Shqipëria rritet, por shqiptarët varfërohen/ E vërteta që fshihet pas çmimeve rekord

Shqipëria mund të ketë një nga ritmet më të larta të rritjes ekonomike në rajon, por kjo nuk do të thotë se shqiptarët po jetojnë më mirë. Rritja ekonomike, të ardhurat, fuqia blerëse dhe çmimet janë katër tregues që nuk mund të lexohen të shkëputur nga njëri-tjetri.

Qeveria ka vendosur në qendër të vëmendjes transparencën e çmimeve, përmes një platforme që synon t’u tregojë qytetarëve se ku mund të blejnë më lirë. Por një listë me çmime nuk shpjegon arsyen pse ato janë kaq të larta.

Nëse ekonomia rritet, por prodhimi vendas nuk zgjerohet me të njëjtin ritëm, nëse pagat rriten më shpejt se produktiviteti dhe nëse vendi mbetet i varur nga importet, atëherë një pjesë e kostos përfundon te konsumatori.

Kjo është një nga kontradiktat kryesore të ekonomisë shqiptare: rritje ekonomike nga njëra anë dhe fuqi blerëse e ulët nga ana tjetër.

Rritja e viteve të fundit është mbështetur ndjeshëm te ndërtimi, konsumi dhe shpenzimet publike. Ndërkohë, emigracioni ka krijuar mungesë të fuqisë punëtore, duke detyruar bizneset të rrisin pagat për të mbajtur punonjësit. Por rritja e pagave, nëse nuk shoqërohet me rritje të produktivitetit, shton kostot e prodhimit dhe mund të ushtrojë presion mbi çmimet.

Problemi bëhet edhe më i dukshëm kur krahasohen të ardhurat me çmimet. Shqipëria mund të ketë rritur ndjeshëm të ardhurat nominale për frymë gjatë viteve të fundit, por kjo nuk do të thotë automatikisht rritje të së njëjtës masë të fuqisë blerëse.

Në tregun shqiptar, konsumatori përballet me çmime që në disa kategori afrohen ose kalojnë nivelet europiane, ndërkohë që të ardhurat mbeten shumë më të ulëta se mesatarja e Bashkimit Europian.

Ndërkohë, prodhimi vendas nuk po ecën me të njëjtin ritëm. Industria përpunuese dhe eksportet kanë shfaqur dobësi, ndërsa ekonomia është bërë gjithnjë e më e varur nga importet. Një ekonomi që prodhon më pak dhe importon më shumë e ka më të vështirë të krijojë presion të qëndrueshëm për uljen e çmimeve.

Edhe rënia e kostove të disa importeve nuk përkthehet automatikisht në çmime më të ulëta në raft. Deri te konsumatori përfundimtar shtohen transporti, magazinimi, karburanti, humbjet, qiratë, kostot e punës, taksat dhe marzhet përgjatë zinxhirit të furnizimit.

Kjo nuk do të thotë se abuzimet apo marzhet e pajustifikuara nuk ekzistojnë. Por ato nuk mund të përcaktohen vetëm nga diferenca mes çmimit të importit dhe çmimit në supermarket. Për të provuar një abuzim duhen parë faturat, kontratat, kostot reale, zinxhiri i furnizimit dhe niveli i konkurrencës në treg.

Prandaj, çmimet nuk ulen thjesht me urdhër, me lista publike apo me një portal krahasimi. Një ulje e qëndrueshme kërkon rritje të prodhimit vendas, bujqësi dhe industri më konkurruese, produktivitet më të lartë, logjistikë më efikase dhe një treg ku konkurrenca funksionon realisht.

Nëse synohet që shqiptarët të paguajnë më pak, zgjidhja nuk mund të jetë vetëm të shohim se ku është etiketa më e lirë. Duhet të kuptojmë pse produkti kushton aq sa kushton.

Sepse pyetja e vërtetë nuk është vetëm “ku është çmimi më i ulët?”, por “pse një vend me të ardhura dukshëm më të ulëta se Europa po përballet me çmime gjithnjë e më pranë niveleve europiane?”

Dhe përgjigjja nuk gjendet në pasqyrë. Gjendet te mënyra se si prodhon, importon, konkurron dhe shpërndan ekonomia shqiptare.