Bota
PAS ‘ATDHEUT BLU’, VJEN NJE TJETER PLAN, ÇFARE PO PERGATIT ERDOGAN NE MESDHE
Në sfondin e mosmarrëveshjeve me Greqinë për hapësirat detare dhe projektin Kretë–Qipro, Ankaraja rishikon procedurat ushtarake dhe harton një strategji për menaxhimin e deteve…
Në një periudhë kur marrëdhëniet greko-turke mbeten të ndjeshme, Turqia ka ndryshuar rregullat e brendshme për shënjimin e zonave ushtarake të ndaluara në det. Sipas televizionit SKAI, autoritetet ushtarake turke fitojnë më shumë fleksibilitet për mënyrën se si identifikojnë dhe shënojnë zonat e përcaktuara më parë. Ndryshimet nuk prekin kufijtë ekzistues dhe, sipas raportimit, nuk krijojnë zona të reja të ndaluara.
Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse Ankaraja do të miratojë dispozita të veçanta për hapësirat detare. Për këtë arsye, rëndësia praktike e ndryshimeve do të varet edhe nga mënyra se si autoritetet do t’i zbatojnë ato.
Zhvillimi vjen në një klimë mosmarrëveshjesh për projektin e interkonjeksionit elektrik Kretë–Qipro, i cili parashikon vendosjen e një kablloje nënujore. Projekti synon të forcojë lidhjet energjetike në Mesdheun Lindor, por aktivitetet e lidhura me të zhvillohen në një rajon ku Athina dhe Ankaraja kanë qëndrime të ndryshme për juridiksionin detar.
Raportimi i SKAI i vendos ndryshimet rregullatore në këtë kontekst politik, por nuk paraqet prova se ato synojnë drejtpërdrejt projektin energjetik. Dallimi është i rëndësishëm: një ndryshim në procedurat e shënjimit nuk nënkupton vetvetiu ndryshim të pretendimeve territoriale apo të kufijve të zonave ushtarake.
Nga “Atdheu Blu” te “Plani Blu”, çfarë synohet?
Sipas mediave turke dhe agjencisë Anadolu, Ankaraja po përgatit një udhërrëfyes për detet e saj me horizonte planifikimi në vitet 2030 dhe 2050. Profesori Barish Salihoglu, drejtues i Qendrës së Klimës dhe Institutit të Shkencave Detare në Universitetin Teknik të Lindjes së Mesme, ka shpjeguar se projekti zhvillohet në bashkëpunim me Ministrinë turke të Mjedisit, Urbanizimit dhe Ndryshimeve Klimatike.
Në fazën fillestare, studiuesit synojnë të vlerësojnë gjendjen ekologjike dhe ekonomike të deteve, aktivitetet e sektorëve të ndryshëm dhe presionet që ushtrohen mbi mjedisin detar. Më pas, rezultatet do të shërbejnë për hartimin e planeve strategjike dhe masave konkrete.
“Planifikojmë të zhvillojmë udhërrëfyes dhe plane strategjike veprimi për detet tona për vitet 2030 dhe 2050”, deklaroi Salihoglu. Sipas tij, rezultatet e para priteshin deri në fund të vitit të cilit i referohej deklarata, ndërsa përfundimi i projektit parashikohej pas rreth dy vjetësh.
Modelet dixhitale dhe vendimmarrja
Një nga instrumentet kryesore të projektit do të jetë teknologjia e “binjakëve dixhitalë” (digital twins). Ajo krijon modele virtuale të sistemeve fizike, të cilat përditësohen me të dhëna dhe mundësojnë analizimin e ndryshimeve apo simulimin e skenarëve.
Në planifikimin detar, këto modele mund t’i ndihmojnë institucionet të vlerësojnë ndikimin e veprimtarive ekonomike, të identifikojnë zonat që kërkojnë mbrojtje dhe të krahasojnë alternativa për përdorimin e hapësirave detare. Salihoglu theksoi se shëndeti i ekosistemeve duhet të merret parasysh krahas zhvillimit ekonomik dhe se politikat e reja duhet të zvogëlojnë presionin mbi detet.
Duke folur për diskutimet klimatike në Antalia dhe COP31, profesori turk nënvizoi temat e elektrifikimit, tranzicionit energjetik dhe integrimit të politikave. Ai e paraqiti vëmendjen ndaj deteve dhe oqeaneve si pjesë të përparësive të Turqisë në këtë fushë.
Në përmbledhje, raportimet përshkruajnë dy procese paralele: rishikimin administrativ të shënjimit të zonave ushtarake ekzistuese dhe hartimin e një strategjie shkencore e mjedisore për detet deri në vitin 2050. Për momentin, nuk ka bazë në materialin burimor për t’i trajtuar si një masë të vetme apo për të nxjerrë përfundimin se “Plani Blu” ndryshon kufijtë detarë.