11 vende të BE kërkojnë fundin e vetove “bllokuese” në politikën e jashtme

Një grup prej 11 vendesh anëtare të Bashkimit Evropian po kërkon ndryshimin e mënyrës së marrjes së vendimeve në politikën e jashtme, duke argumentuar se vetot individuale po pengojnë reagimin e përbashkët të BE-së ndaj krizave ndërkombëtare.

Austria, Danimarka, Belgjika, Finlanda, Franca, Gjermania, Luksemburgu, Holanda, Rumania, Spanja dhe Suedia i kanë dërguar një letër Përfaqësueses së Lartë të BE-së për Politikën e Jashtme, Kaja Kallas, ku kërkojnë të shqyrtohet mundësia e kalimit nga votimi unanim në votimin me shumicë të cilësuar.

“Duhet të sigurohemi që kultura e konsensusit të nxisë veprimin e përbashkët dhe të mos e pengojë atë”, thuhet në letër.

Politika e jashtme e BE-së aktualisht bazohet në parimin e unanimitetit. Kjo do të thotë se një shtet i vetëm anëtar mund të bllokojë një vendim të përbashkët të 27 vendeve.

Çështja u bë veçanërisht e debatueshme gjatë viteve të fundit, kur ish-kryeministri hungarez Viktor Orbán përdori në mënyrë të përsëritur të drejtën e vetos për të kundërshtuar vendime të BE-së dhe për të kërkuar lëshime në çështje të tjera.

Për 11 vendet nënshkruese, zhvillimet e viteve të fundit kanë treguar se BE-ja duhet të jetë në gjendje të marrë vendime më shpejt dhe të përdorë peshën e saj politike, ekonomike dhe diplomatike në mënyrë më efektive.

Pesë propozime për reformimin e politikës së jashtme

Në letrën drejtuar Kallas, vendet propozojnë pesë parime që, sipas tyre, duhet të udhëheqin funksionimin e politikës së përbashkët të jashtme:

• respektimin e parimit të bashkëpunimit të sinqertë dhe solidaritetit të ndërsjellë;
• rritjen e përdorimit të abstenimit konstruktiv si alternativë ndaj vetos;
• shmangien e lidhjes së vendimeve të politikës së jashtme me çështje që nuk kanë lidhje të drejtpërdrejtë me to;
• shqyrtimin e mundësisë për kalimin nga unanimiteti në shumicë të cilësuar;
• kërkesën që një shtet të paraqesë arsye të argumentuara dhe thelbësore në rast se kundërshton një ndryshim të tillë.

Sipas vendeve nënshkruese, kuadri ligjor për zbatimin e këtyre parimeve ekziston tashmë dhe sfida është vullneti politik për t’i vënë ato në praktikë.

“Klauzola passerelle”, një debat i vjetër në Bruksel

Një nga mundësitë që po diskutohet është aktivizimi i të ashtuquajturës “passerelle clause”, e parashikuar në nenin 31 të traktateve të BE-së. Ky mekanizëm mund të lejojë kalimin nga unanimiteti në votimin me shumicë të cilësuar në fusha të caktuara të politikës së jashtme.

Ndryshimi nuk do të duhej domosdoshmërish të zbatohej për të gjitha vendimet. Ai mund të aplikohej rast pas rasti, në varësi të çështjes.

Mbështetësit e reformës argumentojnë se një sistem i tillë do të përshpejtonte vendimmarrjen dhe do të shmangte situatat ku një shtet i vetëm bllokon 26 të tjerët.

Kundërshtarët, veçanërisht disa prej vendeve më të vogla, paralajmërojnë se heqja e vetos mund të dobësojë legjitimitetin demokratik dhe aftësinë e shteteve të vogla për të mbrojtur interesat e tyre përballë vendeve më të mëdha.

Asnjë nga tre vendet baltike nuk e ka nënshkruar nismën.

Paradoksi i ndryshimit të rregullave

Kalimi nga unanimiteti në shumicë të cilësuar përballet me një pengesë të rëndësishme: për aktivizimin e mekanizmit kërkohet vetë unanimitet.

Kjo krijon një paradoks politik. Shtetet që përfitojnë nga e drejta e vetos mund të bllokojnë pikërisht reformën që do t’u hiqte këtë të drejtë.

Për këtë arsye, 11 vendet kanë kërkuar konsultime të gjera dhe një proces kompromisi përpara se të ndërmerret çdo hap drejt ndryshimit të sistemit.

Një moment i ri për reformën

Debati për reformimin e politikës së jashtme të BE-së është intensifikuar pas humbjes së Viktor Orbánit, e cila nga disa qeveri shihet si një mundësi për të ndryshuar rregullat e vendimmarrjes.

Megjithatë, kjo dritare politike mund të mos zgjasë. Zgjedhjet presidenciale në Francë vitin e ardhshëm pritet të jenë një tjetër faktor i rëndësishëm në debatin mbi të ardhmen e integrimit evropian.

Ndërkohë, Gjermania dhe Franca kanë propozuar gjithashtu ndryshime që do të forconin rolin e Përfaqësueses së Lartë për Politikën e Jashtme, Kaja Kallas, duke e vendosur atë nën mbikëqyrje më të drejtpërdrejtë të presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen.

Debati për veton pritet të mbetet një nga çështjet kryesore institucionale në BE, ndërsa vendet anëtare përballen me një mjedis ndërkombëtar gjithnjë e më kompleks dhe me nevojën për të reaguar më shpejt ndaj krizave të jashtme.