Jemi rrahur që kulishë/ Shqiptari ‘ushqen’ të fortin, pastaj ankohet se po e shkel me këmbë

Nga Ardi Stefa

Përse shqiptarët historikisht dëgjojnë më shumë atë që bërtet, kërcënon dhe poshtëron, sesa atë që shpjegon, bind dhe respekton?

Ardi Stefa ngre këtë pyetje në analizën e tij, duke argumentuar se shoqëria shqiptare ka ngatërruar për një kohë të gjatë forcën me autoritetin dhe pushtetin me frikën.

Miti i “të fortit”

Sipas Stefës, një pjesë e kësaj sjelljeje lidhet me formimin kulturor dhe politik të shoqërisë shqiptare.

“Në Shqipëri shteti ka qenë gjithmonë autoritar, i largët, i padrejtë ose i paaftë, duke injektuar mentalitetin që me të butë nuk merresh vesh.”

Në këtë realitet, autori thotë se është krijuar miti i “të fortit”: personit që nuk kërkon respekt, por frikë; që nuk përpiqet të bindë, por urdhëron; që e sheh kritikën si sulm dhe kundërshtarin si armik.

Stefa e lidh këtë mentalitet edhe me një shprehje popullore të Vlorës:

“Jemi rrahur që kulishë!”

Sipas tij, kjo shprehje përmbledh një lloj nënshtrimi të trashëguar përballë autoritetit dhe forcës.

Pse na tërheq arroganca?

Autori argumenton se arroganca shpesh krijon një iluzion sigurie.

Në një shoqëri ku pasiguria dhe kaosi janë të pranishme, njeriu mund të kërkojë dikë që flet me siguri absolute. Nuk është domosdoshmërisht e rëndësishme nëse ai person ka të drejtë; mjafton që të duket i vendosur.

Në të kundërt, demokracia kërkon durim, debat, kompromis, institucione dhe përgjegjësi.

“Lideri demokratik duhet të shpjegojë pse. Lideri autoritar mjafton të thotë që ashtu do ai.”

Dhe pikërisht këtu, sipas Stefës, qëndron paradoksi: qytetari mund të kërkojë një pushtet të fortë për t’u ndier i mbrojtur, por më pas është pikërisht ai pushtet që mund t’i kufizojë lirinë dhe dinjitetin.

Ankohemi për atë që vetë zgjedhim

Një tjetër kontradiktë që ngre autori është marrëdhënia mes qytetarit dhe pushtetit.

Shqiptari, shkruan Stefa, ankohet për arrogancën e pushtetit, ndërkohë që shpesh ka votuar njerëzit që përfaqësojnë këtë arrogancë.

Ankohet për korrupsionin, por admiron “të fortin” që shkel rregullat. Ankohet për mungesën e drejtësisë, ndërsa në disa raste beson se drejtësia është ajo që vendos më i fuqishmi.

“Arroganca nuk bie nga qielli. Ne e ngjisim atje. Dhe pastaj habitemi pse na sheh nga lart.”

Forca nuk është frika

Në fund të analizës së tij, Stefa argumenton se ndryshimi duhet të nisë nga mënyra se si shqiptarët e perceptojnë vetë forcën.

Sipas tij, forcë nuk është të poshtërosh, por të mos kesh nevojë të poshtërosh askënd.

Forcë nuk është të mbyllësh gojën e kundërshtarit, por të pranosh kritikën.

Forcë nuk është të të kenë frikë, por të mos kërkosh që të tjerët të kenë frikë prej teje.

Dhe për autorin, ndryshimi i vërtetë do të vijë atëherë kur qytetari shqiptar të mos kërkojë më “dorën e fortë”, por institucionin e fortë.

“Dita kur shqiptari do të pushojë së admiruari dorën e fortë dhe do të fillojë të kërkojë institucionin e fortë, do të jetë dita kur do të ndryshojë gjithçka për shqiptarët.”