S’BEHET FJALE PER ZEMERIM POR PER SKENAR/ GODITJA E SELISE SE PS, SHQIPERIA PO RRESHQET DREJT KAOSIT

Sulmi ndaj selisë së Partisë Socialiste në Tiranë nga protestues të dhunshëm nuk mund të trajtohet si një episod i zakonshëm i një proteste të tensionuar. Ai mbart një domethënie politike që shkon përtej dëmeve materiale dhe përplasjes së çastit: është një sinjal i përshkallëzimit të konfliktit politik, i dobësimit të kufijve mes protestës qytetare dhe dhunës, si dhe i rrezikut që përplasja me pushtetin të shndërrohet në një përplasje me vetë institucionet.

Një seli partie nuk është thjesht një ndërtesë. Ajo përfaqëson një organizim politik, anëtarët dhe mbështetësit e tij, si dhe një pjesë të mekanizmit përmes të cilit qytetarët marrin pjesë në jetën demokratike. Goditja e saj, pavarësisht se cila forcë politike është në shënjestër, ngre një pyetje thelbësore: a po përdoret protesta për të kërkuar llogari nga pushteti, apo po rrëshqet drejt një logjike ku goditja fizike zëvendëson argumentin politik?

Kjo pyetje bëhet edhe më e rëndësishme në një klimë të polarizuar, ku zemërimi publik, mosbesimi ndaj institucioneve dhe përplasjet në rrugë mund të ushqejnë njëri-tjetrin. Nëse protesta nis si shprehje e pakënaqësisë dhe përfundon me sulme ndaj selive politike, atëherë vendi përballet me një problem që nuk zgjidhet vetëm me arrestime, deklarata politike apo thirrje për qetësi.

Nga protesta kundër qeverisë te sulmi ndaj simboleve politike

Selia e Partisë Socialiste ka një peshë të veçantë simbolike, sepse bëhet fjalë për forcën që qeveris vendin. Për këtë arsye, sulmi ndaj saj mund të lexohet si një shprehje e zemërimit të drejtpërdrejtë kundër pushtetit dhe mënyrës së ushtrimit të tij. Por simbolika politike e goditjes nuk e justifikon dhunën dhe as nuk e shndërron automatikisht atë në një akt me vlerë demokratike.

Në demokraci, protestuesit kanë të drejtë të kundërshtojnë qeverinë, të kërkojnë dorëheqje, zgjedhje të parakohshme, hetime apo ndryshime politike. Ata kanë të drejtë të jenë të zëshëm, kritikë dhe të pakompromis në kërkesat e tyre. Por kjo e drejtë nuk përfshin shkatërrimin e pronës, sulmin ndaj njerëzve apo përdorimin e mjeteve që mund të shkaktojnë plagosje dhe humbje jete.

Kur godina e një partie sulmohet, protesta hyn në një fazë tjetër. Mesazhi politik rrezikon të mbulohet nga pamjet e dhunës, ndërsa kërkesat e protestuesve zëvendësohen në vëmendjen publike nga pyetjet për përgjegjësinë penale, rendin dhe sigurinë. Në këtë mënyrë, një lëvizje që synon të delegjitimojë qeverisjen mund të përfundojë duke dobësuar vetë mesazhin e saj.

Megjithatë, do të ishte po aq e gabuar që çdo protestues të identifikohej me autorët e akteve të dhunshme. Përgjegjësia duhet të jetë individuale dhe e bazuar në prova. Një grup që sulmon nuk përfaqëson domosdoshmërisht të gjithë turmën, as të gjithë opozitën dhe as çdo qytetar që ka dalë në rrugë për të shprehur pakënaqësinë.

Rreziku i parë: Dhuna mund të bëhet argument për forcimin e pushtetit

Një nga pasojat më të rrezikshme të sulmeve ndaj selive politike është mundësia që dhuna të përdoret për të justifikuar masa më të ashpra të sigurisë dhe një qasje më represive ndaj protestave.

Kur një protestë përshkallëzohet, qeveria fiton mundësinë ta zhvendosë debatin nga arsyet që i nxorën qytetarët në rrugë te nevoja për të rivendosur rendin. Pakënaqësia për qeverisjen, akuzat për korrupsion apo kërkesat për përgjegjësi politike mund të mbeten në plan të dytë, ndërsa në qendër të vëmendjes vendosen gurët, molotovët, dëmet materiale dhe përplasjet me policinë.

Këtu qëndron paradoksi: dhuna që synon të godasë pushtetin mund t’i japë atij argumentin më të fortë për t’u mbrojtur politikisht.

