Dosja Hyseni dhe kontrolli mbi SHISH

Hetimi ndaj Vlorës Hyseni e ka vendosur drejtimin e Shërbimit Informativ të Shtetit në qendër të debatit publik. Për ta kuptuar këtë çështje, rëndësi ka edhe mënyra si emërohet kreu i shërbimit, kujt i raporton dhe cilat institucione kanë detyrën ta kontrollojnë.

Më 24 shtator, Gjykata e Posaçme la në fuqi masën e arrestit në shtëpi ndaj Hysenit. Çështja mbetet në hetim dhe masa e sigurisë nuk përcakton fajësinë. Sipas raportimit të gazetarit të Euronews Albania, Eni Ferhati, Hyseni ka mohuar në gjykatë t’i ketë dhënë Ergys Agasit materiale me karakter sekret shtetëror.

Për drejtimin e institucionit, procedura është publike. Sipas programit të transparencës së SHISH-it, drejtori dhe zëvendësdrejtori emërohen dhe shkarkohen nga Presidenti i Republikës, me propozim të Kryeministrit. Kjo do të thotë se një emër i paralajmëruar politikisht duhet të ndiqet edhe me aktet përkatëse të propozimit dhe emërimit. Më pas vjen raportimi.

Faqja zyrtare e shërbimit përcakton se drejtori informon Presidentin dhe Kryeministrin për sigurinë kombëtare. Ai përgjigjet për informacionin që mbledh, analizon dhe shpërndan institucioni. Ky informacion duhet të jetë objektiv dhe i pavarur nga konsideratat politike. Mbrojtja e burimeve dhe e metodave është gjithashtu pjesë e përgjegjësive të tij. Kontroll ka edhe Kuvendi, përmes komisionit përgjegjës.

Sipas të njëjtit program transparence, kreu i SHISH-it raporton në këtë komision të paktën një herë në vit, duke ruajtur burimet dhe informacionin e klasifikuar. Brenda mekanizmave të kontrollit përfshihet edhe Inspektori i Përgjithshëm, i emëruar nga qeveria, që i raporton drejtpërdrejt Kryeministrit. Këto kompetenca përcaktojnë ku duhet kërkuar përgjigjja institucionale. Për të vlerësuar nëse kontrolli ka funksionuar në këtë rast, duhen parë raportimet, inspektimet dhe veprimet e ndërmarra.

Vetë ekzistenca e një detyre mbikëqyrëse nuk provon se mbajtësi i saj ka qenë në dijeni të një shkeljeje të dyshuar. Prandaj, debati për drejtuesin e ardhshëm lidhet edhe me pyetje konkrete: a do të ketë një vlerësim të mënyrës si është mbrojtur informacioni? Cili institucion do ta kryejë dhe çfarë mund të bëhet publike për rezultatet, duke ruajtur sekretin? Për këto duhen akte dhe përgjigje zyrtare.

Një tjetër zhvillim i paralajmëruar është mbledhja e Këshillit të Sigurimit Kombëtar. Sipas raportimeve të Euronews Albania dhe A2, Presidenti Bajram Begaj pritet ta mbledhë të hënën, më 28 shtator, në orën tetë e tridhjetë, në Pallatin e Brigadave. Në vëmendje pritet të jetë situata e sigurisë pas çështjes Hyseni.

Në ditët në vijim, publiku mund të ndjekë veçmas ecurinë e hetimit dhe masat për funksionimin e shërbimit. Për të parën flasin prokuroria dhe gjykata. Për drejtimin dhe kontrollin institucional, përgjigjet duhen kërkuar te autoritetet që kanë kompetencat. Kjo e bën të matshme llogaridhënien: kush ka vepruar, me çfarë akti dhe çfarë ka ndryshuar.