KUR UNIFORMA NUK E MBAN DOT SEDRËN: PSE GODITEN TË RINJTË EDHE KUR NUK PARAQESIN RREZIK?

Ka diçka thellësisht shqetësuese në pamjen e një të riu që goditet nga një polic, ndërkohë që nuk duket se përbën rrezik për askënd. Sidomos kur goditja shoqërohet me atë mënyrën e ashpër të sjelljes, me nervozizmin dhe forcën që, në vend të kontrollit të situatës, të krijojnë përshtypjen e një përplasjeje personale.

Pamjet e protestave në Tiranë kanë hapur pikërisht këtë debat.

Çfarë e shtyn një efektiv të përdorë forcë edhe në rrethana kur domosdoshmëria e saj është e diskutueshme? A kemi përballë mungesë profesionalizmi, një kulturë të gabuar të ushtrimit të autoritetit apo reagime individuale që institucionet nuk kanë arritur t’i parandalojnë?

Në shoqërinë shqiptare njohim mirë një fenomen të vjetër: sedrën e lënduar që kërkon të rikthejë autoritetin përmes forcës. Atë mentalitetin ku një fjalë e rëndë konsiderohet poshtërim, ku kundërshtimi merret si sfidë personale dhe ku tërheqja nga konflikti shihet si dobësi.

E kemi hasur në rrugë, në marrëdhëniet mes njerëzve, në konfliktet e përditshme dhe, herë pas here, edhe në mënyrën se si ushtrohet pushteti.

Por nëse një qytetar humbet kontrollin nga sedra, polici ka detyrimin profesional të mos veprojë njësoj.

Sepse ai ka në dorë diçka që qytetari i zakonshëm nuk e ka: autoritetin e shtetit.

Më 17 tetor, drejtori i përgjithshëm i Policisë së Shtetit, Skënder Hita, konfirmoi pezullimin e shtatë efektivëve, të dyshuar për tejkalim kompetencash dhe shkelje të parimit të proporcionalitetit gjatë protestave.

Këto pezullime nuk provojnë ende fajësinë e tyre, por dëshmojnë se mënyra e ushtrimit të forcës është bërë objekt shqyrtimi edhe brenda vetë Policisë së Shtetit.

Dhe debati shkon përtej shtatë uniformave.

Në një vend ku për dekada autoriteti është lidhur shpesh me frikën që imponon, profesionalizmi i policisë kërkon edhe ndryshimin e një kulture sjelljeje.

Injoranca nuk është domosdoshmërisht mungesë shkollimi. Ndonjëherë shfaqet si paaftësi për ta kuptuar kufirin mes autoritetit dhe arrogancës, mes detyrës dhe sedrës personale.

Një polic që fyhet nuk fiton të drejtën të godasë. Një polic që provokohet nuk mund ta përdorë shkopin e gomës për të rivendosur krenarinë e tij. Një person që është neutralizuar nuk mund të ndëshkohet më tej vetëm sepse pak çaste më parë ka kundërshtuar.

Një shoqëri që e ngatërron vetëpërmbajtjen me dobësinë rrezikon ta bartë këtë keqkuptim edhe brenda institucioneve.

Dhe këtu ia vlen krahasimi me vendet perëndimore.

Sigurisht, policia në Francë, Britani apo vende të tjera europiane ka pasur rastet e veta të përdorimit të tepruar të forcës. Asnjë demokraci nuk është e imunizuar ndaj abuzimit.

Por standardet profesionale britanike, për shembull, kërkojnë shprehimisht vetëkontroll, tolerancë dhe përdorim të forcës vetëm kur është e nevojshme, e arsyeshme dhe proporcionale.

Thelbi i këtij standardi është se polici nuk duhet të fitojë një përballje personale me qytetarin. Ai duhet të përmbushë detyrën ligjore.

Madje, Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut, në mars të këtij viti, konstatoi trajtim degradues në një rast në Turqi, ku një efektiv kishte përdorur gaz lotsjellës drejtpërdrejt ndaj një protestuesi nga më pak se një metër distancë, pa qenë forca e përdorur e domosdoshme.

Ky është një dallim i rëndësishëm për t’u kuptuar edhe në Shqipëri.

Spraji nuk mund të përdoret për t’i dhënë një mësim dikujt. Shkopi i gomës nuk është instrument disiplinimi moral. Dhe arrestimi nuk duhet të shoqërohet me ndëshkim fizik.

Nga ana tjetër, gjatë protestave në Tiranë janë plagosur edhe dhjetëra punonjës policie. Ka pasur sulme me gurë, mjete ndezëse dhe shkatërrime të pronës. Ato janë ngjarje serioze, të cilat kërkojnë hetim dhe përgjegjësi.

Një efektiv i sulmuar ka të drejtë të mbrohet. Policia ka detyrimin të ndalojë dhunën dhe të ruajë rendin publik.

Por pikërisht këtu matet profesionalizmi: të dallosh personin që të sulmon nga ai që nuk paraqet rrezik, të dallosh kundërshtimin verbal nga kërcënimi fizik dhe të dish të ndalosh përdorimin e forcës në çastin kur ajo nuk është më e nevojshme.

Në fund të fundit, pas çdo të riu që shohim të goditet në rrugë, është një jetë njerëzore. Ka një familje, një nënë, një baba, njerëz që e presin të kthehet në shtëpi.

Edhe polici ka familjen e tij, lodhjen, frikën dhe tensionin e një pune të vështirë. Kjo meriton të kuptohet. Por përgjegjësia që shoqëron uniformën nuk zhduket në momentet e tensionit.

Dhe ajo që duhet të na shqetësojë është edhe trashëgimia morale që u lëmë të rinjve.

Nëse një brez sheh se ai që ka pushtetin mund të të godasë edhe kur nuk përbën rrezik, çfarë mëson për ligjin? Nëse qytetari e përjeton policinë si burim frike dhe jo sigurie, si mund të ndërtohet besimi te shteti?

Shqipëria nuk ka nevojë për policë që të provojnë në rrugë se janë më të fortë se qytetarët.

Ka nevojë për efektivë që e njohin forcën e tyre, por dinë ta kufizojnë atë.

Për drejtues që nuk e mbrojnë verbërisht uniformën, por hetojnë sjelljen e njeriut që e mban atë.

Për një kulturë ku të ruash qetësinë kur të tjerët e humbasin nuk konsiderohet dobësi, por cilësi profesionale.

Shtatë pezullimet duhet të shoqërohen me hetime të plota, me shqyrtimin e pamjeve, të urdhrave të dhëna dhe të përgjegjësive konkrete.

Sepse në çdo shoqëri mund të ketë njerëz që humbasin kontrollin. Problemi bëhet institucional nëse ata që mbajnë uniformën nuk japin llogari kur e bëjnë këtë.

Dhe ndoshta këtu duhet të fillojë ndryshimi i vërtetë: te kuptimi se sedra personale duhet të mbetet jashtë detyrës publike.

Një polic mund të ketë pushtetin ta godasë një qytetar. Por vetëm ligji mund t’i japë të drejtën ta përdorë atë forcë.

NTV FOKUS | NTV TELEVIZION

#NTVFokus #NTVAl #Policia #Protestat #Tirana #TeRinjte #DhunaPolicore #TeDrejtatENjeriut