Nëse qeveria përballet me kritika për mënyrën si ushtron pushtetin, përgjigjja demokratike duhet të jetë llogaridhënia. Por kur protesta shoqërohet me sulme, pushteti mund të përpiqet ta paraqesë gjithë kundërshtimin si një kërcënim për rendin publik. Kështu, dallimi mes protestuesve paqësorë dhe autorëve të dhunës rrezikon të zhduket në retorikën politike.

Kjo nuk do të thotë se qeveria duhet të tolerojë sulmet apo se policia duhet të qëndrojë pasive përballë rrezikut. Do të thotë se çdo ndërhyrje duhet të jetë e ligjshme, proporcionale dhe e kontrollueshme. Përgjegjësia për dhunën e protestuesve nuk i jep askujt të drejtën për dhunë të paligjshme nga ana e shtetit.

Rreziku i dytë: Përshkallëzimi dhe cikli i hakmarrjes

Sulmi ndaj një selie partie mund të prodhojë një reagim zinxhir. Mbështetësit e forcës së goditur mund ta përjetojnë atë si një sulm ndaj identitetit të tyre politik. Kundërshtarët mund ta interpretojnë si një shenjë dobësie të pushtetit ose si një fitore simbolike. Të dyja palët rrezikojnë të radikalizohen.

Në një klimë të tillë, çdo episod i ri dhune mund të përdoret për të justifikuar një episod tjetër. Përplasja e sotme bëhet argument për kundërpërgjigjen e nesërme, ndërsa hapësira për dialog dhe kompromis tkurret.

Ky është një nga mekanizmat më të rrezikshëm të polarizimit: kundërshtari nuk shihet më si dikush që ka bindje të ndryshme, por si një armik që duhet mposhtur me çdo kusht.

Kur kjo logjikë depërton në politikë, protestat mund të humbasin karakterin e tyre qytetar dhe të shndërrohen në përballje të përsëritura force. Në vend që palët të garojnë me ide, programe dhe argumente, ato përfundojnë duke matur fuqinë përmes numrit të njerëzve në rrugë, intensitetit të përplasjes dhe aftësisë për të imponuar frikë.

Pikërisht këtu lind rreziku që një konflikt politik të dalë jashtë kontrollit, jo domosdoshmërisht sepse dikush e ka planifikuar këtë rezultat, por sepse njëra palë ushqen reagimin e tjetrës dhe askush nuk dëshiron të shfaqet si i tërhequr.

Rreziku i tretë: Normalizimi i dhunës si mjet politik

Një demokraci nuk dëmtohet vetëm kur sulmohen institucionet shtetërore. Ajo dëmtohet edhe kur krijohet ideja se dhuna është një mënyrë e pranueshme për të detyruar kundërshtarin të ndryshojë qëndrim.

Nëse sulmi ndaj selisë së një partie paraqitet si akt heroik, sepse shënjestra është një forcë politike e papëlqyer, atëherë krijohet një precedent i rrezikshëm. Nesër, një grup tjetër mund të përdorë të njëjtin arsyetim kundër një partie tjetër, një redaksie, një institucioni apo një grupi qytetarësh.

Standardet demokratike nuk mund të ndryshojnë sipas simpatisë politike. Nëse dënojmë sulmin ndaj një selie kur ajo i përket forcës sonë të preferuar, por e relativizojmë kur goditet kundërshtari, atëherë nuk po mbrojmë parimet, por interesat e momentit.

Dhuna nuk bëhet demokratike vetëm sepse drejtohet kundër një pushteti që kundërshtojmë.

Njëkohësisht, nuk duhet ngatërruar sulmi ndaj një godine me kritikën politike ndaj partisë që ajo përfaqëson. Një parti mund të akuzohet për dështime, korrupsion, arrogancë apo keqqeverisje dhe duhet të përballet me këto akuza përmes mekanizmave demokratikë. Por goditja fizike e selisë së saj nuk e zëvendëson llogaridhënien dhe nuk provon vetvetiu asgjë për përgjegjësinë e saj politike.

Rreziku i katërt: Humbja e besimit te institucionet dhe te vetë protesta

Kur dhuna përsëritet, shoqëria mund të ndahet në dy kampe gjithnjë e më të papajtueshme. Njëri mund të shohë te çdo protestë një kërcënim për rendin, ndërsa tjetri mund ta konsiderojë çdo ndërhyrje policore si përpjekje për të shtypur kundërshtimin.

Ky polarizim e bën më të vështirë dallimin mes përdorimit të ligjshëm të forcës dhe abuzimit me të, mes protestës paqësore dhe veprimit kriminal, mes kritikës legjitime dhe propagandës politike.

