të burgosurve të arritur në Abu Dhabi, por e cilësoi atë vetëm si një hap pozitiv në planin humanitar. Një shkëmbim të burgosurish nuk e zgjidh konfliktin dhe as nuk garanton që Rusia nuk do ta rifillojë agresionin në të ardhmen.
Për këtë arsye, Italia mbështet krijimin e një mekanizmi garancish për sigurinë e Ukrainës, përfshirë një propozim të frymëzuar nga Neni 5 i Traktatit të NATO-s, që parashikon mbrojtjen kolektive të vendeve anëtare.
“Ne nuk po vijmë duarbosh. Ky koalicion po punon për garancitë e sigurisë, përfshirë angazhimin e frymëzuar nga Neni 5 i NATO-s, të cilin Italia e propozoi dhe që tani është në tryezën e negociatave”, deklaroi ajo.
Por këtu lind një pyetje thelbësore për vetë Romën: sa të forta mund të jenë garancitë e sigurisë nëse vendet që i propozojnë nuk janë të gatshme të marrin përsipër të gjitha format e angazhimit ushtarak? Italia ka bërë të ditur se nuk do të dërgojë trupa në Ukrainë, ndërsa mbështet një mekanizëm të frymëzuar nga Neni 5. Kjo nuk e bën automatikisht të pavlefshëm propozimin, por e vendos atë përballë një prove të vështirë: çfarë do të ndodhë nëse Rusia e shkel marrëveshjen dhe çfarë përgjigjeje konkrete do të japin garantuesit?
Kjo është dilema që Europa duhet të zgjidhë përpara se të flasë për një arkitekturë të re sigurie. Garancitë nuk mund të jenë vetëm formulime në një dokument. Ato duhet të kenë mekanizma zbatimi, përgjegjësi të përcaktuara dhe kapacitete reale për të penguar një agresion të ri.
Meloni mes Uashingtonit dhe Europës: një ekuilibër gjithnjë e më i vështirë
Pozicioni i kryeministres italiane ka një rëndësi të veçantë edhe për shkak të marrëdhënieve të saj me administratën Trump. Roma kërkon të ruajë kanalet e komunikimit me Uashingtonin, por njëkohësisht nuk mund të pranojë që negociatat për sigurinë europiane të zhvillohen pa Europën.
Takimi i Melonit me Jared Kushnerin në Berlin, në kuadër të përpjekjeve diplomatike amerikane për Ukrainën, është pjesë e këtij realiteti. Italia po përpiqet të mbajë hapur komunikimin me amerikanët, ndërsa kërkon që zëri europian të ketë peshë në procesin e negociatave.
Këtu qëndron edhe sfida politike e Melonit: të mos e kthejë marrëdhënien me Trumpin në një arsye për të heshtur përballë interesave europiane, por as të mos e shkëpusë Italinë nga një partneritet transatlantik që mbetet thelbësor për sigurinë e saj.
Në këtë kontekst, formati E5 – Franca, Gjermania, Italia, Polonia dhe Britania e Madhe – synon të koordinojë përfaqësimin europian në negociatat për Ukrainën. Liderët europianë kanë rënë dakord që ky ekip të punojë në koordinim me institucionet e BE-së dhe me Kievin. Kjo është një përpjekje për të shmangur fragmentimin e qëndrimeve europiane dhe për të mos lejuar që secili kryeqytet të negociojë më vete me Uashingtonin apo Moskën.
Përfundimi: paqe me Ukrainën apo paqe mbi kurrizin e Ukrainës?
Samiti i Shenzhenit dhe takimi i Berlinit përfaqësojnë dy qasje të ndryshme ndaj së ardhmes së luftës. Nga njëra anë, diplomacia e fuqive të mëdha, ku Uashingtoni, Moska dhe Pekini mund të diskutojnë çështje globale. Nga ana tjetër, përpjekja europiane për të siguruar që çdo marrëveshje të mos cenojë sovranitetin e Ukrainës dhe sigurinë e kontinentit.
Meloni po përpiqet t’i vendosë këto dy realitete në të njëjtën tryezë, duke i kërkuar Kinës të ushtrojë ndikimin e saj, Rusisë të provojë me veprime gatishmërinë për paqe dhe Shteteve të Bashkuara të mos e trajtojnë Europën si një spektatore të negociatave.
Por sfida nuk është vetëm të kërkosh një vend në tryezë. Është të kesh peshën për të mos u anashkaluar dhe përgjegjësinë për të garantuar atë që kërkon.
Sepse pyetja që qëndron mbi gjithë këtë diplomaci është shumë më e madhe se një deklaratë e përbashkët: a do të ndërtohet paqja me pjesëmarrjen e Ukrainës dhe Europës, apo do të negociohet fati i tyre nga të tjerët?
…………………