Franca para testit të 6 tetorit/ Protesta e shkollave po kthehet në krizë kombëtare

Franca hyn në një nga ditët më të rrezikshme të krizës së saj studentore. Të hënën, 5 tetor, Ministria franceze e Arsimit raportoi 413 gjimnaze të prekura nga bllokime ose çrregullime, ndërsa një ditë më parë qeveria kishte paralajmëruar se në 400 deri në 500 shkolla mësimi mund të pezullohej plotësisht ose pjesërisht për arsye sigurie. Por shifra që ndryshon natyrën e historisë nuk është vetëm numri i shkollave: një 15-vjeçar në Lens humbi dorën gjatë protestave dhe autoritetet kanë hapur hetim për incidentin.

Sipas raportimit të Reuters, media lokale La Voix du Nord tha se adoleshenti u plagos pasi mori në dorë një granatë shurdhuese të policisë. Prefekti lokal konfirmoi plagosjen e rëndë dhe hapjen e hetimit, por jo të gjitha rrethanat. Kjo është e rëndësishme: deri sa hetimi të sqarojë përdorimin e mjetit, distancën dhe zinxhirin e ngjarjes, përgjegjësia nuk mund të shpallet në televizion si fakt i mbyllur.

Protesta nisi në gjysmën e dytë të shtatorit nga zemërimi për vende bosh mësuesish, klasa të mbipopulluara, godina të degraduara dhe orare të gjata. Brenda pak javësh u shndërrua në një lëvizje kombëtare. Ministri i Arsimit, Édouard Geffray, ka thënë se 24 shkolla janë djegur ose vandalizuar dhe 78 punonjës të arsimit janë plagosur. Ministria e Brendshme raporton afërsisht 5 mijë arrestime, shumica të mitur. Këto shifra janë të përkohshme dhe mund të ndryshojnë me përditësimet e ditës.

Por kriza nuk është më vetëm arsimore. Protestat vijnë në të njëjtën kohë me përpjekjen e qeverisë për të ulur deficitin përmes buxhetit të vitit 2027. Sindikata të mëdha të arsimit dhe CGT kanë mbështetur mobilizimin e 6 tetorit, ndërsa në disa zona janë bashkuar edhe studentë universitetesh dhe prindër. Kjo krijon rrezikun që kërkesa konkrete për mësues e godina të kthehet në një ombrellë për pakënaqësi më të gjera sociale dhe fiskale.

Qeveria po përpiqet të ecë në dy drejtime: të pranojë se ka probleme reale në sistemin arsimor dhe njëkohësisht të rikthejë rendin. Ministri Geffray ka folur për dialog, ndërsa autoritetet kanë dënuar dhunën dhe kanë fajësuar grupe të ekstremit të majtë për infiltrimin e protestave. Sindikatat dhe kritikët e policisë kundërshtojnë se përgjigjja e forcës ka qenë e tepruar. Të dyja këto janë pozicione politike; ajo që është fakt është se dëmet, plagosjet dhe arrestimet e kanë ngritur koston e krizës.

Tani e gjithë vëmendja është te e marta, 6 tetor, kur organizatat e nxënësve dhe studentëve kanë thirrur mobilizim kombëtar dhe disa sindikata të arsimit u kanë bërë thirrje anëtarëve t’i bashkohen, përfshirë përmes grevës. Nëse pjesëmarrja zgjerohet dhe dhuna ulet, presioni mbi qeverinë për lëshime konkrete në arsim rritet. Nëse përplasjet dominojnë sërish, debati mund të zhvendoset nga shkollat te rendi publik.

Prandaj pyetja që do të përcaktojë fazën tjetër nuk është vetëm sa shkolla do të mbyllen. Është nëse protesta e të rinjve do të mbetet një revoltë për arsimin, apo Franca po hyn në një bashkim më të madh pakënaqësish që qeveria do ta ketë shumë më të vështirë ta ndajë dhe ta menaxhojë.