Ndryshon fytyrë/ Terrori po shkruan skenarin e ri, bota ne prag te nje kurthi te rrezikshem

Kjo është teza e historianit amerikan Timothy Snyder, i cili vendos në të njëjtën vijë historike terrorizmin e 11 Shtatorit, luftën në Irak, propagandën ruse dhe luftën e Vladimir Putinit në Ukrainë.

Sipas Snyder, qëllimi i terrorit nuk është vetëm të vrasë apo të shkatërrojë. Qëllimi është të provokojë kundërshtarin, ta fusë në një gjendje frike dhe zemërimi dhe ta detyrojë të reagojë në mënyrën që i shërben vetë agresorit.

Duke kujtuar 11 Shtatorin 2001, kur ndodhej në një auditor të Universitetit të Yale-it, Snyder shkruan se pyetja më e rëndësishme nuk ishte vetëm se kush e kreu sulmin, por çfarë do të bënte Amerika më pas.

Dhe sipas tij, përgjigjja amerikane ishte pikërisht ajo që terroristët mund të kishin shpresuar.

Në vend të një shkëputjeje nga varësia ndaj naftës dhe një investimi masiv në energjinë e pastër, Shtetet e Bashkuara u futën në një seri konfliktesh në Lindjen e Mesme. Kulmi ishte pushtimi i Irakut në vitin 2003.

Për Snyder, kjo luftë ishte një gabim katastrofik.

Ajo jo vetëm që destabilizoi rajonin, por dëmtoi besimin e amerikanëve te institucionet e tyre dhe, më tej, dobësoi vetë idenë e një rendi ndërkombëtar të bazuar mbi rregulla.

Dhe këtu, sipas Snyder, shfaqet hija e Vladimir Putinit.

Lufta e Irakut nuk shkaktoi pushtimin rus të Ukrainës, thekson historiani, por i dha Moskës një precedent të rrezikshëm: fuqitë e mëdha mund të pushtonin vende të tjera dhe ta mbulonin agresionin me një narrativë të madhe propagandistike.

Snyder kujton se propaganda ruse për Ukrainën i ngjante në mënyrë shqetësuese propagandës amerikane për Irakun. Ukrainasit u shpallën “nazistë”, shteti ukrainas u paraqit si artificial, ndërsa Rusia pretendonte se po sillte demokracinë në një vend demokratik.

Në këtë pikë, argumenti i Snyder është i prerë: një gabim nuk e justifikon një tjetër.

Por problemi, sipas tij, është se lufta e Irakut kishte krijuar një botë ku e vërteta dhe gënjeshtra, agresori dhe viktima, rregulli dhe shkelja e tij, nisën të bëheshin gjithnjë e më të vështira për t’u dalluar.

Dhe sot, thotë Snyder, kjo logjikë ka mbërritur deri te politika amerikane.

Historiani e lidh këtë zhvillim edhe me Donald Trumpin, duke argumentuar se terrori politik dhe frika janë bërë instrumente të fuqisë. Ai ngre shqetësimin se, nën retorikën e “mbrojtjes së atdheut”, ushtria amerikane mund të përdoret gjithnjë e më shumë në betejat e brendshme politike.

Por pjesa më dramatike e analizës së Snyder vjen nga Ukraina.

Ai shkruan se këtë analizë po e përgatit nga një bunker nëntokësor në Harkiv, ndërsa sirenat e alarmit ajror bien përsëri. Dronët rrëzohen, por raketat vazhdojnë të godasin.

Civilët ukrainas, sipas tij, përjetojnë çdo ditë formën më të drejtpërdrejtë të terrorit: frikën se kur do të bjerë raketa tjetër.

Snyder e lidh këtë situatë edhe me politikën e Donald Trumpit ndaj Iranit. Sipas tij, lufta në Lindjen e Mesme po konsumon burime dhe municione që mund të nevojiteshin në Ukrainë, ndërsa i krijon Vladimir Putinit hapësirë për të vazhduar agresionin.

Dhe pikërisht këtu, Snyder ngre një skenar ekstremisht shqetësues: mundësinë që një sulm në territorin amerikan të përdoret si justifikim për zgjerimin e luftës, shtimin e pranisë ushtarake brenda vendit apo edhe kufizimin e proceseve demokratike.

Ai paralajmëron se edhe një sulm i sajuar, nëse do të përdorej politikisht, do të mund të prodhonte të njëjtin efekt.

Terrori do të kishte arritur atë që kërkon: ta bënte viktimën të sillej sipas skenarit të agresorit.

Por Snyder e mbyll analizën me një mesazh tjetër.

Nga bunkeri i Harkivit, ai përshkruan ukrainasit që, pavarësisht sirenave dhe raketave, mblidhen së bashku, diskutojnë, buzëqeshin dhe vazhdojnë të mendojnë për të ardhmen.

Ata, shkruan ai, nuk po bëjnë atë që duan terroristët.

Nuk po dorëzohen.

Nuk po ndjekin turmën.

Po mendojnë vetë.

Dhe kjo, sipas Timothy Snyder, është përgjigjja më e fortë ndaj terrorit: të mos lejosh që frika të të marrë kontrollin dhe të mos bësh atë që agresori dëshiron të bësh.

Sepse, në fund, beteja nuk zhvillohet vetëm në fushën e luftës.

Ajo zhvillohet edhe brenda mendjes së atij që sulmohet