Shkrime
ME BETE GATI QEFINIT PO JA KU JAM/ MAMICA E VOGEL SFIDOI RAMEN, GJEKMARKAJ: NA PRESIN NETE EPIKE
Deputeti demokrat Agron Gjekmarkaj ka zgjedhur satirën e fortë për të goditur Edi Ramën dhe mënyrën se si funksionon Partia Socialiste nën drejtimin e tij. Në shkrimin me titull “Kronikë nga asambleja e shpirtrave të vdekur”, ai ndërton një paralele mes Asamblesë së PS-së dhe romanit të Nikolai Gogolit, duke e vendosur kryeministrin në rolin e Çiçikovit, personazhit që endet mes emrave dhe njerëzve pa jetë.
Por pas humorit grotesk dhe personazheve të karikaturizuar, shkrimi i Gjekmarkajt mbart një akuzë politike shumë më të drejtpërdrejtë: Partia Socialiste, sipas këndvështrimit që përcjell ai, po shndërrohet në një strukturë ku pesha e individit matet jo nga kontributi apo qëndrimi politik, por nga shkalla e bindjes ndaj kryetarit.
Metafora e “shpirtrave të vdekur” nuk është thjesht një referencë letrare. Ajo përdoret për të përshkruar një parti ku anëtarët mund të jenë fizikisht të pranishëm, por politikisht të heshtur; ku debati zëvendësohet nga frika e ndëshkimit dhe ku besnikëria personale duket se ka më shumë rëndësi se autonomia politike. Në këtë tablo satirike, Asambleja nuk shfaqet si një forum ku përplasen ide dhe qëndrime, por si një skenë ku secili përpiqet të ruajë vendin e vet.
Në qendër të kësaj tragjikomedie Gjekmarkaj vendos përplasjen mes Ramës dhe Elisa Spiropalit. Kjo e fundit, e pagëzuar në tekst si “Mamica” dhe e lidhur me simbolin e “Flamingos”, paraqitet si personazhi që guxon të sfidojë autoritetin e kryetarit. Përmes një dialogu të imagjinuar, deputeti demokrat e përshkruan Ramën si një lider që e sheh kundërshtimin jo si pjesë të debatit politik, por si akt mosbindjeje që duhet ndëshkuar.
Përgjigjja që Gjekmarkaj i vë në gojë Spiropalit është thelbi politik i gjithë shkrimit. Ajo deklaron se është “Flamingo” nëse duhet të mbrojë zgjedhjet e lira, të luftojë korrupsionin dhe krimin, të kërkojë qeverisje në vend të sundimit dhe të zgjedhë dinjitetin përballë nënshtrimit. Kështu, simboli i Flamingos, i përdorur në mënyrë ironike nga autori, shndërrohet në një metaforë të kundërshtimit ndaj uniformitetit politik.
Gjekmarkaj nuk e trajton këtë përplasje thjesht si një konflikt personal mes dy figurave socialiste. Në leximin e tij, çështja është shumë më e madhe: a mund të ketë një parti politike hapësirë për mendim ndryshe, apo çdo zë që del jashtë vijës së kryetarit përfundon në periferi? Përjashtimi nga forumet drejtuese, i vendosur në këtë kontekst, bëhet simbol i një mekanizmi disiplinimi që prek jo vetëm një individ, por edhe gjithë pjesën tjetër të strukturës.
Edhe figurat e tjera të PS-së shfaqen në këtë skenë si pjesë e një sistemi të tensionuar. Përmes portretizimeve ironike të Fatmir Xhafajt, Pandeli Majkos dhe Erion Braçes, Gjekmarkaj vë në dukje kontrastin mes kërkesave për reflektim dhe frikës nga pasojat e një përplasjeje të hapur me kryetarin. Qëndrimet kundër përjashtimeve dhe thirrjet për dorëheqje apo përgjegjësi politike paraqiten si shenja të një pakënaqësie që, sipas satirës së tij, nuk arrin të shndërrohet në sfidë të mirëfilltë ndaj pushtetit të Ramës.
Një tjetër element domethënës është mënyra se si Gjekmarkaj e përshkruan reagimin e kryeministrit. Fjalët e rënda, grushti mbi foltore dhe kërcënimet e imagjinuara ndaj kundërshtarëve të brendshëm ndërtojnë portretin e një drejtuesi që, në vend të argumentit, përdor autoritetin për të imponuar bindjen. Është një karikaturë politike, por mesazhi i saj është i qartë: sa më shumë shfaqet nevoja për të dëshmuar forcë, aq më shumë shtrohet pyetja nëse kjo forcë është ende e pakontestueshme.
Në këtë kuptim, Spiropali bëhet më shumë se një emër në një konflikt partiak. Ajo shërben si prova simbolike e kufijve të tolerancës brenda PS-së. Ndërsa Rama paraqitet si një lider që kërkon besnikëri, të tjerët duhet të vendosin nëse do të ruajnë pozicionet duke heshtur apo do të rrezikojnë përballjen duke folur.
Mbyllja e Gjekmarkajt me fjalinë “Nikollaj Gogoli kishte qenë aty dje! Çiçikovin nuk e mori me vete kur iku, e la mes nesh!” është goditja përfundimtare e satirës. Përmes saj, ai e nxjerr Çiçikovin nga faqet e letërsisë dhe e vendos në realitetin politik shqiptar, duke e përdorur si simbol të një bote ku njerëzit kthehen në emra, numra dhe instrumente në shërbim të pushtetit.
Në fund, shkrimi i Gjekmarkajt nuk është vetëm një tallje me Asamblenë e PS-së. Është një akuzë politike për një mazhorancë që, sipas interpretimit të tij, rrezikon të ngatërrojë unitetin me nënshtrimin dhe besnikërinë me heshtjen. Dhe pyetja që mbetet pas kësaj tragjikomedie është më e rëndësishme se vetë përplasja Rama-Spiropali: sa zëra të pavarur mund të përballojë një parti përpara se të mbetet vetëm me “shpirtrat e saj të vdekur”?