Rama i vë thikën në tryezë Europës/ Ballkani kërkon çelësat e Brukselit

Nga Forumi i Cernobbios, kryeministri shqiptar e ka zhvendosur diskutimin nga pyetja klasike “kur do të hyjë Ballkani në BE?” drejt një pyetjeje shumë më të vështirë: çfarë ndodh me Europën nëse Ballkani vazhdon të mbahet jashtë saj?

Në këtë pikë qëndron edhe thelbi i dilemës që Rama po i vendos përballë Europës.

Sipas kësaj logjike, zgjerimi nuk duhet parë vetëm si një shpërblim që u jepet vendeve kandidate pasi të kenë përfunduar të gjitha reformat, por si një instrument strategjik për ta forcuar vetë Bashkimin Europian. Ballkani Perëndimor është i rrethuar gjeografikisht nga BE-ja, por politikisht dhe institucionalisht vazhdon të qëndrojë në pragun e saj.

Dhe pikërisht ky boshllëk krijon hapësirë për ndikime të tjera.

Problemi që nuk quhet më thjesht “zgjerim”

Për vite me radhë, Brukseli e ka trajtuar integrimin e Ballkanit si një proces teknik: reforma, kapituj negociatash, standarde, sundim ligji, luftë kundër korrupsionit dhe përmbushje kriteresh.

Por realiteti gjeopolitik ka ndryshuar.

Lufta në Ukrainë e ka bërë shumë më të qartë se sa e rrezikshme mund të jetë një hapësirë europiane e lënë në një zonë gri strategjike. Ndërsa BE-ja diskuton se si të zgjerohet, aktorë të tjerë kërkojnë të zgjerojnë ndikimin e tyre.

Për këtë arsye, Rama po e shtyn debatin drejt një formule tjetër: integrim më i shpejtë, më gradual dhe me përfitime konkrete edhe përpara anëtarësimit të plotë.

Një ide e tillë është shfaqur edhe në propozimin e përbashkët Rama–Vuçiç për integrim gradual në tregun e përbashkët dhe hapësirën Schengen, por pa të drejtën e vetos dhe pa të gjitha të drejtat institucionale të një anëtari të plotë. (euronews⁠)

Në pamje të parë, kjo mund të duket si një kompromis teknik.

Në të vërtetë, është një pyetje politike shumë më e madhe:

A është Europa gati të integrojë Ballkanin përpara se Ballkani të bëhet plotësisht Europë?

Dhe këtu hyn Serbia

Nëse flitet për Ballkanin, Serbia është elefanti në dhomë.

Beogradi mbetet një nga vendet më të rëndësishme në ekuacionin e zgjerimit europian, por njëkohësisht edhe një nga problemet më të mëdha të tij.

Procesi i anëtarësimit të Serbisë ka mbetur i ngadalësuar për shkak të çështjeve që lidhen me sundimin e ligjit, demokracinë, politikën e jashtme dhe veçanërisht raportet me Kosovën dhe Rusinë. (SeeNews⁠)

Dhe zhvillimet e fundit e kanë bërë këtë kontradiktë edhe më të dukshme.

Vetëm pak ditë më parë, Komisionerja europiane për Zgjerimin, Marta Kos, anuloi një vizitë në Serbi pas polemikave rreth trajtimit dhe glorifikimit të Ratko Mlladiçit, i dënuar për gjenocid dhe krime lufte. (Reuters⁠)

Pra, ndërsa Rama kërkon një Europë që ta afrojë Ballkanin, Serbia vazhdon të përballet me pikërisht ato çështje politike dhe historike që e bëjnë Brukselin të hezitojë.

Këtu qëndron paradoksi.

Europa ka nevojë për Ballkanin, por Ballkani ende nuk është gati të sillet gjithmonë si Europa.

Rama po i kërkon Brukselit të zgjedhë

Në thelb, mesazhi i Ramës është një sfidë politike.

Nëse Europa e konsideron Ballkanin pjesë të pandashme të hapësirës së saj strategjike, atëherë duhet të krijojë një mënyrë për ta afruar rajonin më shpejt.

Nëse nuk e bën, rrezikon që vendet e Ballkanit të mbeten në një zonë të përhershme pritjeje.

Dhe zona e pritjes nuk është neutrale.

Ajo mbushet nga ndikime, interesa dhe aleanca të tjera.

Kjo është arsyeja pse debati për veton nuk është thjesht një debat procedural. Është një debat mbi vetë arkitekturën e Europës së ardhshme.

Sepse një Bashkim Europian më i madh do të ketë më shumë shtete, më shumë interesa kombëtare dhe potencialisht më shumë mundësi për bllokime.

Pikërisht këtu qëndron edhe argumenti i propozimit Rama–Vuçiç: vendet e Ballkanit mund të integrohen gradualisht në tregun europian dhe në hapësirën Schengen, duke përfituar ekonomikisht dhe politikisht, por pa marrë menjëherë të drejtën për të bllokuar vendimmarrjen e BE-së. (euronews⁠)

Por dilema europiane është më e thellë

A mund të ketë një Europë me dy nivele?

Një Europë ku disa vende kanë të gjitha të drejtat e anëtarësimit dhe disa të tjera janë brenda tregut, në Schengen dhe në mekanizma të përbashkët, por pa fuqi të plotë politike?

Kjo mund të jetë një rrugë praktike për të zhbllokuar procesin.

Por mund të krijojë edhe një tjetër problem: një Ballkan “gjysmë brenda” Europës, por ende jashtë tavolinës ku merren vendimet kryesore.

Dhe këtu qëndron rreziku që Rama duhet të përballojë edhe vetë.

Sepse heqja dorë nga vetoja mund të përshpejtojë integrimin, por njëkohësisht mund të krijojë një kategori të re anëtarësimi ku vendet e Ballkanit do të kenë detyrimet e Europës pa pasur menjëherë të gjithë fuqinë politike të saj.

Në fund, pyetja i mbetet Europës

Rama po e vendos Brukselin përballë një zgjedhjeje.

Ose Europa e trajton Ballkanin si periferi që duhet të presë derisa të jetë “gati”.

Ose e sheh Ballkanin si pjesë të vetë betejës për sigurinë, stabilitetin dhe fuqinë europiane.

Në rastin e parë, procesi mund të vazhdojë të zvarritet për vite.

Në të dytin, duhet një formulë e re.

Dhe formula e Ramës është pikërisht kjo: më shumë Europë në Ballkan, edhe nëse Ballkani nuk mund të bëhet menjëherë Europë me të gjitha të drejtat.

Por mbi këtë formulë qëndron hija e Serbisë.

Sepse nëse Brukseli vendos ta hapë më shpejt derën për Ballkanin, pyetja nuk do të jetë vetëm se kur do të hyjë Shqipëria, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Kosova apo Bosnja.

Pyetja shumë më e vështirë do të jetë:

Çfarë do të bëjë Europa me Serbinë?

Dhe përgjigjja e kësaj pyetjeje mund të përcaktojë jo vetëm të ardhmen e zgjerimit, por edhe vetë kufijtë politikë të Europës së re.