Nga Enveri te Rama, Artan Fuga godet propagandën: Kur pushteti u ndërron emrin protestave!

Nga Gradishta e vitit 1968 te protestat studentore të vitit 2026, akademiku Artan Fuga ngre një akuzë të fortë ndaj mënyrës se si pushteti interpreton revoltat qytetare: kur nuk përballet me kërkesat, përpiqet t’u ndryshojë kuptimin.

A mund të krahasohen protestat studentore në Shqipëri me lëvizjet revolucionare të Evropës? Dhe a mund të etiketohet një revoltë për arsimin, korrupsionin dhe mungesën e perspektivës si pjesë e një organizimi ekstremist ndërkombëtar?

Pikërisht këtu godet akademiku Artan Fuga, i cili ka rikthyer një episod nga Shqipëria komuniste për të kundërshtuar interpretimet që po u bëhen protestave të sotme.

GRADISHTA E VITIT 1968, KUR NJË FJALIM DONTE TË BASHKONTE DY BOTË TË NDRYSHME

Më 28 qershor 1968, Enver Hoxha mbante një fjalim në Gradishtë, përpara të rinjve të angazhuar në ndërtimin e hekurudhës Rrogozhinë–Fier.

Në Francë, studentët kishin tronditur pushtetin e Charles de Gaulle-it. Protestat ishin shndërruar në një krizë të madhe politike e shoqërore, me greva masive të punëtorëve dhe kërkesa për ndryshime në universitete, institucione dhe marrëdhëniet e pushtetit.

Ndërsa në Shqipëri, rinia mobilizohej në aksione pune që propaganda shtetërore i paraqiste si shprehje të ndërgjegjes revolucionare.

Dy realitete të ndryshme, por që udhëheqja komuniste kërkonte t’i lexonte brenda të njëjtës histori ideologjike.

Fuga e cilëson këtë një manipulim të dyfishtë. Sipas tij, lëvizja evropiane nuk mund të reduktohej në një revolucion proletar, ndërsa puna e papaguar e të rinjve shqiptarë nuk mund të paraqitej si dëshmi e një shoqërie pa shfrytëzim.

Megjithatë, historia e Majit 1968 ishte komplekse: krahas anarkistëve dhe lëvizjeve antiautoritare, në protesta merrnin pjesë edhe grupe marksiste, trockiste dhe maoiste. Pikërisht kjo shumëllojshmëri dëshmon pse një protestë nuk mund të futet pa dallim në një etiketë të vetme politike.

NGA REVOLUCIONI PROLETAR TE ETIKETA “ANTIFA”

Gati gjashtë dekada më vonë, Fuga sheh një mekanizëm të ngjashëm në debatin shqiptar.

Kryeministri Edi Rama i ka lidhur episodet e dhunshme të protestave me ndikimin e lëvizjes Antifa, por deri tani nuk janë bërë publike prova të verifikueshme për ekzistencën e një strukture të organizuar të saj që drejton protestat në Shqipëri.

Nga ana tjetër, protestuesit kanë artikuluar kërkesa konkrete për arsimin, kushtet ekonomike, korrupsionin dhe dorëheqjen e kryeministrit.

Këtu lind përplasja thelbësore: a po diskutohet ajo që kërkojnë studentët, apo po diskutohet identiteti që politika kërkon t’u japë?

Fuga akuzon për propagandë ata që i barazojnë lëvizjet shqiptare me organizime ndërkombëtare pa analizuar shkaqet dhe objektivat e tyre.

Por ekziston edhe një dallim që nuk mund të fshihet: gjatë protestave në Shqipëri janë regjistruar episode dhune dhe dëmtime pronash. Ato kërkojnë hetim dhe përgjegjësi individuale. Megjithatë, ekzistenca e incidenteve nuk provon vetvetiu se e gjithë lëvizja drejtohet nga një organizatë ekstremiste.

BETEJA E VËRTETË: KUSH E KONTROLLON KUPTIMIN E PROTESTËS?

Në thelb, analiza e Fugës shkon përtej një polemike historike.

Ajo prek një nga instrumentet më të fuqishme të komunikimit politik: zhvendosjen e debatit nga problemet që shkaktojnë pakënaqësinë, te etiketa që i vendoset protestuesit.

Nëse një student ngre shqetësimin për të ardhmen ekonomike dhe përballë gjen një akuzë për ekstremizëm, diskutimi rrezikon të mos jetë më për universitetin, punësimin apo korrupsionin. Ai zhvendoset te pyetja nëse studenti është pjesë e një kërcënimi.

Kjo nuk do të thotë se çdo pretendim për ndërhyrje të jashtme është domosdoshmërisht propagandë. Por një pretendim i tillë kërkon prova, jo thjesht deklarata politike.

Akademiku shkon edhe më tej, duke akuzuar disa prej mbrojtësve të këtyre interpretimeve se synojnë të mbulojnë abuzimet me pushtetin dhe interesat e lidhura me të. Këto mbeten akuza dhe gjykime të tij politike.

Dhe këtu qëndron pyetja që ngre ky reagim: nëse protestuesit kanë kërkesa konkrete, përse përgjigjja publike duhet të nisë nga emri i një ideologjie dhe jo nga shqyrtimi i atyre kërkesave?

Në Gradishtë, në vitin 1968, propaganda kërkonte t’u shpjegonte të rinjve shqiptarë se çfarë revolucioni po bënin. Në Tiranën e vitit 2026, debati është nëse politika po përpiqet t’u shpjegojë studentëve se cilës lëvizje i përkasin.

Historia nuk përsëritet domosdoshmërisht me të njëjtët protagonistë apo me të njëjtat qëllime. Por një pyetje mbetet e vlefshme për çdo pushtet: a dëgjon çfarë kërkojnë qytetarët, apo u tregon se çfarë duhet të përfaqësojnë?