EUROPA BURGOS PROTESTAT, GJOBE 10 MIJE EURO DHE 6 MUAJ BURG PER ATA QE GUXOJNE TE DALIN NE RRUGE

Shkruar nga Lea Marchal

E drejta për të protestuar përbën një nga shtyllat themelore të demokracisë evropiane. Megjithatë, zhvillimet e fundit në disa vende të kontinentit tregojnë se ushtrimi i kësaj të drejte po përballet me kufizime gjithnjë e më të mëdha. Franca është një nga shembujt më të fundit të kësaj prirjeje, ndërsa nismat ligjore që synojnë forcimin e rendit publik po ngrenë pyetje për kufirin ndërmjet sigurisë dhe lirive qytetare.

Senati francez ka miratuar një projektligj që parashikon masa më të ashpra ndaj pjesëmarrësve në demonstrata. Nisma, e cila ka siguruar edhe mbështetjen e partisë së ekstremit të djathtë Tubimi Kombëtar, duhet të kalojë në Asamblenë Kombëtare përpara se të marrë formën përfundimtare.

Një nga dispozitat më të diskutueshme parashikon gjoba deri në 10 mijë euro për personat që vazhdojnë të qëndrojnë në vendin e protestës pasi policia ka urdhëruar shpërndarjen e saj. Masa mund të zbatohet edhe ndaj individëve që nuk kanë kryer personalisht veprime të dhunshme apo shkelje të tjera penale.

Pikërisht këtu lind një nga shqetësimet kryesore. Nëse autoritetet mund të ndëshkojnë një qytetar vetëm sepse ai vazhdon të qëndrojë në një demonstratë, pavarësisht sjelljes së tij individuale, kufiri ndërmjet përgjegjësisë personale dhe ndëshkimit kolektiv bëhet më pak i qartë.

Profesori i së drejtës penale, Olivier Cahn, ka paralajmëruar për rrezikun e interpretimeve arbitrare të këtyre dispozitave. Formulimi i tyre mund t’u japë autoriteteve hapësirë të konsiderueshme për të vendosur se kur pjesëmarrja në një protestë përbën shkelje ligjore.

Problemi bëhet edhe më i ndërlikuar kur një protestues duhet të provojë se nuk e ka dëgjuar urdhrin e policisë për shpërndarje. Në rrethana të tilla, zbatimi i ligjit mund të krijojë vështirësi serioze për garantimin e të drejtave individuale.

Senati francez ka miratuar gjithashtu një dispozitë që parashikon deri në gjashtë muaj burg për pjesëmarrjen në demonstrata të paautorizuara. Projektligji përfshin edhe mundësinë e kufizimit të përfitimeve sociale dhe largimit nga banesat sociale për personat që autoritetet i identifikojnë si shkelës.

Këto masa kanë shkaktuar kundërshtime nga organizatat e shoqërisë civile dhe përfaqësuesit e së majtës, të cilët paralajmërojnë se ndëshkime të tilla mund të dekurajojnë pjesëmarrjen në protesta paqësore.

Ministri francez i Brendshëm, Laurent Nuñez, ka mbrojtur ndryshimet e miratuara nga senatorët, duke i konsideruar ato një përmirësim të projektligjit. Por debati nuk lidhet vetëm me efektivitetin e masave për ruajtjen e rendit. Ai prek edhe çështjen se deri ku mund të shkojë shteti në kufizimin e një të drejte themelore.

Situata në Francë nuk përbën një rast të izoluar. Në vitin 2024, Amnesty International publikoi një raport mbi gjendjen e së drejtës për të protestuar në 21 vende evropiane. Gjetjet treguan se kufizimet ligjore, ndërhyrjet policore dhe praktikat diskriminuese po krijojnë pengesa për ushtrimin e kësaj lirie.

Në tetë vende, përfshirë Francën, Belgjikën, Gjermaninë, Greqinë, Italinë, Luksemburgun, Spanjën dhe Mbretërinë e Bashkuar, autoritetet kanë ndërmarrë nisma ligjore që kufizojnë protestat paqësore.

Raporti evidenton edhe një prirje shqetësuese në mënyrën se si autoritetet dhe aktorë të tjerë publikë i paraqesin demonstruesit. Etiketimet si terroristë, kriminelë, agjentë të huaj, anarkistë apo ekstremistë ndikojnë në perceptimin publik për protestat dhe mund të përdoren për të justifikuar masa më të ashpra ndaj tyre.

Amnesty International ka dokumentuar gjithashtu diskriminim sistematik ndaj personave me ngjyrë në të paktën shtatë vende. Aktivistët për klimën përballen me kufizime pothuajse në të gjitha shtetet e përfshira në studim, ndërsa pengesa të ngjashme prekin edhe personat LGBTQ+, gratë, fëmijët dhe personat me aftësi të kufizuara.

Këto zhvillime tregojnë se debati për të drejtën e protestës nuk mund të kufizohet te një projektligj francez apo te një incident i veçantë gjatë një demonstrimi. Ai lidhet me mënyrën se si demokracitë evropiane e trajtojnë kundërshtimin qytetar dhe me hapësirën që institucionet u njohin qytetarëve për të shprehur publikisht pakënaqësinë e tyre.

Ruajtja e rendit publik është një përgjegjësi legjitime e shtetit. Megjithatë, masat për parandalimin e dhunës duhet të respektojnë parimin e proporcionalitetit dhe të dallojnë qartë personat që kryejnë shkelje nga ata që ushtrojnë në mënyrë paqësore të drejtat e tyre.

Shqyrtimi i projektligjit në Asamblenë Kombëtare franceze do të jetë një moment i rëndësishëm për këtë debat. Vendimet që do të merren mund të ndikojnë jo vetëm në mënyrën e organizimit të demonstratave në Francë, por edhe në diskutimin më të gjerë evropian për marrëdhënien ndërmjet sigurisë dhe lirive civile.

Në fund, çështja nuk është nëse shtetet kanë të drejtë të ndërhyjnë kundër dhunës gjatë protestave. Pyetja thelbësore është nëse masat që ato miratojnë ruajnë dallimin ndërmjet sjelljes së dhunshme dhe ushtrimit paqësor të një të drejte demokratike. /Përshtatur nga EUobserver/