Ziejnë tensionet Athinë-Ankara/ Turqia nis manovrat ushtarake, nxjerr “Ujkun e Detit” në Egje

Turqia ka nisur një nga stërvitjet e saj të mëdha ushtarake detare, “Denizkurdu-I/2026”, ose “Ujku i Detit”, në një moment kur marrëdhëniet me Greqinë po përballen me një tjetër periudhë tensionesh për çështjen e ishujve të Egjeut dhe pranisë ushtarake greke në to.

Stërvitja nisi më 20 shtator dhe do të vazhdojë deri më 25 shtator, duke u zhvilluar njëkohësisht në Detin e Zi, Detin Marmara, Detin Egje dhe Mesdheun Lindor. Ministria turke e Mbrojtjes konfirmon se në të janë përfshirë forca nga Marina, Ushtria Tokësore, Forcat Ajrore dhe Roja Bregdetare.

Sipas të dhënave për stërvitjen, në manovra janë angazhuar rreth 100 anije, 50 avionë dhe afërsisht 14 mijë trupa. Forcat turke do të zhvillojnë skenarë të gatishmërisë operacionale dhe ushtrime me armë reale.

Megjithatë, stërvitja nuk është një mobilizim i papritur ushtarak kundër Greqisë. Ajo është pjesë e planifikimit të forcave turke dhe zhvillohet në disa dete njëkohësisht. Për rrjedhojë, shifra prej rreth 100 anijesh nuk nënkupton se e gjithë kjo flotë është përqendruar në Detin Egje.

Ajo që e bën stërvitjen veçanërisht të ndjeshme këtë herë është momenti në të cilin po zhvillohet. Ankaraja dhe Athina kanë shkëmbyer gjatë ditëve të fundit deklarata të forta për statusin e ishujve grekë në Egje.

Ministri i Jashtëm turk Hakan Fidan deklaroi më 16 shtator se Ankaraja e konsideron praninë ushtarake greke në disa ishuj që Turqia i konsideron të demilitarizuar si një kërcënim për sigurinë e saj. Sipas Fidanit, Greqia po shkel detyrimet që, sipas interpretimit turk, burojnë nga traktatet ndërkombëtare.

Deklaratat erdhën pas vizitës së kryeministrit grek Kyriakos Mitsotakis në Kastellorizo dhe në ishujt e vegjël Ro dhe Strongyli. Gjatë vizitës, Mitsotakis inspektoi edhe poste ushtarake, ndërsa Ankaraja reagoi duke thënë se po monitoronte nga afër zhvillimet. Ministria turke e Mbrojtjes argumentoi më pas se prania e personelit dhe mjeteve ushtarake në Kastellorizo nuk përputhet me statusin që Turqia pretendon se ishulli ka sipas Traktatit të Parisit të vitit 1947.

Athina i ka hedhur poshtë pretendimet e Ankarasë.

Ministria e Jashtme greke deklaroi më 16 shtator se pretendimet e përsëritura turke për demilitarizimin e ishujve grekë “nuk kanë bazë në të drejtën ndërkombëtare”. Sipas qëndrimit grek, statusi i ishujve përcaktohet nga traktatet ndërkombëtare në fuqi dhe Greqia ka të drejtën e vetëmbrojtjes dhe të mbrojtjes së territorit të saj.

Përplasja mes dy vendeve lidhet edhe me një çështje shumë më të vjetër dhe potencialisht më të rrezikshme: zgjerimin e ujërave territoriale greke në Egje.

Turqia mban prej dekadash qëndrimin se një zgjerim i ujërave territoriale greke në 12 milje detare në Egje do të përbënte “casus belli”, ose shkak për luftë. Pikërisht këtë kërcënim Athina e përdor si një prej argumenteve për të mbrojtur praninë e saj ushtarake në ishuj. Ministria e Jashtme greke e përmendi sërish “casus belli”-n në reagimin e 16 shtatorit, duke e cilësuar të papajtueshme me pretendimin se mbrojtja e territorit grek përbën kërcënim.

Përtej ishujve, dy vendet vazhdojnë të kenë mosmarrëveshje edhe për përcaktimin e zonave detare në Egje dhe Mesdheun Lindor.

Athina këmbëngul se e vetmja mosmarrëveshje që mund t’i referohet juridiksionit ndërkombëtar është përcaktimi i shelfit kontinental dhe Zonës Ekonomike Ekskluzive. Ministri i Jashtëm grek George Gerapetritis ka përsëritur se çështje të tilla si “zonat gri” dhe demilitarizimi i ishujve nuk konsiderohen nga Greqia tema për negociim.

Ankaraja ka një qëndrim më të gjerë dhe përfshin mes çështjeve të pazgjidhura në Egje edhe statusin e demilitarizuar të disa ishujve, krahas përcaktimit të shelfit kontinental.

Kështu, “Ujku i Detit” zhvillohet në një klimë politike dukshëm më të tensionuar mes dy vendeve anëtare të NATO-s. Nga njëra anë, Turqia po zhvillon një stërvitje të planifikuar në katër zona detare; nga ana tjetër, debati për ishujt, ujërat territoriale dhe zonat detare është rikthyer në qendër të marrëdhënieve greko-turke.

Deri tani nuk ka të dhëna zyrtare që stërvitja “Denizkurdu-I/2026” të jetë nisur si përgjigje ndaj Greqisë apo se bëhet fjalë për përgatitje të një operacioni ushtarak kundër saj. Por zhvillimi i manovrave edhe në Egje dhe Mesdheun Lindor, pikërisht në një moment kur retorika mes Ankarasë dhe Athinës është ashpërsuar, e vendos stërvitjen në qendër të vëmendjes.