SPAK në proven e zjarrit/ Dosjet e nxehta dhe bomba e Kalasë: Peshkaqenët po çajnë rrjetat

A mund të shpëtojë një zyrtar i lartë jo sepse mungojnë provat, por sepse janë shkelur procedurat?

Kjo është pyetja që ngre avokatja Adriana Kalaja, e cila pretendon se disa nga dosjet më të rëndësishme të korrupsionit në Shqipëri po mbahen prej kohësh në një zonë gri procedurale, ku vonesat dhe mosrespektimi i afateve mund të prodhojnë në fund një rezultat paradoksal: dështimin e hetimit në gjykatë.

Sipas Kalasë, problemi nuk është vetëm se çfarë po heton SPAK-u, por çfarë nuk po heton, sa gjatë po e heton dhe nëse po respekton afatet që përcakton ligji.

Dhe një nga rastet që ajo vendos në qendër të debatit është dosja e zëvendëskryeministres Belinda Balluku për tunelin e Llogarasë.

Balluku dhe afatet që hapin pikëpyetje

Kalaja pretendon se afati gjashtëmujor i hetimit ka përfunduar pa u ndërmarrë në kohë veprimet e nevojshme për zgjatjen e tij.

Nëse kjo është juridikisht e saktë, atëherë çështja nuk është aspak teknike.

Mund të jetë vendimtare.

Sepse një hetim penal nuk zhvillohet vetëm mbi prova. Ai zhvillohet edhe brenda rregullave të përcaktuara nga ligji. Dhe një shkelje procedurale mund të kthehet në një problem serioz për një dosje, pavarësisht se sa e fortë mund të jetë ajo në aspektin politik apo publik.

Ajoe përmbledh dilemën në një pyetje: nëse drejtësia nuk mund t’i “amnistojë” të akuzuarit për shkak të mungesës së provave, a ekziston rreziku që ata të përfitojnë nga gabimet procedurale?

Nga 5D te AKSHI

Pretendimet e Kalasë nuk kufizohen vetëm te Balluku.

Ajo përmend edhe dosjen e AKSHI-t, inceneratorët dhe aferën 5D, duke ngritur dyshimin se edhe në këto çështje mund të ketë probleme me afatet dhe mënyrën e zhvillimit të hetimeve.

Këtu lind një tjetër pyetje:

A kemi të bëjmë me paaftësi institucionale apo me një model që prodhon vonesa?

Përgjigjen duhet ta japë drejtësia dhe dokumentacioni i dosjeve, jo politika.

Por, sipas Kalasë, problemi është se publikut po i ofrohen vazhdimisht arrestime dhe zhvillime spektakolare, ndërkohë që dosjet më të mëdha nuk po marrin një përfundim të qartë.

Arrestimet që ushqejnë publikun?

Në këtë kontekst, Kalaja e sheh edhe arrestimin e Ergys Agasit me skepticizëm.

Ajo pretendon se arrestime të tilla mund të krijojnë përshtypjen se “SPAK-u po punon”, ndërsa në prapaskenë çështjet më të rëndësishme mbeten të pazgjidhura.

Ky është një pretendim i saj dhe duhet trajtuar si i tillë.

Por pyetja që ngre është politike dhe institucionale:

A duhet të matet suksesi i SPAK-ut me numrin e arrestimeve apo me dosjet që përfundojnë me vendime të qëndrueshme në gjykatë?

Sepse arrestimi është vetëm fillimi.

Fundi është verdikti.

SPAK-u përballë pyetjes më të vështirë

SPAK-u është krijuar për të goditur pikërisht atë që për vite me radhë është quajtur pandëshkueshmëri.

Prandaj çdo dyshim për vonesa, afate të tejkaluara apo mangësi procedurale bëhet shumë më i rëndë se një debat i zakonshëm juridik.

Nëse procedurat janë respektuar, atëherë ato duhet të dokumentohen dhe të bëhen të qarta.

Nëse janë shkelur, duhet të shpjegohet pse.

Sepse në të dyja rastet publiku ka të drejtë të dijë.

Ajo argumenton se beteja e vërtetë nuk është ajo që zhvillohet në ekranet televizive, por ajo që zhvillohet brenda dosjeve.

Dhe aty nuk mjafton buja.

Duhet ligji.

Pyetja që shkon deri te pushteti

Deklaratat e Kalasë shkojnë edhe më larg. Ajo pretendon se hetimet mund të jenë duke prekur hallka dytësore të aferave, ndërsa fijet që çojnë drejt niveleve më të larta të pushtetit nuk po ndiqen deri në fund.

Ky është një pretendim serioz, i cili kërkon prova dhe përgjigje institucionale.

Por pikërisht këtu qëndron edhe thelbi i debatit:

Nëse një aferë ka disa nivele, a mjafton të ndëshkohen vetëm hallkat e fundit të zinxhirit?

Apo drejtësia duhet të shkojë deri te personat që kanë pasur fuqinë, ndikimin apo autoritetin për ta mundësuar atë?

Kjo është pyetja që do të përcaktojë nëse SPAK-u do të shihet si institucioni që çmontoi pandëshkueshmërinë apo si një tjetër hallkë e sistemit që nuk arriti të prekë majën.

Dhe në fund, mbetet një pyetje edhe më e fortë:

Nëse dosjet janë të forta, pse duhet të rrezikojnë të bien nga procedura?

Sepse një drejtësi që humbet betejën për shkak të afateve, gabimeve apo shkeljeve procedurale, mund të prodhojë pikërisht atë që u krijua për të luftuar:

pandëshkueshmërinë.