NJE KAFSHATE KAROTE/ INTEGRIM PERPARA ANETARESIMIT, 15 VITE NEN KONTROLL DHE MASA

Bashkimi Evropian po përgatit një model të ri zgjerimi, ku vendet kandidate mund të integrohen gradualisht në politika dhe programe të Unionit edhe përpara anëtarësimit të plotë.

Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, prezantoi propozimin e ri, duke theksuar se integrimi gradual nuk zëvendëson anëtarësimin, por u jep vendeve që avancojnë me reformat mundësinë të përfitojnë më herët nga tregu i përbashkët, programet evropiane dhe mekanizmat e bashkëpunimit.

Por paralelisht me përfitimet e hershme, Brukseli kërkon edhe më shumë kontrolle.

Pika më e fortë e planit është krijimi i një mekanizmi mbrojtës që mund të funksionojë deri në 15 vjet pas anëtarësimit. Në rast të shkeljeve serioze të sundimit të ligjit, demokracisë apo vlerave të BE-së, një shteti të ri anëtar mund t’i ndërpriten fondet dhe, në rastet më të rënda, t’i pezullohet edhe e drejta e votës.

Marta Kos tha se BE-ja nuk dëshiron të përsërisë rastin e Hungarisë dhe Viktor Orbánit, ku mekanizmat ekzistues nuk kanë prodhuar një reagim të shpejtë dhe efektiv.

Në këtë mënyrë, modeli i ri kombinon “karotën” e integrimit të hershëm me “frenat” e kontrollit pas anëtarësimit.

Vendet që përmbushin kriteret mund të përfshihen gradualisht në fusha si tregu i përbashkët, energjia, siguria, Erasmus+, Horizon Europe dhe bashkëpunimi me agjencitë evropiane. Ndërkohë, Brukseli synon të forcojë kontrollet mbi sundimin e ligjit, prokurimet publike, menaxhimin e fondeve, kufijtë dhe kapacitetet institucionale që në fazën e para-anëtarësimit.

Komisioni propozon gjithashtu kufizime për përdorimin e vetos nga anëtarët e rinj në disa fusha, në mënyrë që mosmarrëveshjet dypalëshe të mos përdoren për të bllokuar zgjerimin e mëtejshëm.

Në këtë arkitekturë të re, Shqipëria renditet mes vendeve më të avancuara të procesit të zgjerimit, së bashku me Malin e Zi, Moldavinë dhe Ukrainën.

Mesazhi i Brukselit është i dyfishtë: vendet që bëjnë reforma mund të afrohen më shpejt me strukturat e BE-së, por anëtarësimi i plotë do të shoqërohet me mekanizma të rinj kontrolli dhe masa mbrojtëse.

Sipas Marta Kos, kjo qasje synon të sigurojë që zgjerimi i ardhshëm të mos jetë vetëm zgjerim i numrit të anëtarëve, por edhe garanci që standardet evropiane të respektohen edhe pas hyrjes në Union.