10 vjet reformë në drejtësi/ Shqiptarët ende presin me vite për një vendim

U ndryshua Kushtetuta. U ngritën institucione të reja. Qindra gjyqtarë dhe prokurorë kaluan në sitën e vettingut. U shkarkuan, u dorëhoqën dhe u zëvendësuan magjistratë. U ndryshua harta gjyqësore dhe për një dekadë të tërë shqiptarëve iu tha se po ndërtohej një drejtësi e re.

Por 10 vjet pas nisjes së reformës, mbetet një pyetje shumë më e thjeshtë se të gjitha debatet politike: sa drejtësi mori në të vërtetë qytetari shqiptar?

Ndryshimet kushtetuese që hapën rrugën e reformës u miratuan në korrik të vitit 2016. Procesi i rivlerësimit kalimtar të gjyqtarëve dhe prokurorëve u mbyll zyrtarisht në qershor 2026.

Një cikël i madh institucional përfundoi.

Por halli i qytetarit nuk përfundoi.

Raporti i Komisionit Europian për shtetin e së drejtës, publikuar më 17 korrik 2026, evidenton se mungesat e burimeve njerëzore vazhdojnë të ndikojnë në cilësinë dhe funksionimin e drejtësisë.

Sipas raportit, nga 417 pozicione gjyqtarësh në sistem, në janar 2025 ishin efektivisht në detyrë vetëm 306 gjyqtarë, ose rreth 73 për qind e numrit të parashikuar.

Problemi bëhet edhe më i dukshëm në Apel.

Gjykata e Apelit kishte vetëm 40 gjyqtarë në detyrë nga 78 pozicione.

Pra pothuajse gjysma e kapacitetit të parashikuar mungon, ndërsa qytetarët presin shqyrtimin e dosjeve të tyre.

Dhe këtu nis paradoksi i madh i drejtësisë shqiptare:

qytetari kërkon vendim, ndërsa sistemi kërkon gjyqtarë.

Komisioni Europian konstaton se situata është përmirësuar në gjykatat e shkallës së parë dhe në Gjykatën e Lartë, por problemet mbeten serioze në Apel.

Norma e zgjidhjes së çështjeve në shkallën e dytë, sipas kategorive, lëviz vetëm nga 42 deri në 77 për qind, ndërsa kohët e nevojshme për përfundimin e çështjeve civile dhe tregtare në Apel cilësohen ende shumë të larta.

Edhe Gjykata e Lartë, megjithëse ka bërë një reduktim të fortë të stokut, vazhdonte të kishte 12 356 çështje të prapambetura në qershor 2026.

Në vitin 2022 ishin rreth 30 mijë.

Pra ka përmirësim real.

Por 12 mijë dosje nuk janë thjesht një statistikë.

Pas çdo dosjeje mund të jetë një pronë që nuk mund të përdoret, një biznes që nuk di nëse ka fituar apo humbur, një trashëgimi familjare e bllokuar, një konflikt pune, një dëm ekonomik apo një qytetar që pret prej vitesh një përgjigje nga shteti.

Drejtësia nuk matet vetëm me numrin e gjyqtarëve të shkarkuar nga vettingu. Matet edhe me kohën që i duhet një qytetari për të marrë drejtësi.

Dhe shqetësimi i qytetarëve shfaqet edhe në një tjetër statistikë zyrtare.

Vetëm gjatë vitit 2025, pranë Inspektorit të Lartë të Drejtësisë u depozituan 1 792 ankesa.

Prej tyre, 255 lidhen me zvarritjen e gjykimit të çështjeve, 159 me zvarritjen e hetimeve dhe 110 me vonesa në arsyetimin e vendimeve gjyqësore.

Ndërsa në 462 ankesa qytetarët kanë ngritur pretendime për vendimmarrje të padrejtë.

Këtu duhet bërë një dallim thelbësor: ankesa nuk provon automatikisht se një gjyqtar apo prokuror ka shkelur ligjin.

Por numri i tyre tregon diçka tjetër që nuk mund të injorohet:

një pjesë e qytetarëve vazhdon të ketë probleme serioze me mënyrën se si e përjeton drejtësinë.

Dhe pikërisht këtu duhet bërë bilanci i vërtetë i reformës.

Jo në konferenca.

Jo në deklarata politike.

Jo duke numëruar vetëm institucionet e reja që janë ngritur.

Por duke pyetur qytetarin që hap derën e gjykatës:

Sa kohë do të presësh?

Sa seanca do të shtyhen?

Kur do të marrësh vendimin?

Kur do të arsyetohet ai vendim?

Dhe sa do të të kushtojë deri atëherë drejtësia që shteti të premton?

Reforma në drejtësi ishte e domosdoshme. Vettingu largoi nga sistemi një numër të madh magjistratësh dhe ngritja e institucioneve të reja ndryshoi rrënjësisht arkitekturën e drejtësisë shqiptare.

Por pas dhjetë vitesh, qytetari ka të drejtë të kërkojë rezultatin, jo vetëm procesin.

Sepse ekziston një parim shumë më i vjetër se çdo reformë:

DREJTËSIA E VONUAR MUND TË KTHEHET NË DREJTËSI TË MOHUAR.

Dhe pikërisht këtu nis investigimi ynë.

Sa vite presin realisht shqiptarët në gjykata? Cilat gjykata kanë dosjet më të vjetra? Kush kontrollon zvarritjet? Sa gjyqtarë mbajnë ngarkesën e mijëra çështjeve dhe çfarë përgjegjësie ka sistemi kur një proces humbet vite të tëra në korridoret e drejtësisë?

Këto janë pyetjet që do të ndjekim më tej.

Sepse pas 10 vitesh reformë, pyetja nuk është më vetëm nëse Shqipëria ka institucione të reja drejtësie.

Pyetja është nëse shqiptari ka më shumë drejtësi.