Sot ishte parashikuar fundi i njerëzimit? Teoria e vitit 1960 që rikthehet pas 66 vitesh

Një parashikim shkencor i publikuar në vitin 1960 ka rikthyer vëmendjen pikërisht sot, më 13 nëntor 2026. Studiuesit kishin përcaktuar këtë datë si momentin kur, sipas një modeli matematikor, rritja e popullsisë botërore do të arrinte një pikë kritike. Por a ishte vërtet parashikuar fundi i njerëzimit?

Teoria u publikua në revistën shkencore “Science” nga fizikani dhe kibernetisti Heinz von Foerster, së bashku me studiuesit Patricia Mora dhe Lawrence Amiot, të Universitetit të Illinoisit. Artikulli mbante titullin “Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026”, që në shqip përkthehet “Dita e Gjykimit: E premte, 13 nëntor 2026”.

Duke analizuar të dhënat historike të popullsisë, nga viti 400 para Krishtit deri në vitin 1958, studiuesit konstatuan një rritje gjithnjë e më të shpejtë të numrit të banorëve të planetit. Nëse kjo prirje do të vazhdonte me të njëjtin ritëm, modeli parashikonte se më 13 nëntor 2026 popullsia do të arrinte një singularitet matematikor, pra një vlerë teorikisht të pafundme.

Data kishte edhe një domethënie simbolike: përkonte me ditëlindjen e von Foerster dhe në vitin 2026 binte të premten, duke krijuar kombinimin që në kulturën anglosaksone lidhet me tersin.

Megjithatë, autorët nuk parashikonin një katastrofë të mirëfilltë apo zhdukjen e njerëzimit. Përmes këtij skenari ata synonin të paralajmëronin për kufijtë e një rritjeje demografike të pakontrolluar dhe pamundësinë e mbështetjes së saj pafundësisht nga burimet e planetit.

Zhvillimet e mëvonshme treguan se modeli nuk u realizua. Që nga vitet 1970, ritmi i rritjes së popullsisë botërore nisi të ngadalësohej, ndërsa në shumë vende u regjistrua rënie e lindshmërisë.

Sipas projeksioneve të Kombeve të Bashkuara, popullsia botërore, e vlerësuar aktualisht në rreth 8,2 miliardë banorë, pritet të arrijë kulmin në afërsisht 10,3 miliardë në mesin e viteve 2080, përpara se të nisë një rënie graduale.

Pra, 13 nëntori 2026 nuk shënon fundin e parashikuar të njerëzimit. Studimi mbetet një shembull se si një model matematikor mund të prodhojë rezultate alarmuese kur supozon se një prirje do të vazhdojë përgjithmonë, pa marrë parasysh ndryshimet demografike dhe shoqërore.