A PO SHKON PROTESTA DREJT NJE VIKTIME?

Kur gurët fluturojnë, institucionet sulmohen dhe tensioni në rrugë arrin kulmin, pyetja më e frikshme nuk është vetëm se kush po e ushqen dhunën, por edhe se deri ku mund të shkojë ajo. A po rrëshqet protesta drejt një skenari ku një ditë mund të paguhet çmimi më i rëndë: jeta e një njeriu?

Tirana po përjeton një klimë të rrezikshme përplasjesh, ku zemërimi politik, pakënaqësitë shoqërore dhe dhuna fizike po ndërthuren në një mënyrë që duhet të shqetësojë çdo qytetar. Ajo që nis si protestë kundër qeverisë rrezikon të shndërrohet në një spirale tensioni, ku secila palë fajëson tjetrën, ndërsa askush nuk mund të garantojë se përplasja e radhës nuk do të ketë pasoja të pakthyeshme.

Dhe pikërisht këtu lind pyetja që nuk duhet shmangur: A mos po shkohet drejt një situate ku një viktimë do të bëhet pika e kthesës së krizës politike?

Nuk ka prova të mjaftueshme për të pretenduar se dikush po planifikon një viktimë apo se dhuna po organizohet me qëllimin për të shkaktuar një tragjedi. Por mungesa e provave për një skenar të tillë nuk e bën më pak real rrezikun që lind kur dhuna normalizohet, kur turma humbet kontrollin dhe kur përballja me policinë shndërrohet në garë force.

Në situata të tilla, mjafton një gur i hedhur në drejtimin e gabuar, një reagim i tepruar, një përplasje e pakontrolluar apo një vendim i nxituar për ta kthyer një protestë të dhunshme në një tragjedi kombëtare. Askush nuk mund ta parashikojë me siguri se ku do të ndodhë incidenti fatal, por të gjithë mund të kuptojnë se rreziku rritet sa herë që dhuna ushqehet dhe tolerohet.

Një viktimë mund të ndryshojë gjithçka

Historia politike dhe shoqërore njeh raste kur vdekja apo plagosja e rëndë e një personi gjatë protestave ka ndryshuar drejtimin e ngjarjeve. Një incident i tillë mund të kthehet në simbol të padrejtësisë, të mobilizojë mijëra njerëz dhe të përshkallëzojë konfliktin përtej çdo parashikimi.

Por pikërisht për këtë arsye, çdo aludim se një viktimë mund të jetë e dëshiruar apo e nevojshme për të ndezur më tej revoltën duhet trajtuar me përgjegjësi. Tragjedia njerëzore nuk mund të reduktohet në një instrument politik dhe as të përdoret si argument për të justifikuar dhunën e njërës apo tjetrës palë.

Pyetja nuk është nëse dikush do të përfitonte politikisht nga një tragjedi. Në politikë, fatkeqësisht, ngjarje të rënda shpesh shfrytëzohen për të forcuar pozicione, për të delegjitimuar kundërshtarin apo për të mobilizuar mbështetësit. Pyetja thelbësore është nëse aktorët politikë po bëjnë gjithçka për ta parandaluar një tragjedi të tillë, apo po e nënvlerësojnë rrezikun në emër të betejës për pushtet.

Kush e mban përgjegjësinë kur protesta del jashtë kontrollit?

Përgjegjësia është e shumëfishtë, por kjo nuk do të thotë se është e barabartë për të gjithë.

Organizatorët e protestave kanë detyrimin të distancohen qartë nga dhuna dhe të mos e paraqesin shkatërrimin si trimëri apo përplasjen fizike si akt heroik. Thirrjet për mosbindje civile nuk mund të përdoren si mbulesë për sulme ndaj institucioneve, policisë apo pronës publike. Mosbindja civile, në thelbin e saj, është rezistencë paqësore, jo leje për të ushtruar dhunë.

Nga ana tjetër, policia ka detyrimin të ruajë rendin duke vepruar me profesionalizëm, proporcionalitet dhe respekt për të drejtat e njeriut. Çdo përdorim i forcës duhet të jetë i ligjshëm, i nevojshëm dhe proporcional me rrezikun që synon të neutralizojë. Nëse ndodh një incident i rëndë, ai duhet të hetohet në mënyrë të pavarur dhe transparente, pa mbrojtur paraprakisht askënd dhe pa shpallur fajtorë përpara se të dalin faktet.

Edhe qeveria mban përgjegjësi politike për klimën e përgjithshme të vendit, për mënyrën si u përgjigjet pakënaqësive qytetare dhe për aftësinë e saj për të ulur tensionet. Por kjo përgjegjësi nuk e justifikon dhunën e protestuesve. Po kështu, dhuna e protestuesve nuk e përjashton qeverinë nga detyrimi për të dëgjuar qytetarët dhe për t’u përgjigjur ndaj kërkesave të tyre.

