AEROPORTI I VLORËS DREJT PRISHJES SË KONCESIONIT/ PROJEKTI 104 MILIONË EURO NË KAOS, A RREZIKON T’I MBETET FATURA SHTETIT?

Qeveria shqiptare duket se ka kaluar nga ultimatumet dhe gjobat te masa më ekstreme: nisja e procedurës për zgjidhjen e kontratës koncesionare të Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës.

Sipas raportimeve të publikuara këtë të martë, më 4 gusht 2026, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë ka aktivizuar procedurat kontraktuale pas tejkalimit të afateve dhe dështimit të kompanive për të zhbllokuar projektin. Megjithatë, deri në momentin e publikimit nuk është bërë publik dokumenti i plotë që përcakton klauzolën e përdorur, afatet dhe pasojat financiare të procesit.

Por çfarë fshihet pas këtij vendimi?

NGA PROJEKTI STRATEGJIK TE LUFTA MES ORTAKËVE

Kontrata për ndërtimin dhe operimin e aeroportit u nënshkrua më 20 prill 2021, vetëm pesë ditë përpara zgjedhjeve parlamentare. Koncesioni u dha për 35 vjet, ndërsa oferta fillestare parashikonte një investim prej rreth 103.9 milionë eurosh.

Konsorciumi fitues përbëhej fillimisht nga “Mabco Constructions”, kompania turke YDA dhe “2A Group”. Pas largimit të YDA-së, “Mabco” mori pjesën dërrmuese të aksioneve, ndërsa mes saj dhe “2A Group” shpërtheu një konflikt mbi pronësinë, administrimin dhe vendimmarrjen në kompaninë koncesionare.

“2A Group” pretendon se një marrëveshje noteriale i siguronte deri në 49% të aksioneve, ndërsa “Mabco” rezultonte në dokumentet zyrtare me 98%. Konflikti kaloi nga zyrat e kompanive në gjykata, kallëzime penale dhe deri në bllokime fizike të hyrjes së kantierit.

Pra, një infrastrukturë që qeveria e ka paraqitur si “strategjike për sovranitetin dhe ekonominë kombëtare” përfundoi e bllokuar nga një luftë private mes ortakëve që vetë kishin hyrë së bashku në garën koncesionare.

FLUTURIMI CEREMONIAL, POR JO AEROPORT FUNKSIONAL

Më 8 maj 2025, në aeroport u zhvillua fluturimi i parë certifikues, në një ceremoni ku morën pjesë drejtuesit më të lartë të qeverisë. Pamjet krijuan përshtypjen se hapja e aeroportit ishte çështje javësh ose muajsh.

Por më shumë se një vit më vonë, aeroporti ende nuk ishte operacional.

Vetë ministri i Infrastrukturës, Enea Karakaçi, pranoi në maj 2026 se nuk kishin përfunduar as e gjithë infrastruktura civile dhe as procedurat e certifikimit të nevojshme për nisjen e fluturimeve. Ai deklaroi gjithashtu se afatet kontraktuale ishin shkelur dhe paralajmëroi penalitete ndaj koncesionarit.

Më 3 qershor, kompanive iu dha një afat 30-ditor për të zgjidhur konfliktin. Ministria njoftoi se kishte lëshuar edhe faturat e para të penaliteteve për vonesat. Afati kaloi, ndërsa aeroporti nuk u zhbllokua.

PRISHJA E KONTRATËS MUND TË HAPË NJË TJETËR PROBLEM: FATURËN

Nisja e procedurës nuk do të thotë automatikisht se kontrata është anuluar. Fillimisht duhet të përcaktohet shkelja, përgjegjësia e palëve, vlera e investimit të kryer dhe detyrimet që lindin nga përfundimi i parakohshëm i marrëveshjes.

Këtu ndodhet edhe rreziku më i madh për shtetin.

Një investigim i BIRN mbi dokumentet e kontratës raportoi se shteti kishte garantuar rreth 138 milionë euro të ardhura për koncesionarin. Sipas të njëjtit investigim, disa dispozita mund ta ekspozojnë buxhetin edhe ndaj detyrimeve që lidhen me kreditë bankare të kompanisë, përfshirë një kredi prej të paktën 56 milionë eurosh në rast të zgjidhjes së parakohshme.

Këto janë risqe të mundshme dhe jo një faturë tashmë e përcaktuar. Shuma përfundimtare do të varet nga arsyeja juridike e zgjidhjes së kontratës, përgjegjësia që do t’i atribuohet koncesionarit dhe çdo proces i mundshëm gjyqësor apo arbitrazhi.

EDHE PROCEDURA E DHËNIES SË KONCESIONIT NËN DYSHIME

Në sfond të konfliktit, mediat kanë raportuar se SPAK ka ngritur akuza ndaj tre anëtarëve të Komisionit të Vlerësimit të Ofertave, lidhur me dyshimet për shkelje të barazisë në tenderin që shpalli fitues konsorciumin.

Sipas këtyre raportimeve, hetimet lidhen me dyshimin se procedura mund të ketë favorizuar bashkimin e kompanive që mori koncesionin. Hetimi dhe akuzat nuk nënkuptojnë fajësi të provuar, ndërsa përgjegjësia përfundimtare përcaktohet vetëm nga gjykata.

PYETJET QË QEVERIA DUHET TË SQAROJË

Tashmë nuk mjafton deklarata se kontrata po prishet.

Qeveria duhet të bëjë publike se cila klauzolë është aktivizuar, kush konsiderohet përgjegjës për vonesën dhe sa është vlera reale e punimeve të përfunduara.

Duhet sqaruar nëse shteti do të marrë përsipër ndonjë kredi ose kompensim, kush do ta përfundojë aeroportin dhe nëse projekti do t’i jepet një operatori tjetër apo do të administrohet përkohësisht nga shteti.

Dhe mbi të gjitha: si u lejua që një projekt i shpallur strategjik për turizmin, ekonominë dhe sigurinë kombëtare të mbahej peng për muaj të tërë nga konflikti mes dy kompanive private?

Aeroporti i Vlorës u promovua si porta e re ajrore e Jugut. Sot, pesë vjet pas nënshkrimit të kontratës, ai rrezikon të kthehet në një tjetër histori ku inaugurimet dhe premtimet u bënë përpara se të sigurohej funksionimi real i veprës.

Ndërsa koncesionarët luftojnë për aksionet, pyetja që mbetet është e thjeshtë: kush do të paguajë përfundimisht për këtë dështim?