PRESIDENTI TRUMP NDRYSHON KURSIN, VUÇIÇ FITON TERREN, SHBA AFROHET ME BEOGRADIN

Uashingtoni ndryshon prioritetet në Ballkan. Administrata e dytë e Donald Trump po e sheh Serbinë gjithnjë e më shumë si partner strategjik për energjinë, investimet dhe frenimin e ndikimit rus e kinez, ndërsa presioni për demokracinë dhe të drejtat e njeriut duket se po zbehet.

Kështu shkruan Sebastian Greenawalt në një analizë për “European Western Balkans”, të përshtatur nga Pamfleti.

Sipas Greenawalt, kjo nuk është një politikë e krijuar nga Trump, por një prirje që ka ekzistuar prej vitesh dhe që administrata e re amerikane po e çon më tej: bashkëpunim më i ngushtë me Aleksandar Vuçiçin, pavarësisht kritikave për gjendjen e demokracisë në Serbi.

Dialogu strategjik SHBA-Serbi, me fokus te ekonomia, energjia, infrastruktura dhe investimet, shihet si një nga shenjat e kësaj qasjeje.

Në analizë argumentohet se Uashingtoni po largohet nga modeli i mëparshëm, ku bashkëpunimi me Beogradin shoqërohej me kërkesa më të forta për reforma demokratike, sundimin e ligjit dhe të drejtat e njeriut.

Në vend të tyre, stabiliteti dhe interesat strategjike po marrin përparësi.

Greenawalt e lidh këtë ndryshim edhe me situatën e brendshme në Serbi. Ai përmend përqendrimin e pushtetit te Vuçiçi, dobësimin e institucioneve të pavarura, presionin ndaj medias dhe shoqërisë civile, si dhe protestat e mëdha të nisura pas tragjedisë së Novi Sadit.

Por Serbia nuk është vetëm një çështje e demokracisë.

Beogradi është një pikë kyçe në përplasjen mes SHBA-së, Rusisë dhe Kinës. Vuçiçi ka ruajtur marrëdhënie me Moskën dhe Pekinin, ndërsa Uashingtoni kërkon të reduktojë ndikimin rus, veçanërisht në sektorin energjetik.

Pikërisht këtu lind dilema amerikane: nëse presioni ndaj Vuçiçit bëhet shumë i madh, ekziston frika se Serbia mund të afrohet edhe më shumë me Rusinë ose Kinën.

Sipas Greenawalt, kjo ka krijuar prej vitesh një lloj tolerance amerikane ndaj Beogradit.

Trump, sipas autorit, nuk po e ndryshon domosdoshmërisht drejtimin, por po e ndryshon renditjen e prioriteteve.

Demokracia, të drejtat e njeriut dhe reformat institucionale po humbasin peshë, ndërsa investimet amerikane, energjia, siguria dhe konkurrenca gjeopolitike po dalin në krye.

Një tjetër sinjal është mbyllja e programeve të USAID-it, që sipas analizës ka reduktuar mbështetjen për organizatat serbe që merren me transparencën, sundimin e ligjit dhe monitorimin e pushtetit.

Ndërkohë, në Kongresin amerikan ka edhe një përpjekje për kundërpeshë. Një projektligj i sponsorizuar nga Joe Wilson dhe Bill Keating parashikon sanksione ndaj personave që dëmtojnë demokracinë, kontribuojnë në korrupsion apo cenojnë stabilitetin e Ballkanit.

Kosova mbetet pika më e ndjeshme e ekuacionit. SHBA vazhdon të mbështesë pavarësinë e Kosovës dhe normalizimin me Serbinë, por në të njëjtën kohë kërkon ta mbajë Beogradin në orbitën perëndimore.

Dhe pikërisht këtu, sipas Greenawalt, qëndron rreziku i “stabilitokracisë”: një model ku Perëndimi toleron qeverisje gjithnjë e më autoritare, për sa kohë ato garantojnë stabilitet dhe bashkëpunim strategjik.

Në fund, pyetja për Ballkanin është nëse kjo politikë do ta afrojë realisht Serbinë me Perëndimin, apo do t’i japë Vuçiçit më shumë hapësirë për të konsoliduar pushtetin pa u përballur me presion të fortë për reforma demokratike.

Sipas analizës së Sebastian Greenawalt, , epoka e kushtëzimit të fortë demokratik po zbehet dhe po vjen një politikë amerikane ku stabiliteti, paratë, energjia dhe gjeopolitika janë gjithnjë e më shumë në krye të axhendës.