Demokracia nuk mund të mbrohet duke mbyllur sytë ndaj abuzimeve, por as nuk mund të ndërtohet duke e kthyer rrugën në fushëbetejë.

A po luhet me zjarrin?

Në një klimë të polarizuar, ku çdo ngjarje interpretohet si komplot dhe çdo kundërshtar shihet si armik, rreziku më i madh është humbja e kontrollit mbi pasojat. Njëra palë mund të mendojë se përshkallëzimi do ta detyrojë qeverinë të tërhiqet. Pala tjetër mund të besojë se një reagim i fortë policor do ta shuajë protestën. Por kur të dyja palët llogarisin mbi forcën e kundërshtarit dhe jo mbi përgjegjësinë e tyre, hapësira për gabime fatale zgjerohet.

Kjo është arsyeja pse pyetja për një viktimë nuk duhet të shndërrohet në akuzë të pabazuar për një plan të fshehtë, por në një alarm publik për rrezikun e përshkallëzimit. Nuk duhet pritur një tragjedi për të kuptuar se situata është serioze. Nuk duhet të vdesë askush që politikanët të kuptojnë se fjalët e tyre, thirrjet e tyre dhe mënyra si i drejtohen turmës mund të kenë pasoja reale.

Veçanërisht shqetësues është përfshirja e të rinjve në skena dhune, ku gurët, shkatërrimi dhe përplasjet rrezikojnë të zëvendësojnë debatin dhe kërkesat politike. Të rinjtë kanë të drejtë të protestojnë, të kundërshtojnë dhe të kërkojnë ndryshim. Por askush nuk duhet t’i shtyjë drejt situatave ku mund të plagosen, të arrestohen apo të bëhen pjesë e një tragjedie që do të rëndojë mbi ta dhe familjet e tyre për gjithë jetën.

Tragjedia nuk duhet të bëhet argument politik

Nëse një ditë do të ndodhte një ngjarje fatale në rrugët e Tiranës, rreziku do të ishte që viktima të shndërrohej menjëherë në simbol të një beteje politike. Do të nisnin akuzat, interpretimet, manipulimet e mundshme dhe lufta për të përcaktuar se kush do të përfitonte nga zemërimi publik.

Por një jetë njerëzore nuk është pronë e asnjë partie. Asnjë viktimë nuk duhet të përdoret për të legjitimuar dhunën e mëtejshme, për të nxitur hakmarrjen apo për të justifikuar shkeljen e ligjit. Çdo humbje jete kërkon hetim të paanshëm, drejtësi dhe përgjegjësi individuale, jo shfrytëzim propagandistik.

Prandaj, sot nevojitet më shumë se kurrë maturi nga organizatorët, përgjegjësi nga drejtuesit politikë, vetëpërmbajtje nga protestuesit dhe profesionalizëm nga policia. Nevojiten gjithashtu kanale reale komunikimi, që pakënaqësitë të mos grumbullohen deri në pikën ku çdo incident mund të shkaktojë shpërthimin e radhës.

Përfundim: Të mos presim viktimën për të ndalur dhunën

A mos po kërkohet një viktimë? Kjo është një pyetje që mund të ngrihet si reflektim mbi rrezikun, por nuk mund të shndërrohet në përfundim pa fakte. Nuk kemi të drejtë të shpallim se ekziston një plan i tillë vetëm sepse situata është e tensionuar.

Ajo që mund të themi me siguri është se një klimë e tillë dhune mund të prodhojë pasoja tragjike edhe pa pasur askush si qëllim t’i shkaktojë ato. Dhe pikërisht këtu qëndron alarmi: tragjedia nuk ka nevojë të planifikohet për të ndodhur; mjafton që të gjithë të sillen sikur pasojat nuk janë përgjegjësia e tyre.

Tirana nuk ka nevojë për një viktimë që të kuptojë se ka kaluar një vijë të rrezikshme. Nuk ka nevojë për gjak në rrugë që të provohet se dhuna është e papranueshme. Dhe Shqipëria nuk ka nevojë për një tjetër plagë kombëtare që politikanët të kujtojnë se pushteti, kundërshtimi dhe protesta duhet të zhvillohen brenda kufijve të demokracisë.

Sepse nëse përplasja vazhdon të ushqehet, pyetja nuk do të jetë më se kush do të fitojë betejën politike. Pyetja do të jetë se kush do të mbajë përgjegjësi kur dikush të mos kthehet më në shtëpi.

Dhe atëherë, asnjë fitore politike nuk do të mund ta fshijë tragjedinë.