Në këtë klimë, humbës nuk është vetëm qeveria apo opozita. Humbin qytetarët që duan të protestojnë pa u përfshirë në dhunë, policët që përballen me rrezikun e plagosjes, bizneset dhe banorët që vuajnë pasojat e trazirave, si dhe institucionet që duhet të garantojnë zbatimin e ligjit.

Ekziston edhe një pasojë tjetër: qytetarët mund të lodhen nga përplasjet dhe të largohen nga angazhimi politik. Kur protesta perceptohet kryesisht si dhunë, një pjesë e publikut mund të humbasë besimin jo vetëm te organizatorët, por edhe te mundësia për të sjellë ndryshim përmes pjesëmarrjes qytetare.

Kështu, një protestë që synon të zgjojë shoqërinë mund të prodhojë efektin e kundërt: indiferencë, frikë dhe tërheqje nga jeta publike.

Kush përfiton nga goditja e selisë së PS-së?

Kjo është pyetja që kërkon më shumë kujdes. Nuk mjafton të shohësh pamjet e një godine të sulmuar për të nxjerrë përfundimin se pas dhunës qëndron një plan i caktuar politik. Për një pretendim të tillë duhen prova konkrete, jo hamendësime.

Megjithatë, pasojat politike mund të analizohen edhe pa pretenduar se dihet kush e organizoi apo kush e nxiti sulmin.

Qeveria mund të përpiqet ta përdorë dhunën për të forcuar argumentin e saj se vendi ka nevojë për rend dhe stabilitet. Opozita mund të përballet me koston e distancimit të pamjaftueshëm nga autorët e akteve të dhunshme. Ndërsa organizatorët e protestës mund të humbasin kontrollin mbi mesazhin dhe mbi një pjesë të njerëzve që kanë mobilizuar.

Përfitues të mundshëm mund të jenë edhe aktorë që ushqehen politikisht nga polarizimi, por identifikimi i tyre kërkon fakte dhe jo interpretime të nxituara.

Në fund, pyetja më e rëndësishme nuk është vetëm kush përfiton nga dhuna, por edhe kush mban përgjegjësi për pasojat e saj. Ata që kryejnë sulme duhet të identifikohen dhe të përballen me ligjin. Ata që organizojnë protesta duhet të bëjnë të qartë se çfarë përfaqësojnë dhe të mos e relativizojnë dhunën. Ndërsa qeveria dhe policia duhet të garantojnë sigurinë pa e përdorur incidentin si justifikim për të cenuar të drejtat e qytetarëve.

Përfundim: Një goditje ndaj selisë nuk është fitore politike

Sulmi ndaj selisë së Partisë Socialiste është një sinjal që duhet marrë seriozisht, jo vetëm për dëmet materiale, por edhe për atë që mund të tregojë mbi gjendjen e konfliktit politik në vend. Ai mund të jetë shprehje e zemërimit të akumuluar, e humbjes së kontrollit gjatë protestës ose e një përshkallëzimi që kërkon hetim të plotë. Pa prova, nuk mund të përcaktohet me siguri se cila prej këtyre shpjegimeve është vendimtare.

Por një gjë është e qartë: kur selitë politike kthehen në objekt sulmi, demokracia përballet me një provë që nuk mund ta kalojë vetëm përmes forcës policore.

Ajo ka nevojë për drejtësi që vepron pa selektivitet, për politikë që nuk e nxit urrejtjen, për protesta që ruajnë karakterin qytetar dhe për institucione që nuk i ngatërrojnë kundërshtarët me armiqtë.

Nëse dhuna përdoret për të mbyllur gojën e kundërshtarit, demokracia humbet. Nëse pushteti e përdor dhunën e disa individëve për të diskredituar çdo protestues, demokracia humbet përsëri. Dhe nëse partitë mendojnë se mund ta fitojnë betejën politike duke e shtyrë shoqërinë drejt përplasjes, atëherë kostoja do të jetë shumë më e madhe se dëmi i një godine.

Sepse një seli mund të riparohet, xhamat mund të zëvendësohen dhe muret mund të rindërtohen. Por kur dhuna fillon të pranohet si gjuhë politike, rindërtimi i besimit mes qytetarëve, partive dhe institucioneve bëhet shumë më i vështirë.

Protesta është e drejtë. Kundërshtimi i qeverisë është legjitim. Por dhuna nuk është alternativë politike. Dhe asnjë kauzë nuk bëhet më e drejtë vetëm sepse shoqërohet me gurë, flakë apo shkatërrim.